Üç basamaklık bir fark: 1,4505 yerine 1,4502. Bir yatırımcı, cuma günü bankasına GBP/USD paritesi belirli bir seviyeye inerse 800.000 sterlin alınması için emir bırakır. Banka çalışanı emri sisteme bir hane eksik fiyatla girer, piyasa yatırımcının istediği seviyeye geldiği hâlde alım gerçekleşmez. Üç hafta sonra sterlin çok daha pahalıya alınır ve fark, yatırımcının hesabından talimatsız olarak karşılanır. Dosya iki kez Yargıtay’a gider ve her seferinde aynı soruya takılır: Hatalı girilen bir emir, tam olarak ne kadarlık bir zarara yol açmıştır?
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 13.01.2025 tarihli ve E.2024/5558, K.2025/37 sayılı kararıyla, bozmaya uyularak verilen ve bankayı 71.578,00 TL ile 9.080,00 TL kâr kaybını ödemeye mahkûm eden kabul kararını, uyulan bozmanın gereği yerine getirilmediği ve kâr kaybının gerekçeyle çelişen bir tutar üzerinden hüküm altına alındığı gerekçesiyle oy birliğiyle bozmuştur.
💱 Bir cuma emri ve üç haneli fark
Karar metninde aktarılan iddialara göre müşteri, bankayla imzaladığı türev işlemler çerçeve sözleşmesi kapsamında banka nezdinde bir hesap kullanmaktadır. Olayın kronolojisi şöyledir:
- 11.06.2010 (cuma): Müşteri, GBP/USD paritesi 1,4505 veya altına düşerse 800.000 GBP alınması talimatını verir. Talimat 14.06.2010 saat 09:00’a kadar geçerlidir. Fiyata 0,0003 komisyon eklenecektir; emir gerçekleşseydi alım 1,4508 üzerinden, yani 1.160.640,00 USD karşılığında yapılacaktı.
- Aynı gün: Banka çalışanları emri sisteme 1,4502 olarak girer. Davacıya göre parite talimat süresi içinde 1,4504’e kadar inmiş, ancak alım gerçekleşmemiştir. İlk derece mahkemesi ise kurun aynı gün en düşük 1,4505’e düştüğünü belirlemiştir.
- 01.07.2010: 800.000 GBP, 1,5110 kuru üzerinden 1.208.800,00 USD karşılığında alınır. Davacı, aradaki 48.160,00 USD’yi zararı olarak nitelendirir.
- Aynı tarih: Davacıya göre bu farkın 3.000,00 USD’si USD hesabından, kalan 45.160,00 USD ise USD hesabında yeterli bakiye bulunmadığından TL hesabından 71.578,60 TL satılarak, talimatı ve onayı olmadan karşılanmıştır.
Talep yargılama boyunca şekil değiştirmiş; ıslahla talimatsız çekilen tutar ile 3.200,00 GBP kâr kaybı, 11.03.2013 tarihli dilekçeyle de 71.578,60 TL zarar ve kâr kaybı karşılığı 9.080,00 TL istenmiştir.
🏦 Bankanın savunması: emir piyasada karşılık bulmadı
Banka, davacının türev ürünleri sözleşmesi imzalayan, vadeli ve spot işlemlerde uzun süredir emir bırakarak işlem yapan, maliyet ve komisyon düzenini bilen bir müşteri olduğunu vurgulamıştır. Savunmanın özü şudur: Emir uluslararası piyasaya iletilmiş, ancak geçerlilik süresi içinde 1,4505 seviyesinde yalnızca sınırlı sayıda ve satış yönünde işlem oluşmuş, alış emri karşılık bulmamıştır. Banka ayrıca o haftanın dar hacimli bir piyasa olduğunu ileri sürmüştür.
Savunma, teknik çekirdeğe işaret eder: Doğru girilen bir limit emri de piyasada karşılık bulmayabilir. Emir türlerinin aracı kurum sorumluluğuna etkisine ilişkin farklı bir dosya için sitedeki sell stop ve limit emir ayrımı kararına bakılabilir.
🔁 İki bozma, bir uyma: yargılamanın seyri
Dosyanın ilk turunda mahkeme davayı kabul etmiş, Yargıtay 11. Hukuk Dairesi ise 16.12.2021 tarihli, 2020/451 E. ve 2021/7184 K. sayılı ilamıyla kararı banka yararına bozmuştur. Gerekçe, hatalı giriş ile hesaptan izinsiz para çekildiği iddiası arasındaki ilişkinin, çekilen paranın ne için kullanıldığının ve kâr kaybı hesabının belirsiz kalmasıydı. Bu nedenle davacıya talebini maddi vakıalarla birlikte kalem kalem açıklatması, ardından banka kayıtları üzerinde inceleme yetkisi verilecek yeni bir bilirkişi heyetinden rapor alınması istenmiştir.
