Kripto İçin Verilen Açık Bono – Yargıtay 12. HD 2023/3041
Kripto para yatırımında “parayı sen değerlendir” diye başlayan bir ilişki, çoğu zaman yazılı bir sözleşmeyle değil, imzalanıp karşı tarafa bırakılan bir senetle güvenceye bağlanır. İlişki bozulduğunda o senet, üzerinde 250.000 TL yazılı hâlde icra takibine konu olur. Parayı alan taraf “senedi boş imzaladım, sonradan doldurdular, gerçek borcum çok daha az” dediğinde, icra mahkemesi bu itirazı hangi delille dinler? Bu yazıda ele alınan karar, kambiyo senedine dayalı takipte borca itirazın sınırlarını kripto yatırımı bağlamında göstermektedir.
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, 04.05.2023 tarihli ve E.2022/10177, K.2023/3041 sayılı kararıyla, bononun anlaşmaya aykırı doldurulduğu iddiasının yazılı belgeyle kanıtlanamadığı gerekçesiyle borca itirazı reddeden ilk derece ve bölge adliye mahkemesi kararlarını oy birliğiyle onamıştır.
🪙 Kripto yatırımı ve 250.000 TL’lik senet
Uyuşmazlık bir icra takibiyle başlamıştır. Alacaklı, borçlu hakkında 250.000 TL bedelli, 01.03.2021 tanzim ve 01.04.2021 vade tarihli bonoya dayanarak kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla ilamsız takip başlatmıştır. Ödeme emri borçluya 24.06.2021 tarihinde tebliğ edilmiş, borçlu 29.06.2021 tarihinde, yani yasal süresi içinde borca itiraz etmiştir.
Taraflar arasındaki ilişkinin arka planını borçlunun anlatımı oluşturmaktadır. Borçlu, üniversite öğrencisi olmakla birlikte yatırım konusunda çalıştığını, alacaklının kripto para yatırımını değerlendirmesi için kendisine para gönderdiğini ve bunun karşılığında kendisine boş senet imzalatıldığını ileri sürmüştür. Kararda taraflar arasında yazılı bir yatırım veya portföy sözleşmesinden söz edilmemektedir; ilişkiye dair dosyaya yansıyan tek kambiyo belgesi takip dayanağı bonodur.
🗣️ Borçlunun itirazı: boş senet, kısmi iade
Borçlu, itiraz dilekçesinde ve sonraki kanun yolu aşamalarında şu iddiaları ileri sürmüştür:
- Alacaklıdan aldığı paranın bir kısmını iade etmiştir; bir borcu varsa bu yaklaşık 20.000 TL‘dir.
- Taraflar arasında 250.000 TL hacminde bir iş yapılmamıştır.
- Senedin düzenlenme ve vade tarihlerinden sonra, takibe konu miktarda borç ödenmemiş olmasına rağmen alacaklının para göndermeye devam etmesi hayatın olağan akışına aykırıdır.
- Senet alacaklı tarafından ve sonradan doldurulmuştur; senetteki kimlik numarası ve soyadı bilgileri yanlış yazılmıştır.
- Mahkemece sunduğu deliller incelenmemiştir.
Borçlu bu gerekçelerle borca itirazının kabulünü ve alacaklı aleyhine tazminata hükmedilmesini istemiştir.
Alacaklı ise takibe konu senedin soyut borç ikrarı içeren kambiyo senedi niteliğinde olduğunu, ödeme iddiasını kabul etmediğini, senedin verilen borçlara karşılık düzenlendiğini ve anlaşmaya aykırı doldurma iddiasının ispatlanamadığını savunmuştur.
📋 İcra hukuk mahkemesi: yazılı belge yok
Aydın 1. İcra Hukuk Mahkemesi (2021/190 E., 2021/371 K.) itirazın reddine ve borçlunun kötüniyet tazminatı talebinin reddine karar vermiştir. Gerekçenin dayanakları şunlardır:
- İspat yükü itiraz eden borçludadır; borçlu, iddiasını İİK m.169/a-1’de sayılan nitelikteki yazılı belgelerden birine dayandırmamıştır.
- Borcun bir kısmının ödendiği de usulüne uygun olarak ispatlanamamıştır.
- Senede konu hizmete yönelik ödeme olgusu İİK m.169 vd. maddelerinde sayılan itiraz sebepleri arasında yer almamaktadır.
- Senet altındaki imza inkâr edilmemiştir; imza kabul edilmiş sayılır.
- Senetteki bazı boş bölümlerin sonradan doldurulduğu ileri sürülse de bono tüm unsurları taşımaktadır ve geçerli bir kambiyo senedidir.
🏛️ İstinaf: açık bono düzenlenebilir
Bölge adliye mahkemesi (2021/3403 E., 2022/1951 K.) borçlunun istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Daire’nin gerekçesi, ilk derece kararını iki noktada tamamlamaktadır:
- Senedin boş olarak verildiği ve anlaşmaya aykırı doldurulduğu iddiaları, İİK m.169 ve 169/a uyarınca borca itiraz niteliğindedir.
