Sahte Çekle Dolandırıcılık – Yargıtay 11. CD 2023/5769

İlanla satışa çıkarılan hayvanlar, telefonun ucundaki alıcının gönderdiği çek fotoğrafıyla “satılmış” sayılır; çek ciro edilip teslim edilir ve gerçek ancak bankada ortaya çıkar. Yargıtay 11. Ceza Dairesi’nin 06.07.2023 tarihli, 2023/327 E. ve 2023/5769 K. sayılı kararı, Kırıkkale merkezli bir grubun beş ayrı hayvan satıcısına yönelik sahte çek eylemlerini konu almaktadır. Karar, dolandırılma araması yapan okuyucular için iki soruya cevap veriyor: sahte çekle mal alan bir grubun eylemi hangi suçları oluşturur ve aynı dosyada resmi belgede sahtecilik hükümleri CMK 308/A itirazıyla kaldırılırken nitelikli dolandırıcılık hükümleri neden Yargıtay’da onanmıştır?

🐄 İlan, Çek Fotoğrafı ve Kamyon: Eylemlerin Ortak Deseni

İlk derece mahkemesinin kabulüne göre Kırıkkale ve çevre illerdeki hayvan satıcılarının sahte çek ve tahsil kabiliyeti olmayan senet şikâyetlerinin yoğunlaşması üzerine 03.12.2018 tarihinde teknik takip kararı alınmış ve grubun bir sanığın yönetiminde, hiyerarşik ilişki ve iş bölümü içinde hareket ettiği tespit edilmiştir.

Yönetici konumundaki sanık, internet ilan sitesinde hayvanlarını satışa çıkaran katılanlarla takma bir isimle iletişime geçmiş; anlaşma sağlanınca diğer sanıklardan ikişerli ya da üçerli gruplar oluşturup katılanın yanına göndermiştir. Hayvanları teslim alan üyeler ya sahte çek vermiş ya da parayı Kırıkkale’de ödeme vaadiyle katılanı yanlarında getirmiş; katılan çeşitli bahanelerle ahırdan uzaklaştırılırken diğer üyeler hayvanları kendi ahırlarına götürüp hızla elden çıkarmıştır.

Bir olayda banka görevlisinin WhatsApp’la gönderilen çek fotoğrafına “sorun yok” demesi üzerine 11 büyükbaş hayvan yüklenmiş ve 20.01.2019 keşide tarihli 45.000,00 TL bedelli çek ciro edilerek teslim edilmiştir; sahtelik bankada anlaşılmıştır. Bir başka olayda 50 koyun için verilen 68.000,00 TL’lik çekin sahteliği küpe işlemleri sırasında anlaşılmış, katılan hayvanları vermekten vazgeçmiş ve olay teşebbüs aşamasında kalmıştır. Geri alınan aynı çek başka bir çiftlikte yeniden kullanılmıştır.

📋 İlk Derece Mahkemesinin Hükümleri

Kırıkkale 1. Ağır Ceza Mahkemesi, 05.05.2021 tarihli ve 2019/86 E., 2021/135 K. sayılı kararıyla şu hükümleri kurmuştur:

Sanıklar temyizde eylemlerin hukuki ilişki niteliğinde olduğunu, örgütün bulunmadığını ve çeklerin sahteliğini bilmediklerini ileri sürmüşlerdir.

🔄 CMK 308/A İtirazı Sahtecilik Hükümlerini Nasıl Ortadan Kaldırdı?

Ankara BAM 11. Ceza Dairesi, 02.03.2022 tarihli ve 2021/1578 E., 2022/222 K. sayılı kararıyla istinaf başvurularını CMK 280/1-a uyarınca esastan reddetmiş, sanık müdafileri bu kararı temyiz etmiştir. Dosya Yargıtay’a gitmeden önce ise Ankara BAM Cumhuriyet Başsavcılığı, 14.04.2022 tarihli ve 2022/519-121 sayılı yazısıyla, resmi belgede sahtecilik suçundan verilen esastan ret kararlarına CMK 308/A uyarınca itiraz etmiştir.

CMK 308/A, BAM ceza dairelerinin kesin nitelikteki kararlarına karşı BAM Cumhuriyet başsavcılığına bir ay içinde kararı veren daireye itiraz yetkisi tanır; sanık lehine itirazda süre aranmaz. Daire itirazı yerinde görürse kararını düzeltir, görmezse dosya ceza daireleri başkanlar kuruluna gider. Bu dosyada BAM 11. Ceza Dairesi, 26.05.2022 tarihinde itirazı kabul etmiş; sahtecilik suçlarından verilen esastan ret kararlarını kaldırarak ilk derece mahkemesinin sahtecilik mahkûmiyetlerini bozmuştur. Yargıtay kararında itirazın gerekçesi aktarılmamaktadır; temyize konu sahtecilik kararları ortadan kalktığı için Yargıtay, bu hükümler yönünden dosyanın incelenmeksizin iadesine karar vermiştir.

Bu itiraz yolunun onama sonrasında nasıl işlediği onama sonrası bozma ve CMK 308 itirazı konulu yazıda incelenmişti; buradaki karar ise itirazın temyiz incelemesinden önce devreye girip temyizin konusunu kısmen ortadan kaldırdığı bir örnektir.