Ticaret mahkemesi bozmaya uymuş ve 2022/483 E., 2024/341 K. sayılı kararıyla davayı ıslah edilmiş hâliyle yeniden kabul etmiştir. Hükme göre 71.578,00 TL 01.07.2010 tarihinden, 9.080,00 TL kâr kaybı ise ıslah tarihi olan 16.11.2012’den itibaren reeskont faiziyle bankadan tahsil edilecekti. Manevi tazminat yönünden ise harcı yatırılmış usulüne uygun bir dava bulunmadığından karar verilmesine yer olmadığı belirtilmiştir.
Yargıtay bu ikinci kararı da bozmuştur. Daire, bozmaya uyulduktan sonra davacının 19.12.2022 tarihli dilekçesiyle zararını açıkladığını, ancak kâr kaybının nasıl oluştuğuna değinmediğini; alınan bilirkişi raporunun da yalnızca talimatsız çekime rastlanmadığını ve fiyat farkının hem kâr mahrumiyeti hem zarar olduğunu söylemekle yetindiğini tespit etmiştir. Mahkeme ise bu raporu dahi dikkate almadan önceki kararını aynen tekrarlamıştır.
⚖️ Uyuşmazlığın hukuki çerçevesi
Daire uyuşmazlığı, müşterinin GBP alış emrinin banka çalışanlarınca yanlış girilmesi sonucunda bir zarar ve kâr kaybı doğup doğmadığı sorusu olarak tanımlamıştır. Kararın kurduğu çerçeve şu başlıklarda özetlenebilir:
- Sözleşmesel temel: İlişki, türev işlemler çerçeve sözleşmesine dayanır; ilk derece mahkemesi bankanın kendisine iletilen talimatlar doğrultusunda hareket etmek zorunda olduğunu kabul etmiş, Yargıtay bu tespiti bozma sebebi yapmamıştır.
- Tartışmasız olgu: Emrin 1,4502 olarak girildiği, banka kabulü ve telefon kayıtlarıyla sabittir; tartışma kusurun varlığından çok zararın kapsamındadır.
- İki ayrı kalem: Talimatsız çekilen tutar ile emrin gerçekleşmemesinden doğan kâr kaybı, farklı olgulara dayanan ayrı taleplerdir.
- Usul ayağı: Uyulan bozma kararının gereği eksiksiz yerine getirilmelidir; mahkeme kendi aldığı raporu değerlendirmeden önceki kararını tekrarlayamaz.
Karar metni bir kanun maddesine açıkça atıf yapmamaktadır; olay tarihlerinde 818 sayılı Borçlar Kanunu yürürlükteydi. Bugünkü düzenlemeler açısından bakıldığında, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 112. maddesi, borç hiç veya gereği gibi ifa edilmezse borçlunun, kendisine hiçbir kusurun yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe alacaklının bundan doğan zararını gidermekle yükümlü olduğunu öngörür. Aynı Kanun’un 505. maddesine göre vekil, vekâlet verenin açık talimatına uymakla yükümlüdür ve talimattan izin dışında ayrılırsa, bundan doğan zararı karşılamadıkça vekâlet borcunu ifa etmiş olmaz. Bu hükümler bilgi amacıyla anılmıştır.
🧮 Zarar ile kâr kaybı neden ayrı hesaplanmalı?
İlk derece mahkemesi gerekçede, davacının 800.000 GBP’yi 1.160.640,00 USD yerine 1.164.000,00 USD ile alma durumuyla karşılaştığını ve bunun 3.360,00 USD karşılığı 2.474,22 GBP kâr kaybı olduğunu yazmış; hükümde ise ıslahta istenen 3.200 GBP’nin karşılığı 9.080,00 TL’ye hükmetmiştir. Yargıtay bu çelişkiyi ayrı bir bozma sebebi saymıştır.
Daire, yeniden yapılacak incelemenin sırasını da belirlemiştir. Türev işlemler piyasasında bilgisi bulunan bir bilirkişi heyetiyle banka kayıtları üzerinde yerinde inceleme yaptırılarak sırasıyla şu sorular yanıtlanacaktır:
- 01.07.2010 tarihinde davacının hesabında 800.000 GBP bulunması neden gerekliydi; banka hesap bakiyesini o tarihte neden 800.000 GBP’ye tamamladı ve taraflar arasında bunu gerekli kılan bir ilişki var mıydı?
- Talimatsız çekildiği anlaşılan 71.578,60 TL ile önce USD, sonra bu USD ile GBP alındığı sabit olduğuna göre davacının bir zararı varsa bu zarar nasıl oluştu?
