Portföy Protokolünde Eksik Paraf – Danıştay 13. D 2024/5784

Bireysel portföy yönetiminde yatırımcının hangi varlıklara yatırım yapılmasını istediği, genellikle sözleşmeye eklenen bir protokolde gösterilir. Bu dosyada protokolün, müşterinin risk-getiri tercihine göre portföye alınacak varlıkların belirlendiği ilk sayfasında yatırımcının imzası ya da parafı yoktur; ikinci sayfada ise imza bulunmaktadır. Yatırımcı şikâyet eder, Sermaye Piyasası Kurulu portföy yönetim şirketine idari para cezası verir. İdare mahkemesi ise mevzuatta her sayfanın ayrı ayrı imzalanmasını zorunlu kılan bir hüküm bulunmadığını belirterek cezayı iptal eder. Son sözü Danıştay söylemiştir.

Danıştay 13. Dairesi, 23.12.2024 tarihli ve E.2021/1815, K.2024/5784 sayılı kararıyla, dava konusu cezanın iptaline ilişkin idare mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunu reddeden bölge idare mahkemesi kararını, Kurul’un temyiz istemini reddederek oybirliğiyle ve kesin olarak onamıştır.

📄 Şikâyet ve imzasız ilk sayfa

Davacı, karar metninde menkul kıymet alım satım faaliyeti ile uğraştığı belirtilen bir portföy yönetim şirketidir. Şirket ile bir yatırımcı arasında bireysel portföy yönetim sözleşmesi imzalanmış, sözleşmeye bir protokol eklenmiştir. Protokolün ilk sayfası, müşterinin risk ve getiri tercihine göre portföye hangi varlıkların alınacağını belirlemektedir. Yani yatırımcının “neye yatırım yapılsın” sorusuna verdiği cevap bu sayfadadır.

Yatırımcının şikâyeti üzerine yapılan incelemede, bu ilk sayfada yatırımcının imzasının ya da parafının bulunmadığı tespit edilmiştir. Kurul, bu durumun III-37.1 sayılı Yatırım Hizmetleri ve Faaliyetleri ile Yan Hizmetlere İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ’in 41. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendine ve 42. maddesinin birinci fıkrasına aykırılık oluşturduğunu kabul etmiş ve 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 103. maddesi uyarınca şirkete 24.672,00 TL idari para cezası vermiştir. Şirket, Kurul kararının bu cezaya ilişkin kısmının iptali istemiyle dava açmıştır.

Karar metninde şikâyetin konusu yalnızca imzasız sayfayla sınırlı olarak aktarılmıştır. Yatırımcının portföyde bir zarara uğrayıp uğramadığı ya da tercihleri dışında bir varlığa yatırım yapılıp yapılmadığı, bu davanın konusu değildir.

⚖️ İdare mahkemesi: dört olgu ve kanunilik

İdare mahkemesi cezayı iptal etmiştir. Gerekçe, aşağıdaki olguların birlikte değerlendirilmesine dayanmaktadır:

Mahkeme bu olgulardan sonra cezada kanunilik ilkesine başvurmuştur. Kararda, kimsenin kanunda öngörülenden daha ağır bir cezayla cezalandırılamayacağı ve bir eylemin yaptırıma bağlanabilmesi için kanunda yazan tipe uygun olması gerektiği vurgulanmıştır. Mahkemeye göre davacının eylemine, yani tek bir sayfada paraf eksikliğine uyan bir fiilin cezalandırılacağı öngörülmemiştir. Bu nedenle Kurul kararının cezaya ilişkin kısmı hukuka aykırı bulunarak iptal edilmiştir.

Bölge idare mahkemesi, istinaf başvurusuna konu kararın usul ve hukuka uygun olduğunu ve Kurul’un ileri sürdüğü iddiaların kararın kaldırılmasını gerektirmediğini belirterek 2577 sayılı Kanun’un 45. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca istinaf başvurusunu reddetmiştir.

📝 Kurul’un temyiz itirazları

Kurul temyiz dilekçesinde, eksikliğin basit bir şekil hatası olmadığını göstermeye çalışmıştır. İleri sürülen başlıca noktalar şunlardır:

1. İmzasız ilk sayfa hususu, yatırımcının kendisi tarafından da şikâyet konusu yapılmıştır.
2. Bu sayfa varlık seçimine ilişkin olduğundan, sözleşmenin diğer standart sayfalarından ayrışmaktadır.
3. Sözleşmenin imzalanmasından sonra eksikliğin şirketin iç kontrol birimlerince tespit edilip giderilmemesi, iç kontrol sürecinde de eksiklik olduğunu göstermektedir.
4. Şirketin kendi yerleşik uygulamasına da aykırı davranılmıştır.
5. Bu durum şirketin faaliyetleri ve hukuki sorumlulukları açısından sorun doğurabilecek niteliktedir.

