Kamulaştırmada Hakların Sınırlanması ve Mülkiyetin İdareye Geçmesi (2942 m.25)
Kamulaştırma sürecinde malikin taşınmaz üzerindeki yetkileri bir anda değil, kademeli olarak daralır. 2942 sayılı Kanun’un 25. maddesi bu kademeleri tarihe bağlar: hakların kullanılması tebligatla, mülkiyetin geçişi tescil kararıyla, büyük projelerde ise sınırlama kamu yararı kararının ilanıyla başlar. Anayasa Mahkemesi bu son sınırlamanın süresine 2020 yılında müdahale etmiştir.
📑 İki Ayrı An: Tebligat ve Tescil
Madde iki başlangıç noktası belirler:
- Hakların kullanılması ve borçların yerine getirilmesi bakımından kamulaştırma işlemi, mal sahibi için 10. madde uyarınca mahkemece yapılan tebligatla başlar.
- Mülkiyetin idareye geçmesi, mahkemece verilen tescil kararıyla olur.
Bu ayrım önemlidir: tebligatla mülkiyet geçmez, malik hâlâ maliktir. Değişen, sürecin hukuki sonuçlarının işlemeye başlamasıdır.
Önemli: Bu maddedeki sınırlamalar taşınmazın kullanımına ilişkindir. Satış, ipotek gibi tasarruf işlemleri bakımından ayrı hükümler ve ayrı yasaklar bulunur.
🧩 Tescil Kararından Sonra Kalkan Yetkiler
Mahkemece verilen tescil kararı tarihinden itibaren malikin şu kullanma hakları kalkar:
- Kamulaştırılması kararlaştırılan taşınmazda yeni inşaat yapmak
- Ekim yapmak
- Mevcut inşaatta esaslı değişiklikler meydana getirmek
Kanun bir de yaptırım koyar: bundan sonra yapılanların değeri dikkate alınmaz. Yani tescil kararından sonra dikilen ağacın, yapılan ilavenin bedeli kamulaştırma bedeline eklenmez.
🔎 Büyük Projelerde Beş Yıllık Sınırlama
Madde, gelecek yıllara sari büyük projeler için özel bir rejim kurar. Baraj, sulama şebekeleri ve boru hatları, karayolu, demiryolu, liman ve havaalanı gibi projelerde kamu yararı kararı, kamulaştırılacak taşınmazların bulunduğu mahalle ve/veya köy muhtarlığında on beş gün süreyle asılmak suretiyle ilan edilir.
Kamu yararı kararının ilan süresinin bitiminden itibaren, kamulaştırılacak taşınmazlar üzerine yapılan sabit tesisler ile dikilen ağaçların bedeli, kamulaştırma bedelinin tespitinde dikkate alınmaz. Bu sınırlama, ilan tarihinin bitiminden itibaren beş yıl sürer.
Burada sınırlama tescil kararını değil, ilanı takip eder; yani mülkiyet hâlâ malikte olduğu hâlde yatırım yapma imkânı fiilen daralır.
🗝️ Anayasa Mahkemesi’nin 2020 Tarihli İptali
Beş yıllık sürenin sonunda ne olacağı bir dönem tartışmalıydı. Hüküm, bu sürenin Cumhurbaşkanı tarafından bir defaya mahsus olmak üzere beş yıl süreyle uzatılabileceğini öngörüyordu.
Anayasa Mahkemesi, 16/7/2020 tarihli E.2018/104, K.2020/39 sayılı kararıyla bu ibareyi iptal etmiştir. Böylece sınırlama süresi beş yılla sınırlı kalmış, uzatma imkânı ortadan kalkmıştır.
Kararın pratik sonucu şudur: ilanın üzerinden beş yıl geçtiği hâlde kamulaştırma yapılmamışsa, taşınmaz üzerindeki bu özel değerlendirme dışı bırakma rejimi devam etmez. Uzun süredir askıda kalan proje güzergâhlarındaki taşınmazlar bakımından bu, malikin elindeki dayanaklardan biridir.
📌 İlgili Konular
Tebligatın usulü için kamulaştırmada tebligat usulü, tescil aşaması için tescil hükmü ve Anayasa Mahkemesi iptali, kamu yararı kararının alınması için kamu yararı kararı ve onay mercii yazılarımıza bakılabilir.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Kamulaştırma tebligatı aldım, evimi satabilir miyim?
Tebligat mülkiyeti sona erdirmez; mülkiyetin idareye geçmesi mahkemece verilen tescil kararıyla olur. Ayrıca 31. maddede tebligattan sonraki devir bakımından ayrı bir yasak düzenlenmiştir.
Tescil kararından sonra bahçeye ağaç diktim, bedeli ödenir mi?
Madde, tescil kararı tarihinden sonra yapılanların değerinin dikkate alınmayacağını düzenlemiştir.
Köy muhtarlığında bir ilan asıldı, bu ne anlama geliyor?
Büyük projelerde kamu yararı kararı on beş gün süreyle muhtarlıkta asılarak ilan edilir; ilan süresinin bitiminden sonra yapılan sabit tesis ve dikilen ağaçların bedeli bedel tespitinde dikkate alınmaz.
Bu sınırlama ne kadar sürer?
İlan tarihinin bitiminden itibaren beş yıldır.
Süre uzatılabilir mi?
Anayasa Mahkemesi 16/7/2020 tarihli kararıyla, sürenin bir defaya mahsus beş yıl uzatılabilmesini öngören ibareyi iptal etmiştir.
İlandan önce diktiğim ağaçlar ne olur?
Sınırlama, ilan süresinin bitiminden sonra yapılan tesis ve dikilen ağaçlara ilişkindir.
Kamulaştırmada Hakların Sınırlanması ve Mülkiyetin İdareye Geçmesi hakkında bilgi almak için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır. Kamulaştırma ve imar mevzuatı sık değişmekte, Anayasa Mahkemesi iptalleri yürürlük tarihine bağlı sonuç doğurmaktadır. Her taşınmaz ve her idari işlem kendine özgüdür; metin sonuç taahhüdü içermez.