- Talimatın hatalı girilmesi nedeniyle, varsa zarar dışında ayrıca bir kâr kaybı doğdu mu; doğduysa nasıl ortaya çıktı?
Bu sıralamanın mantığı açıktır: Çekilen TL ile döviz alınıp müşterinin hesabına geçmişse zarar, çekilen tutarın tamamı değil, fiyat farkından ibaret olabilir. Kâr kaybı ise doğru girilen emrin piyasada karşılık bulup bulmayacağı gözetilerek hesaplanır. Aynı fiyat farkına dayanan iki kalemin birlikte istenmesi, aynı kaybın iki kez tazmini riskini doğurur.
İspat yükü açısından da tablo nettir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 190. maddesine göre ispat yükü, kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir. Aynı Kanun’un 266. maddesi ise çözümü özel veya teknik bilgi gerektiren hâllerde bilirkişiye başvurulmasını öngörür. Bozmadaki “kalem kalem açıklama” ve “yerinde inceleme” vurgusu bu iki kuralın yansımasıdır.
🧭 Karar ne söylüyor, ne söylemiyor?
Kararın sınırlarını doğru çizmek gerekir. Yargıtay, bankanın emri hatalı girdiğine ilişkin tespiti ortadan kaldırmamış, davacının talebinin reddi gerektiğini de söylememiştir. Bankanın diğer temyiz itirazları reddedilmiştir. Bozma, zararın varlığı ve miktarının denetlenebilir biçimde ortaya konulmamasına ve gerekçe ile hüküm arasındaki çelişkiye dayanır.
Kararın ortaya koyduğu çıkarımlar şöyle sıralanabilir:
- Emrin hatalı girildiğinin kabul edilmesi, tazminatın kendiliğinden doğacağı anlamına gelmez; zararın her bir kalemi ayrıca ortaya konulmalıdır.
- Hesaptan talimatsız para çekilmesi ile kâr kaybı aynı olaydan doğsa da ayrı hesaplanır.
- Türev işlem uyuşmazlıklarında genel nitelikli bir rapor yeterli görülmemekte, banka kayıtları üzerinde ve alanında bilgisi olan heyetçe yapılmış bir inceleme aranmaktadır.
- Bozmaya uyan mahkeme, bozmanın gösterdiği inceleme yolunu tamamlamadan önceki kararını tekrarlayamaz.
Nihai sonuç, yeniden yapılacak yargılamaya bağlıdır.
❓ Sık sorulan sorular
Banka emri yanlış fiyattan girdiyse tazminat otomatik olarak doğar mı?
Bu kararda hatalı giriş tartışmasızdı; buna rağmen Yargıtay, zararın ve kâr kaybının nasıl oluştuğunun ayrı ayrı belirlenmesini istemiştir. Karara göre hatalı girişin kabulü tek başına yeterli değildir; zararın varlığı ve miktarı denetlenebilir biçimde ortaya konulmalıdır.
Hesaptan talimatsız çekilen 71.578,60 TL neden doğrudan iade edilmedi?
Yargıtay, bu tutarla önce USD, ardından GBP alındığının sabit olduğunu belirtmiştir. Çekilen paranın karşılığında hesaba bir değer girmişse, zararın çekilen tutarın tamamı mı yoksa bir kısmı mı olduğu ayrıca incelenmelidir.
Kâr kaybı ile ilgili bozma sebebi neydi?
İlk derece mahkemesi gerekçede kâr kaybını 3.360,00 USD karşılığı 2.474,22 GBP olarak belirlemiş, hükümde ise davacının ıslahta istediği 3.200 GBP’nin karşılığı olan 9.080,00 TL’ye hükmetmiştir. Daire, gerekçe ile hüküm arasındaki bu uyumsuzluğu ayrı bir bozma sebebi saymıştır.
Manevi tazminat talebi ne oldu?
Harcı yatırılmış usulüne uygun bir dava bulunmadığından bu konuda karar verilmesine yer olmadığına hükmedilmiştir; bozma gerekçeleri bu kısma ilişkin değildir.
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında, diğer içtihatlar ise Emsal Kararlar arşivinde yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin Yargıtay Karar Arama sisteminde yayımlanan kararından derlenmiştir. Olaylara ilişkin anlatım, karar metninde aktarılan dava dilekçesi, cevap dilekçesi ve ilk derece mahkemesi gerekçesine dayanır; müşterinin ve bankanın kimliği kaynakta anonimdir. Karar bir bozma kararıdır ve uyuşmazlığın esasına ilişkin nihai sonucu göstermez. Kanun hükümlerine ilişkin açıklamalar yazıda bilgi amacıyla eklenmiştir. Sözleşme hükümleri, emir türü ve piyasa koşulları farklı olan dosyalarda farklı sonuçlara ulaşılabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