⚖️ Yargıtay’ın Üçe Bölünmüş Kararı

Daire, hükümleri üç kümede ele almıştır.

Birinci küme: Basit dolandırıcılık (1 yıl 8 ay hapis ve 20.000,00 TL adli para cezası), örgüte üye olma (1 yıl 8 ay) ve örgüt kurup yönetme (3 yıl 4 ay) hükümleri. Daire, beş yıl veya daha az hapis cezalarına ilişkin esastan ret kararlarının CMK 286/2-a uyarınca temyiz edilemeyeceğini, suçun 286/3’teki istisna listesinde de yer almadığını belirterek temyiz istemlerini CMK 298/1 uyarınca reddetmiştir.

İkinci küme: Nitelikli dolandırıcılıktan verilen 8 yıl 4 ay ve 6 yıl 3 ay hapis cezalarına ilişkin hükümler. Daire, iddia ve savunmaların toplanan tüm delillerle birlikte gerekçeli kararda tartışıldığını, vicdani kanının kesin verilere dayandırıldığını ve suç vasfı ile yaptırımların doğru belirlendiğini tespit ederek CMK 302/1 gereği temyiz istemlerinin esastan reddi ile hükümlerin onanmasına oy birliğiyle karar vermiştir.

Üçüncü küme, 308/A itirazıyla bozulan sahtecilik hükümleridir. Daire ayrıca, adli para cezasının ödenmemesi hâlinde hapse çevrileceğine ilişkin hüküm fıkrasının 5275 sayılı Kanun’un 106/3. maddesi uyarınca infaz aşamasında dikkate alınabileceğini belirterek Ceza Genel Kurulu’nun 23.01.2018 tarihli ve 2017/12-463 E., 2018/20 K. sayılı kararı doğrultusunda bunu bozma nedeni yapmamıştır.

🧩 TCK 158/1-f ve 158/3: Nitelikli Hâl ve Örgüt Artırımı

Onanan hükümler TCK 158’in üç katmanını bir araya getirmektedir:

Sahtecilik boyutunda TCK 210/1, emre veya hamile yazılı kambiyo senetlerine ilişkin sahteciliği resmi belgede sahtecilik hükümlerine (TCK 204) tabi kılar; sahte çeklerin bu suç kapsamında değerlendirilmesinin dayanağı budur. Senet aslı dosyada bulunmadığında sahtecilik suçunun nasıl ele alındığına ilişkin sahtecilikte senet aslının bulunmaması konulu inceleme bu yönüyle tamamlayıcıdır.

🔎 Uzmanlık Raporu, İletişim Tespiti ve Takip Tutanakları

Yargıtay’ın “kesin verilere dayanan vicdani kanı” tespitinin arkasında dört delil türü vardır. Birincisi, her çek için düzenlenen uzmanlık raporlarıdır: çeklerin külliyen sahte olduğu ve ilk nazarda dikkat çekmeyeceğinden aldatma kabiliyetini haiz olduğu bildirilmiş, mahkeme de çekleri duruşmada inceleyerek aynı kanaate varmıştır.

İkincisi, teknik takip kararına dayanan iletişimin tespiti tutanaklarıdır. Kararda “tape kayıtları” olarak anılan bu kayıtlar, çekin cirolanması ve para paylaşımına ilişkin konuşmaları içermektedir. Üçüncüsü, kamyonun güzergâhını ve refakat aracının gözcülüğünü belgeleyen takip ve tasarrut tutanakları; dördüncüsü, katılanların ve bir tanığın sanıkları teşhis ettiğine ilişkin tutanaklardır.

Bu tablo, “ilişki hukukidir” savunmasının neden karşılık bulmadığını açıklar: sahte çek ve teslimden hemen sonra hayvanların elden çıkarılması, ticari görüntünün ardındaki aldatma kastını gösteren olgular sayılmıştır. Birden fazla kişiyle işlenen dolandırıcılıkta artırım için üç kişi artırımı konulu yazı karşılaştırmalı olarak okunabilir.

🚧 Temyiz Sınırı: Hangi Hükümler Yargıtay’a Gidemedi?

Aynı dosyadaki hükümlerin kaderi üç farklı kurala göre belirlenmiştir. Beş yıl ve altındaki hapis cezalarına ilişkin esastan ret kararları CMK 286/2-a nedeniyle BAM aşamasında kesinleşmiştir. Beş yılın üzerindeki nitelikli dolandırıcılık hükümleri temyiz edilebilmiş ve CMK 289/1 ile sınırlı inceleme sonucunda onanmıştır. Sahtecilik hükümleri ise 308/A itirazıyla bozulduğu için yeniden ilk derece mahkemesinin önüne gitmiştir. Dolandırılma şikâyetiyle başlayan bir dosyanın kanun yollarında nasıl parçalara ayrıldığı bu kararda görülmektedir.

Bu karara konu türden bir uyuşmazlık hakkında detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. Serideki diğer kararlar Emsal Kararlar bölümünde yer almaktadır.

❓ Sıkça Sorulan Sorular