Hükümlünün süreli ve süresiz yayınlardan yararlanma hakkı 5275 sayılı Kanun’un 62. maddesinde düzenlenmiştir. Uygulamada en çok tartışılan konu, bir kitabın veya derginin hangi gerekçeyle hükümlüye verilmediğidir. Anayasa Mahkemesi bu alanda Genel Kurul düzeyinde karar vermiştir.
📚 Hakkın Kapsamı
Kanun’un 62. maddesine göre hükümlü, mahkemelerce yasaklanmamış olması koşuluyla süreli ve süresiz yayınlardan bedelini ödeyerek yararlanma hakkına sahiptir.
İkinci fıkra bir grup yayını ayrı tutar. Resmî kurumlar, üniversiteler, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ile mahkemelerce yasaklanmamış olması koşuluyla Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan vakıflar ve kamu yararına çalışan dernekler tarafından çıkarılan gazete, kitap ve basılı yayınlar hükümlülere ücretsiz olarak ve serbestçe verilir.
Ayrıca kanun açıkça belirtir: eğitim ve öğretimine devam eden hükümlülerin ders kitapları denetime tâbi tutulamaz.
⛔ Hangi Yayın Verilmez?
Üçüncü fıkra sınırlama sebeplerini sayar. Kurum disiplinini, düzenini veya güvenliğini bozan ya da tehlikeye düşüren, hükümlülerin iyileştirilmesi amacına ulaşmayı zorlaştıran yahut müstehcen haber, yazı, fotoğraf ve yorumları kapsayan hiçbir yayın hükümlüye verilmez.
Bu sayım sınırlıdır. Kararın hangi sebebe dayandığı ve gerekçesinin somutlaştırılıp somutlaştırılmadığı, şikâyet aşamasında belirleyici olur.
📰 Gazetelerde Özel Kural
2020 yılında eklenen dördüncü fıkraya göre, Basın İlân Kurumu aracılığıyla resmî ilan ve reklam yayınlama hakkı bulunmayan gazeteler ceza infaz kurumuna kabul edilmez. Ancak ilan ve reklamın geçici süreyle kesilmesi hâli bu hükmün dışındadır.
Yabancı dilde yayımlanmış gazete ve dergilerin kuruma kabul edilmesinde ise Adalet Bakanlığı yetkilidir.
🏛️ Anayasa Mahkemesi’nin Genel Kurul Kararı
Anayasa Mahkemesi, kitabın hükümlüye teslim edilmemesini bireysel başvuru yoluyla incelemiş ve Serdar Güzelçay başvurusunda (başvuru numarası 2022/66987, karar tarihi 21.12.2023, Genel Kurul) ihlal sonucuna varmıştır.
Anayasa Mahkemesi’nin ceza infaz kurumu uygulamalarına ilişkin bireysel başvuru külliyatı geniştir; yayın ve kitap konusu bu külliyatın istikrarlı başlıklarından biridir. Kararların ortak vurgusu, kısıtlamanın somut ve bireyselleştirilmiş bir gerekçeye dayanması gerektiğidir.
⚖️ Karara Karşı Yol
Yayının verilmemesine ilişkin işlem, kurum idaresinin hükümlü hakkında yaptığı bir işlemdir; 4675 sayılı Kanun uyarınca infaz hâkimliğine şikâyet edilebilir. Süre, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren on beş gündür.
İnfaz hâkiminin kararına karşı iki hafta içinde ağır ceza mahkemesine itiraz edilebilir; bu merciin kararı kesindir. Olağan yollar tükendikten sonra Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru gündeme gelebilir.
📌 İlgili Konular
mektup ve haberleşme hakkı, telefon hakkı ve karara itiraz yazılarımıza bakabilirsiniz.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Kitabı kim öder?
Kural olarak hükümlü. Kanun, yayınlardan bedelini ödeyerek yararlanma hakkını düzenler.
Ders kitaplarım denetlenir mi?
Hayır. Kanun, eğitim ve öğretimine devam eden hükümlülerin ders kitaplarının denetime tâbi tutulamayacağını açıkça belirtir.
Her gazete kuruma girebilir mi?
Basın İlân Kurumu aracılığıyla resmî ilan ve reklam yayınlama hakkı bulunmayan gazeteler kabul edilmez; ilanın geçici kesilmesi hâli bunun dışındadır.
Yabancı dildeki dergiler?
Kuruma kabul edilmesinde Adalet Bakanlığı yetkilidir.
Kitabım verilmedi, ne yapabilirim?
On beş gün içinde infaz hâkimliğine şikâyet edilebilir; sonrasında iki hafta içinde ağır ceza mahkemesine itiraz yolu vardır.
Yayın ve kitap hakkına ilişkin uyuşmazlığınız için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu makalede yer alan bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve güncel mevzuata göre değişiklik gösterebilir. İnfaz süreleri ve koşulları suç tarihine, suç türüne ve hükmün özelliklerine göre değişir; her somut olay kendine özgüdür ve sonuç taahhüdü içermez.
