Ç-117 ve Ç-119, Türkiye’de çalışma izni olmadan çalışan yabancılarla ilgili iki ayrı tahdit kodudur. Ç-117, kaçak çalışmanın tespit edildiğini ve buna bağlı sınır dışı etme ile giriş yasağını gösterir. Ç-119 ise kaçak çalışma nedeniyle kesilen idari para cezasının ödenmediğini işaret eder. İki kod çoğu dosyada art arda görülür ve biri ödeme yapılmadıkça diğerinin etkisini uzatır.
Kısa özet: Kaçak çalışan yabancı 6458 s.K. m.54/1-ğ uyarınca sınır dışı edilir ve 6735 s.K. m.23/5-b uyarınca idari para cezasına çarptırılır. Ceza bir ay içinde ödenmezse kayda Ç-119 işlenebilir; valilik, kamu alacağı ödenene kadar ülkeye kabulü ön izin şartına bağlayabilir (m.9/7).
Bu yazıda neler var?
Not: Ç-117 ve Ç-119 kodlarının anlamı idari uygulamadan bilinir; kodların yayımlanmış bir mevzuat listesi yoktur. Özellikle Ç-119’a bağlanan yasak süresi kaynaklarda farklı aktarıldığından, kişinin kaydındaki gerçek süre bilgi edinme başvurusu veya dava dosyasıyla doğrulanmalıdır.
🔎 Ç-117 Tahdit Kodu Ne Anlama Gelir?
6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.6/2, kapsamdaki yabancıların çalışma izni olmaksızın çalışmalarını ve çalıştırılmalarını yasaklar. Denetimde kaçak çalıştığı belirlenen yabancı, aynı Kanunun m.23/8 hükmü ve Uygulama Yönetmeliği m.65 uyarınca çalışma ve iş kurumu il müdürlüğünce sınır dışı edilmek üzere il göç idaresine bildirilir.
Bildirimin ardından 6458 s.K. m.54/1-ğ devreye girer: “Çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilenler” hakkında sınır dışı etme kararı alınır; karar uygulanınca m.9/2 gereği ülkeye giriş de yasaklanır. Ç-117, bu zincirin kayıttaki karşılığıdır ve uygulamada genellikle bir yıllık giriş yasağıyla birlikte anılır.
Önemli: Geçerli ikamet izni olması tek başına çalışma hakkı vermez. 6735 s.K. m.12/1 bunu açıkça belirtir; mülteci ve ikincil koruma statüsü dışındaki ikamet izinleri çalışma izninin yerine geçmez.
💳 Ç-119 Tahdit Kodu Ne Anlama Gelir?
Kaçak çalışma nedeniyle verilen idari para cezası, 6735 s.K. m.23/4 uyarınca tebliğden itibaren bir ay içinde ödenmelidir. Ceza ödenmeden ülkeden ayrılan veya sınır dışı edilen yabancının kaydına Ç-119 işlenir. Ödenmeyen ceza bir kamu alacağıdır ve 6183 sayılı Kanuna göre takip edilir.
6458 s.K. m.9/7, idari para cezaları ve kamu alacakları sebebiyle yabancıların ülkeye kabulünün valiliklerce ön izin şartına bağlanabileceğini düzenler. Bu nedenle Ç-119’un pratik etkisi, borç ödenmedikçe yabancının sınır kapısında kabul görmemesidir. Kaynaklarda bu koda bağlanan sürenin bir yıldan beş yıla kadar farklı aktarılması da, sürenin büyük ölçüde ödeme durumuna bağlı olmasından kaynaklanır.
Yönetmelik m.8/2-ç ayrıca, seyahat giderleri Göç İdaresi bütçesinden karşılanarak sınır dışı edilen yabancının bu masrafları ödememesi hâlinde ülkeye girişine izin verilmeyebileceğini öngörür. Dolayısıyla Ç-119 ile birlikte ödenmemiş yol masrafı da bulunabilir.
🧾 İdari Para Cezası ve İşverenin Durumu
6735 s.K. m.23/5-b, kaçak çalışmaya üç ayrı ceza bağlar: bir işverene bağlı çalışan yabancıya, bağımsız çalışan yabancıya ve yabancıyı çalıştıran işverene her bir yabancı için ayrı ayrı. İşverene düşen ceza yabancıya düşenden yüksektir ve fiilin tekrarında cezalar bir kat artırılır (m.23/6). Tutarlar Kanundaki taban rakamların her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenmesiyle belirlenir.
Kanun, maliyetin bir kısmını da işverene yükler: m.23/9 uyarınca işveren, çalışma izni bulunmayan yabancının ve varsa eş ve çocuklarının konaklama, ülkelerine dönüş ve gerektiğinde sağlık giderlerini karşılamak zorundadır; bu giderler Göç İdaresi bütçesinden ödenirse işverenden 6183 sayılı Kanuna göre tahsil edilir. İşveren tarafının yükümlülükleri çalışma izni başvurusu ve işveren yükümlülükleri yazısında ele alınmıştır.
🔀 Ç-116 ile Farkı
Ç-117 ile Ç-116 tahdit kodu sıkça karıştırılır. Ç-116, geçimini meşru olmayan yollardan sağlama gerekçesine (m.54/1-ç) dayanır ve daha uzun bir yasakla anılır. Ç-117 ise yalnızca izinsiz çalışmayı (m.54/1-ğ) konu alır; yapılan iş kendi başına meşrudur, eksik olan izindir. Tutanakta hangi bendin uygulandığı, davanın kuruluşunu ve başarı ihtimalini doğrudan etkiler.
⚖️ İtiraz ve Dava Yolları
- İdari para cezası: 6735 s.K. ayrı bir başvuru yolu öngörmediğinden genel hüküm olan 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.27 uygulanır; tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir.
- Sınır dışı etme kararı: Tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine dava açılır (6458 s.K. m.53/3); dava süresince yabancı rızası dışında sınır dışı edilmez. Ayrıntılar: sınır dışı etme ve itiraz.
- Giriş yasağı: Yasağa karşı altmış günlük genel dava süresi (İYUK m.7) işler.
- Ödeme ve yeniden giriş: Ç-119 kaydının etkisi çoğu zaman borcun ödenmesiyle ortadan kalkar. Yasak devam ederken zorunlu bir giriş ihtiyacı varsa meşruhatlı vize yolu ayrıca değerlendirilebilir.
İlgili yazılar: Ç-101, Ç-102, Ç-103, Ç-104, Ç-105 Tahdit Kodları, giriş yasağı ve tahdit kodları, yabancı çalışma izni.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
İkamet iznim var ama çalışma iznim yok; çalışırsam Ç-117 konulur mu?
Evet, risk vardır. İkamet izni çalışma hakkı vermez (6735 s.K. m.12/1); izinsiz çalışma m.54/1-ğ kapsamında sınır dışı sebebidir.
Ç-119 kodu ödeme yapınca kalkar mı?
Kodun dayanağı ödenmemiş kamu alacağı olduğundan ödeme, kaydın kaldırılması için temel adımdır. Ödemenin sisteme yansıması ve varsa diğer kodlar ayrıca kontrol edilmelidir.
İşverenin cezası da bana mı yazılır?
Hayır. Kanun yabancıya ve işverene ayrı cezalar öngörür; işverenin cezası ve dönüş masrafları işverenden tahsil edilir.
Ç-117 ve Ç-119 birlikte varsa ne yapmalıyım?
Ödenmemiş cezanın durumu, sınır dışı kararının ve yasağın dava süreleri birlikte incelenmelidir. Bilgi için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Ç-117 ve Ç-119 tahdit kodları hakkında bilgi almak için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
