Yaş büyütme veya küçültme davası, nüfus kütüğünde yanlış kayıtlı olan doğum tarihinin gerçek doğum tarihine uygun hâle getirilmesi için açılan bir kayıt düzeltme davasıdır. Çocukların nüfusa geç bildirilmesi, ölen bir kardeşin kaydının kullanılması veya tescildeki hatalar nedeniyle uygulamada sık karşılaşılır.
Kısa özet: Kesinleşmiş mahkeme hükmü olmadıkça nüfus kayıtları düzeltilemez (5490 s.K. m.35; TMK m.39). Dava yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemesinde nüfus müdürlüğü huzuruyla görülür. Mahkeme sağlık kurulu raporu (kemik yaşı), tanık ve belgeleri birlikte değerlendirir; düzeltilen tarih kardeşlerin doğum tarihleriyle çelişmemelidir. Kayıt düzeltme kamu düzeniyle ilgili olduğundan hâkim kendiliğinden araştırma yapar.
Bu yazıda neler var?
📅 Hangi Durumlarda Açılır?
- Çocuğun doğumdan yıllar sonra nüfusa bildirilmesi ve doğum tarihinin bildirim tarihine yakın yazılması,
- Ölen bir kardeşin kaydının yaşayan çocuk için kullanılması,
- Nüfus kaydına tescil sırasında doğum yılının veya tarihinin yanlış yazılması,
- Hastane doğum kaydı ile nüfus kaydı arasında farklılık bulunması.
Yaşı büyütülmek veya küçültülmek istenen kişi ergin ise davayı kendisi açar; küçükler için veli, kısıtlılar için vasi (vesayet makamının izniyle) dava açar. Cumhuriyet savcısı da, örneğin bir ceza soruşturması nedeniyle, kamu adına yaş düzeltme davası açabilir.
🩻 Deliller ve Kemik Yaşı Raporu
Doğum tarihinin düzeltilmesine ilişkin davalar kamu düzeniyle yakından ilgili olduğundan hâkim, istemle bağlı kalmaksızın doktor raporları, tanık anlatımları ve diğer belgeleri birlikte değerlendirerek diğer kayıtlarla çelişki yaratmayacak bir karar vermek zorundadır (Yargıtay 8. HD, E.2020/401, K.2020/1230). Hastane doğum kaydı varsa en güçlü delildir; yoksa tam teşekküllü bir hastanenin sağlık kurulundan kemik yaşı (radyolojik yaş) raporu alınır.
Önemli: Yargıtay Ceza Genel Kurulu, kemik testinin yaş tespiti konusunda güçlü sonuç verdiğini, ancak 25 yaşından büyükler için gerçek yaşı ortaya koyamadığını belirtmiştir (E.2018/324, K.2024/210). Bu nedenle ileri yaşta açılan davalarda tanık ve belge delilleri daha belirleyici hâle gelir. Çelişkili raporlar varsa çelişki giderilmeden karar verilemez.
👨👩👧 Kardeş Kayıt Engeli
Düzeltilen doğum tarihi ile aynı anneden doğan kardeşlerin doğum tarihleri arasında biyolojik olarak mümkün olmayan bir süre bulunmamalıdır. Yargıtay, aynı anneden doğan kardeşler arasında düzeltme sonrası 180 günden az fark kalmasına yol açan kararları bozmaktadır (Yargıtay 8. HD, E.2017/8332, K.2019/921; E.2018/15552, K.2019/1763). Hukuk Genel Kurulu da sağlık kurulu raporuna göre düzeltme yapılırken kardeş kayıt engelinin gözetilmesi gerektiğini vurgulamıştır (E.2019/534, K.2022/1273).
🏛️ Usul
- Görevli mahkeme: asliye hukuk mahkemesi; yetkili mahkeme: yerleşim yeri mahkemesi (5490 s.K. m.36). Bkz. asliye hukuk mahkemesi.
- Dava nüfus müdürlüğüne karşı açılır; nüfus müdürü veya görevlendirdiği memur duruşmada hazır bulunur.
- Ergin olan ilgilinin davada taraf olarak yer alması gerekir; Yargıtay, yargılama sırasında ergin olan kişinin davalı olarak katılmamasını bozma sebebi saymıştır.
- Aynı konuda yeniden düzeltme ancak haklı sebeplerin bulunması hâlinde istenebilir (m.36/1-b).
🔁 Yaş Düzeltmenin Etkileri
Yaş düzeltmesi; okul kaydı, askerlik, evlenme ehliyeti, ceza sorumluluğu ve emeklilik gibi pek çok alanda sonuç doğurabilir. Ceza hukukunda fiil tarihindeki gerçek yaş, yaş küçüklüğü indirimini doğrudan etkiler; bu konu yaş küçüklüğü ve çocuğun ceza sorumluluğu yazısında anlatılmıştır.
Emeklilik bakımından dikkat: 5510 sayılı Kanunun 57. maddesi uyarınca malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarında yaşa ilişkin hükümler uygulanırken sigortalının ilk defa sigortalı olduğu tarihte nüfus kütüğünde kayıtlı doğum tarihi esas alınır; gelir ve aylık hesabında, ilk defa çalışmaya başladıktan sonra yapılan yaş düzeltmeleri dikkate alınmaz. Bu nedenle sigortalı olduktan sonra yaşını büyüten kişi bu yolla emeklilik yaşını öne çekemez.
İlgili yazılar: isim değiştirme davası, soyadı değiştirme davası, vesayet ve kayyımlık.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Yaş düzeltme için hangi belgeler gerekir?
Hastane doğum kaydı, okul kayıtları, aşı kartı gibi belgeler ve gerektiğinde sağlık kurulu raporu ile tanık beyanları.
Kemik yaşı testi her yaşta işe yarar mı?
Yargıtay’a göre 25 yaşından büyükler için gerçek yaşı ortaya koyamaz.
Kardeşimle aramdaki yaş farkı engel olur mu?
Aynı anneden doğan kardeşler arasında biyolojik olarak mümkün olmayan fark doğuracak düzeltme yapılamaz.
Davayı kim açabilir?
İlgili kişi, küçükler için veli, kısıtlılar için vasi ve kamu adına Cumhuriyet savcısı.
Durumum için ne yapmalıyım?
Bilgi için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Yaş büyütme ve küçültme davası hakkında bilgi almak için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