Davacı şirket ise temyize konu kararın hukuka uygun olduğunu savunmuştur. Danıştay tetkik hâkimi de temyiz isteminin reddi ve kararın onanması yönünde görüş bildirmiştir.

🏛️ Danıştay’ın onama kararı

Danıştay 13. Dairesi, bölge idare mahkemesi kararlarının 2577 sayılı Kanun’un 49. maddesinde sayılan sebeplerden birinin varlığı hâlinde bozulabileceğini belirtmiş; temyizen incelenen kararın usul ve hukuka uygun olduğunu, Kurul’un ileri sürdüğü nedenlerin bozmayı gerektirecek nitelikte görülmediğini kabul etmiştir. Kurul’un temyiz istemi reddedilmiş ve iptal kararı oybirliğiyle, kesin olarak onanmıştır.

Daire ayrıca bir gerekçe yazmamıştır. Bu nedenle kararın içeriği, onanan idare mahkemesi gerekçesi üzerinden okunmalıdır: Mevzuatta sayfa sayfa paraf zorunluluğu yoksa ve protokolün bütünü yatırımcının imzasını taşıyorsa, tek bir sayfadaki paraf eksikliği tek başına idari para cezasına dayanak yapılamamıştır.

🔍 Şekil eksikliği ve cezada kanunilik

Kararın merkezinde, idari yaptırımlarda da geçerli olan kanunilik ilkesi vardır. Sermaye piyasası mevzuatı, aracı kurumlar ve portföy yönetim şirketleri için ayrıntılı sözleşme ve belge kuralları içerir; 6362 sayılı Kanun’un 103. maddesi de bu düzenlemelere aykırılığı genel bir idari para cezası hükmüne bağlar. Ancak bu dosyada mahkeme, ihlal edildiği ileri sürülen hükümlerin protokolün her sayfasının ayrı ayrı imzalanmasını öngörmediğini tespit etmiş ve var olmayan bir yükümlülüğün yorum yoluyla yaratılarak yaptırıma bağlanamayacağını kabul etmiştir.

Kurul’un iç kontrol eksikliği ve yerleşik uygulamaya aykırılık argümanları, eksikliğin önemini anlatmaya yönelik olsa da cezanın dayandığı hükümlerin kapsamını genişletmeye yetmemiştir. Gerekçede yer alan diğer olgular da sonucu desteklemiştir: Protokolün ikinci sayfası imzalıdır, sözleşme nüshası yatırımcıya verilmiştir ve yatırımcının tercihlerine aykırı bir yatırım yapıldığı tespit edilmemiştir. Bu üç olgunun her biri, imzasız sayfadaki tercihlerin yatırımcının iradesine aykırı olduğu yönündeki şüpheyi zayıflatmıştır.

Burada kararın sınırını doğru çizmek gerekir. Danıştay, varlık seçimine ilişkin sayfanın önemsiz olduğunu söylememiştir. Yatırımcının tercihlerine aykırı davranıldığı tespit edilmiş olsaydı ya da protokolün hiçbir sayfasında imza bulunmasaydı, değerlendirmenin farklı olabileceği gerekçenin kurgusundan anlaşılmaktadır.

💼 Yatırımcı açısından değerlendirme

Karar, idari yaptırım davasıdır ve yatırımcının şirkete karşı hukuki taleplerini doğrudan belirlemez. Yine de iki noktası yatırımcılar için açıklayıcıdır. Birincisi, sözleşme eklerindeki şekil eksikliklerinin Kurul’a şikâyet konusu yapılabildiği ve Kurul’un bu şikâyetler üzerine inceleme başlattığıdır. İkincisi, idari yargının yaptırım açısından aradığı ölçütün “sayfada paraf var mı” sorusundan çok, yatırımcının iradesine ve tercihlerine aykırı davranılıp davranılmadığı olduğudur.

Portföy yöneticisinin yatırımcıya karşı sorumluluğu ise genellikle hukuk mahkemelerinde, somut zarar ve özen borcu üzerinden tartışılır. Bu konuda portföy yöneticisinin özen borcu kararı ve portföy zararında havale talimatının ibra sayılıp sayılmayacağını ele alan EFT talimatında ibra kararı incelenebilir. Yatırımcının risk profiline uygun olmayan ürün sunulmasına SPK’nın verdiği cezayı konu alan yerindelik testi kararı ise tercihlere aykırılığın tespit edildiği durumlarda idari yaptırımın nasıl şekillendiğini gösterir.

Ceza tutarının düşük olması kararın önemini azaltmaz. Danıştay’ın onadığı yaklaşım, sermaye piyasası yaptırımlarında mevzuatta açıkça yer almayan bir şekil kuralının sonradan yaptırıma bağlanamayacağını gösteren bir örnek olarak değerlendirilebilir.

❓ Sık sorulan sorular

Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında yer almaktadır; sermaye piyasası yaptırımlarına ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasından izlenebilir.