Kamulaştırma tek yönlü bir yol değildir. İdare süreçten çekilebilir, kamulaştırılmış bir taşınmaza artık ihtiyaç kalmayabilir. 2942 sayılı Kanun’un 21 ve 22. maddeleri bu iki durumu ayrı ayrı düzenler ve 2014 yılında 6552 sayılı Kanun’la eklenen fıkralarla malik lehine önemli bir denge kurulmuştur.
📑 21. Madde: İdarenin Tek Taraflı Vazgeçmesi
İdare, kamulaştırmanın her safhasında, kamulaştırma kararı veren ve onaylayan yetkili merciin kararıyla kamulaştırmadan kısmen veya tamamen tek taraflı olarak vazgeçebilir. Bunun için malikin rızası aranmaz.
Ancak maddenin “şu kadar ki” ile başlayan cümlesi bir güvence getirir: dava sırasında vazgeçme hâlinde dava giderleri ile harç ve — harcanan emek ve işin önemi gözetilerek mahkemece maktuen takdir olunacak — avukatlık ücreti idareye yükletilir.
Yani idare süreci başlatıp sonra geri çekilirse, bu geri çekilmenin malike yüklediği masrafı idare üstlenir.
Önemli: 21. madde ile 22. madde karıştırılmamalıdır. 21. madde süreç devam ederken idarenin çekilmesini, 22. madde ise kamulaştırma kesinleştikten sonra amacın ortadan kalkmasını düzenler. Süreler ve sonuçlar farklıdır.
🧩 22. Madde: Amaç Ortadan Kalkarsa İade
Kamulaştırmanın kesinleşmesinden sonra taşınmazın kamulaştırma amacına veya kamu yararına yönelik herhangi bir ihtiyaca tahsisi lüzumu kalmazsa, durum idarece mal sahibi veya mirasçılarına 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre duyurulur.
Bu duyuru üzerine mal sahibi veya mirasçıları, kamulaştırma bedelini aldıkları günden itibaren işleyecek kanuni faiziyle birlikte üç ay içinde ödeyerek taşınmazı geri alabilir.
🔎 6552 ile Gelen Üç Kural
10/9/2014 tarihli 6552 sayılı Kanun’un 100. maddesiyle maddeye eklenen fıkralar, uygulamadaki üç tartışmayı çözmüştür:
- Faizsiz iade: İade işlemi, kamulaştırmanın ve bedelin kesinleşmesinden sonra bir yıl içinde gerçekleşirse kamulaştırma bedelinin faizi alınmaz.
- İadeyi reddetmenin bedeli: Taşınmazı geri almayı kabul etmeyen mal sahibi veya mirasçılarının 23. maddeye göre geri alma hakları da düşer.
- Beş yıllık sınır: Madde hükümleri, kamulaştırmanın kesinleşmesi tarihinden itibaren beş yıl geçmiş olması hâlinde uygulanmaz.
🗝️ Başka Bir İdare İstekliyse
Beş yıllık sınırın bir istisnası vardır. Kamulaştırılan taşınmaza, kamulaştırmayı yapan idare dışında başka bir idare, kamulaştırma yoluyla gerçekleştirebileceği bir kamu hizmeti amacıyla istekli olursa, beş yıl kuralı uygulanmaz.
Bu hâlde taşınmaz malike iade edilmek yerine, Kanun’un 30. maddesi (idareler arasında taşınmaz devri) veya 1050 sayılı Muhasebei Umumiye Kanunu’nun 23. maddesi uyarınca işlem yapılır. Böylece kamu elindeki taşınmaz, kamu hizmetinde kalmaya devam eder.
21, 22 ve 23. maddelerin uygulanmasından doğacak anlaşmazlıklar adli yargıda çözümlenir. Vazgeçilen veya geri alınan taşınmaz üzerindeki bina, sabit tesis ve ekili dikili şeyler yıkılmış, sökülmüş veya harap olmuşsa; malik veya mirasçısı 24. madde uyarınca, kamulaştırma tarihindeki değerine göre oluşan farkın ödeyeceği bedelden düşülmesini isteyebilir.
📌 İlgili Konular
İdareler arası devir için idareler arasında taşınmaz devri, 23. maddedeki geri alma hakkı için kamulaştırmada geri alma hakkı, bedelin kesinleşmesi için tescil hükmü yazılarımıza bakılabilir.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
İdare davanın ortasında kamulaştırmadan vazgeçti, masraflarımı kim öder?
Dava sırasında vazgeçme hâlinde dava giderleri, harç ve mahkemece maktuen takdir olunacak avukatlık ücreti idareye yükletilir.
Kamulaştırılan taşınmazıma artık ihtiyaç kalmamış, geri alabilir miyim?
İdarenin duyurusu üzerine, aldığınız bedeli kanuni faiziyle birlikte üç ay içinde ödeyerek geri alma imkânı düzenlenmiştir.
Faiz ödemek zorunda mıyım?
İade, kamulaştırmanın ve bedelin kesinleşmesinden sonra bir yıl içinde gerçekleşirse kamulaştırma bedelinin faizi alınmaz.
İade teklifini reddedersem sonra geri alma davası açabilir miyim?
Kanun, iadeyi kabul etmeyen mal sahibi veya mirasçılarının 23. maddeye göre geri alma haklarının da düşeceğini düzenlemiştir.
Kamulaştırmanın üzerinden altı yıl geçti.
22. madde hükümleri, kamulaştırmanın kesinleşmesinden itibaren beş yıl geçmiş olması hâlinde uygulanmaz.
Taşınmazı başka bir kamu kurumu istiyor.
Bu durumda beş yıl kuralı uygulanmaz; 30. madde veya 1050 sayılı Kanun’un 23. maddesi uyarınca idareler arası devir işlemi yapılır.
Üzerindeki bina yıkılmış, yine de aynı bedeli mi ödeyeceğim?
24. madde uyarınca, kamulaştırma tarihindeki değerine göre oluşan farkın ödenecek bedelden düşülmesi istenebilir.
Kamulaştırmadan Vazgeçme, İade ve Devir hakkında bilgi almak için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır. Kamulaştırma ve imar mevzuatı sık değişmekte, Anayasa Mahkemesi iptalleri yürürlük tarihine bağlı sonuç doğurmaktadır. Her taşınmaz ve her idari işlem kendine özgüdür; metin sonuç taahhüdü içermez.
