Bir taşınmazın kimin olduğu mahkemede tartışılırken o taşınmaz kamulaştırılabilir mi? 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 18. maddesi bu soruya “evet” der, ama bedeli kimseye ödemez: parayı üçer aylık vadeli hesapta bekletir. Kamu yatırımı durmaz, mülkiyet uyuşmazlığı da kendi mecrasında sürer.
📑 İdarenin Araştırma Yükümlülüğü
İdare, kamulaştırılması kararlaştırılan taşınmazın mülkiyeti üzerinde ihtilaf olup olmadığını kendiliğinden araştırmak zorundadır. Madde, sorulacak yerleri de sayar:
- Taşınmazın bulunduğu yerdeki tapu idaresi
- Kadastro müdürlüğü
- Hukuk mahkemeleri
Bu yazışmalara ek olarak mahallinde araştırma da yapılır. Araştırma sonucunda taşınmazın tapuda kayıtlı olmakla birlikte mahkemede mülkiyeti üzerinde ihtilaf bulunduğu ya da kadastrosu yapılmasına rağmen kadastro mahkemesinde davalı olduğu tespit edilirse, olağan usul yerine bu maddedeki özel usul işletilir.
Önemli: Bu madde yalnızca mülkiyetin ihtilaflı olduğu hâli düzenler. Bedelin miktarına itiraz bambaşka bir tartışmadır ve kendi usulüne tabidir.
🧩 Bedel Kime Ödenir? Üçer Aylık Vadeli Hesap
İdare, 10. madde uyarınca hazırladığı belgelerin tamamını asliye hukuk mahkemesine verir ve bedelin mülkiyet ihtilafıyla ilgili uyuşmazlığın sonucunda belli olacak hak sahibine ödenmesi karşılığında taşınmazın idare adına tescilini ister.
Mahkeme; mülkiyet davasının tüm taraflarına 10. madde uyarınca tebligat ve ilan yapılmasını sağlar, bedeli yine o maddedeki usule göre tespit eder ve bu bedelin üçer aylık vadeli hesaba yatırılmasına karar verir. Taksitli kamulaştırmalarda ilk ve izleyen taksitler de aynı vadeli hesaplara yatırılır.
Para hesapta beklerken taşınmaz idare adına tescil edilir; yatırım gecikmez.
🔎 Hak Sahibi Belli Olunca Ne Olur?
Mülkiyet ihtilafıyla ilgili davanın sonunda hak sahibi olduğuna mahkemece karar verilen kişi, kendi müracaatı üzerine parayı alır. Kamulaştırma bedelini tespit eden mahkeme, paranın bu kişiye ödenmesi için bankaya talimat yazar ve ödeme bu talimat üzerine yapılır.
Uygulamada gözden kaçan nokta budur: bedel kendiliğinden ödenmez. Mülkiyet davasını kazanan tarafın, bedel tespit dosyasına ayrıca başvurması gerekir. Mahkemenin davetine uymayanlar olduğu takdirde bu maddedeki işlemler ilgilinin yokluğunda yapılır.
🗝️ Sicil Kaydının Terkini ve Vergi İlişiği
Maddenin iki pratik hükmü daha vardır:
- Terkin: Kamulaştırılan taşınmaz, tahsis edildiği kamu hizmeti itibarıyla sicile kaydı gerekmeyen bir niteliğe dönüşmüşse (örneğin yol hâline gelmişse), istek hâlinde mahkemece sicil kaydının terkinine karar verilir.
- Vergi ilişiği aranmaz: Bu tescil ve terkin işlemi sırasında mal sahiplerinden bu taşınmaz nedeniyle vergi ilişiği belgesi istenmez. Tapu dairesi yalnızca durumu ilgili vergi dairesine bildirir.
Bu iki kural, mülkiyet tartışması sürerken malikin idari engellerle karşılaşmasını önler.
📌 İlgili Konular
Tapusuz taşınmazlardaki ayrı usul için tapuda kayıtlı olmayan taşınmazın kamulaştırılması, bedelin tespit yöntemi için bedel tespit esasları ve bilirkişi kurulunun oluşumu yazılarımıza bakılabilir.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Tapum davalı, taşınmazım kamulaştırılabilir mi?
Madde, mülkiyeti ihtilaflı taşınmazlar için özel bir usul öngörmüştür; taşınmaz idare adına tescil edilir, bedel ise hak sahibi belli olana kadar bekletilir.
Bedel nereye yatırılır?
Mahkemenin belirttiği bankada üçer aylık vadeli hesaba yatırılır; taksitli kamulaştırmalarda taksitler de aynı hesaplara konulur.
Mülkiyet davasını kazandım, para otomatik ödenir mi?
Hayır. Bedeli tespit eden mahkemeye müracaat edilir; mahkeme bankaya talimat yazar ve ödeme bu talimat üzerine yapılır.
Kadastro mahkemesindeki dava da bu kapsamda mı?
Kadastrosu yapılmasına rağmen kadastro mahkemesinde davalı olduğu tespit edilen taşınmazlar da madde kapsamındadır.
Duruşmaya katılmazsam ne olur?
Maddede öngörülen işlemler, mahkemenin davetine uymayanlar olduğu takdirde ilgilinin yokluğunda yapılır.
Tescil sırasında vergi borcu sorulur mu?
Tescil ve terkin işlemi sırasında bu taşınmaz nedeniyle vergi ilişiği aranmaz; tapu dairesi durumu vergi dairesine bildirir.
Mülkiyeti İhtilaflı Taşınmazın Kamulaştırılması hakkında bilgi almak için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır. Kamulaştırma ve imar mevzuatı sık değişmekte, Anayasa Mahkemesi iptalleri yürürlük tarihine bağlı sonuç doğurmaktadır. Her taşınmaz ve her idari işlem kendine özgüdür; metin sonuç taahhüdü içermez.
