Araç Müsaderesi ve İyiniyetli Malik: TCK 54, Kiralık ve Leasingli Araçlar, Yargıtay Kararları

Kiraya verilen, ödünç verilen veya bir yakın tarafından kullanılan aracın uyuşturucu, kaçakçılık ya da göçmen kaçakçılığı gibi bir suçta kullanılması, araç sahibini beklenmedik bir el koyma ve müsadere süreciyle karşı karşıya bırakabilir. Kiralama şirketleri, leasing şirketleri ve aracını başkasına emanet eden bireyler açısından belirleyici soru, malikin iyiniyetli üçüncü kişi sayılıp sayılmadığıdır.

🔒 El Koyma ve Müsadere Farkı

CMK m.128 uyarınca katalog suçlarda şüpheli veya sanığa ait kara aracına el konulabilir ve karar sicile şerh verilerek uygulanır. Göçmen kaçakçılığı, uyuşturucu ticareti ve kaçakçılık suçları bu katalogda yer alır. Şüpheliye ait olmayan araçlara ise genel el koyma hükümleriyle delil veya müsadere amacıyla el konulabilir.

📋 Müsaderenin Şartları

• Kasıtlı bir suçun işlenmesi ve aracın bu suçun işlenmesinde kullanılması,
• Aracın iyiniyetli üçüncü kişiye ait olmaması,
• Müsaderenin suça göre ölçülü olması; ağır ve hakkaniyete aykırı sonuç doğuracaksa hükmedilmeyebilir (m.54/3),
• Paylı mülkiyette yalnızca suça iştirak edenin payının müsadere edilebilmesi (m.54/6).

🤝 İyiniyetli Malik ve Rehin Hakkı

Malik, aracının suçta kullanılacağını biliyor veya bilebilecek durumdaysa iyiniyetli sayılmaz. Kiralama veya leasing sözleşmesiyle aracı teslim eden şirketlerin suça bilgisinin bulunduğu tespit edilmedikçe iyiniyetli oldukları kabul edilir. 6763 sayılı Kanunla eklenen hükme göre araç üzerinde iyiniyetli üçüncü kişi lehine rehin hakkı varsa, örneğin bir finans kuruluşu lehine taşıt rehni, müsadere bu hak saklı kalmak kaydıyla verilir.

🚛 Kaçakçılıkta Taşıma Aracı

5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununun 13. maddesi, taşıma aracının müsaderesini üç hâlle sınırlar: araçta gizli tertibat bulunması, kaçak eşyanın yükün tamamını veya ağırlıklı kısmını oluşturması ya da yasak veya zararlı madde taşınması. Bu şartlar bulunmadan, yalnızca araçta kaçak eşya ele geçirilmiş olması müsadere için yeterli değildir.

📚 Yargıtay Kararları

• Kiralık araç: Yargıtay Ceza Genel Kurulu, uyuşturucu taşınan ve kiralama şirketine ait araçta malikin suça bilgisi tespit edilmedikçe iyiniyetli sayılacağını, müsadere hükmünün mahkûmiyetten bağımsız olarak temyiz edilebileceğini belirterek aracın iadesine karar vermiştir (E.2015/325, K.2018/662, 20.12.2018).
• Rehinli kiralık araç: Yargıtay 7. Ceza Dairesi, kiralama firması üzerinden kiralanan ve finans şirketi lehine rehinli aracın, malikin iyiniyeti çürütülemediği için iade edilmesi gerektiğine hükmetmiştir (E.2021/8086, K.2025/4961, 08.04.2025).
• Leasingli iş makinesi: Kapatılmış 12. Ceza Dairesi, finansal kiralama şirketine ait iş makinesinin hem malikin iyiniyeti hem de TCK m.54/3 gözetilmeden müsadere edilemeyeceğine karar vermiştir (E.2011/22401, K.2012/23983, 14.11.2012).
• Göçmen kaçakçılığı: Kapatılmış 9. Ceza Dairesi, aracın suçta kullanılacağını bilmeden kiraya veren malikin iyiniyetli olduğunu ve aracın iade edilmesi gerektiğini kabul etmiştir (E.2014/3831, K.2014/5711, 08.05.2014).
• Malikin dinlenmesi: Yargıtay 7. Ceza Dairesi, kira sözleşmesinin getirtilmesi, malikin dinlenerek davaya katılma hakkının tanınması ve ölçülülüğün ayrıca tartışılması gerektiğine hükmetmiştir (E.2018/2772, K.2021/824, 26.01.2021).

✅ Malik Ne Yapabilir?

1. El koyma kararına karşı sulh ceza hâkimliğine itiraz,
2. Kira, leasing veya ödünç sözleşmesi ile teslim belgelerinin dosyaya sunulması,
3. Kovuşturma aşamasında malik sıfatıyla dinlenme ve iyiniyetin ispatı,
4. Müsadere hükmüne karşı istinaf veya temyiz başvurusu,
5. Haksız el koyma nedeniyle oluşan zararlar için koşulları varsa tazminat talebi.

Kiralık araçlarda işleten sıfatı için rent a car kiralamada işleten sıfatı, leasing sözleşmeleri için leasing aracında temerrüt ve fesih, ceza muhakemesinde el koyma için ceza muhakemesinde arama ve el koyma yazılarına; el konulan aracın otoparkta uğradığı zararlar için otoparkta ve yedieminde araç hasarı yazısına bakılabilir. Genel çerçeve otomotiv hukuku rehberi yazısındadır.

❓ Sıkça Sorulan Sorular