- Bononun düzenlenme tarihinde yürürlükte bulunan 6102 sayılı TTK’nın 778. maddesinin göndermesiyle bonolara da uygulanan 680. maddesi uyarınca açık bono düzenlenmesi mümkündür.
- Borçlu, bononun anlaşmaya aykırı doldurulduğu iddiasını yazılı belgeyle kanıtlamak zorundadır; bu ispat yapılamamıştır.
TTK m.680, tedavüle çıkarılırken tamamen doldurulmamış bir poliçenin aradaki anlaşmalara aykırı biçimde doldurulması hâlinde, bu anlaşmalara uyulmadığı iddiasının hamile karşı ileri sürülemeyeceğini; meğerki hamilin senedi kötüniyetle iktisap etmiş veya iktisap sırasında kendisine ağır bir kusur isnadı mümkün bulunmuş olsun, şeklinde düzenlemektedir. Bölge adliye mahkemesi bu hükmü, açık bononun kendiliğinden geçersiz olmadığını göstermek için kullanmıştır.
✅ Yargıtay incelemesi ve onama
Borçlu, istinaf dilekçesindeki iddialarını tekrarlayarak kararı temyiz etmiştir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi uyuşmazlığı kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla ilamsız icra takibinde borca itiraz olarak nitelendirmiş; ilgili hukuk olarak İİK m.169 ve 169/a ile TTK m.778 göndermesiyle m.680’i ve HMK’yı göstermiştir.
Daire; temyizen incelenen kararın tarafların iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uygulanması gereken hukuk kurallarına, hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kurallarına göre usul ve kanuna uygun olduğunu, temyiz sebeplerinin bozmayı gerektirmediğini belirtmiştir. Bölge adliye mahkemesi kararı, İİK m.364/2 göndermesiyle HMK m.370/1 uyarınca onanmış; 179,90 TL temyiz harcından eksik kalan kısmın borçludan tahsiline hükmedilmiştir. Karar 04.05.2023 tarihinde oy birliğiyle verilmiştir.
🔎 İcra mahkemesinde ispatın dar kapısı
Karar, kripto yatırımı gibi çoğu zaman yazısız yürüyen bir ilişkinin icra hukukundaki görünümünü üç açıdan ortaya koymaktadır:
- Arka plandaki ilişki senedi gölgelemez: Paranın kripto yatırımı için gönderildiği, bir kısmının iade edildiği ve gerçek borcun daha az olduğu iddiaları, icra mahkemesinin sınırlı inceleme alanında, senedin kambiyo vasfını ortadan kaldırmamıştır.
- Açık bono kendiliğinden geçersiz değildir: Senedin boş imzalanıp sonradan doldurulması, TTK m.680 karşısında tek başına bir geçersizlik sebebi sayılmamış; tartışma, doldurmanın anlaşmaya aykırı olup olmadığına kaymıştır.
- Anlaşmaya aykırılık yazılı belgeyle ispatlanır: Kambiyo takibinde borca itiraz eden borçlu, iddiasını İİK m.169/a’da öngörülen nitelikte bir belgeye dayandıramadığında, hayatın olağan akışına ve kimlik bilgilerindeki yanlışlığa dayanan açıklamalar itirazın kabulü için yeterli görülmemiştir.
Kararın kapsamı, icra mahkemesindeki borca itiraz incelemesiyle sınırlıdır; taraflar arasındaki yatırım ilişkisinin genel mahkemede ayrıca tartışılıp tartışılmadığı kararda yer almamaktadır. Kripto yatırımı için verilen bononun genel mahkemede açılan bir davada tanık yasağı yönünden değerlendirildiği farklı bir örnek için kripto yatırımı ve bono kararına; borca itirazda senet bedelinde tahrifat iddiası için bono bedelinde tahrifat kararına bakılabilir. Bu dosyanın ayırt edici yönü, uyuşmazlığın doğrudan icra hukuk mahkemesinde, açık bono ve İİK m.169/a ekseninde çözülmüş olmasıdır.
💡 Merak edilenler
Boş imzalanan senet sonradan doldurulursa geçersiz mi olur?
Paranın kripto yatırımı için verildiği iddiası icra mahkemesinde neden sonuç doğurmadı?
Senetteki kimlik numarası ve soyadının yanlış yazılması itiraz için yeterli mi?
Borçlunun kötüniyet tazminatı talebi ne oldu?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında yer almaktadır; kambiyo senedi, icra takibi ve kripto yatırımı uyuşmazlıklarına ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasından izlenebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin Yargıtay Karar Arama sisteminde yayımlanan onama kararından derlenmiştir. Karar, kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla başlatılan bir takipte icra hukuk mahkemesine yapılan borca itirazın sınırlı incelemesine dayanır; taraflar arasındaki yatırım ilişkisinin esası bu kararla çözülmüş değildir. Benzer görünen bir uyuşmazlıkta sonuç; senedin düzenlenme koşullarına, taraflar arasındaki yazılı belgelere, imzanın durumuna, ödeme kayıtlarına ve uyuşmazlığın icra mahkemesinde mi genel mahkemede mi görüldüğüne göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
