Kaldıraç, yatırımcının cebindeki paradan kat kat büyük bir pozisyon açmasına imkân tanır. Kazanç da zarar da aynı oranda büyür. Peki piyasa ters döndüğünde zarar, yatırımcının hesabına yatırdığı teminat tutarında durur mu, yoksa o çizgiyi aşıp bir borca mı dönüşür? Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 04.12.2025 tarihli, 2025/2360 E. ve 2025/7291 K. sayılı kararı, bu sorunun cevabının işlemin yapıldığı piyasaya göre değiştiğini ortaya koyuyor.
📉 Sözleşmeden Teminat Açığına Giden Süreç
Davacı, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu kapsamında kurulmuş, vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinin alım satımı alanında hizmet veren yetkili bir aracı kurumdur. Taraflar arasında 17.04.2015 tarihinde Sermaye Piyasası Araçları Alım Satımına Aracılık İşlemleri Çerçeve Sözleşmesi, 20.04.2015 tarihinde ise Türev Araçların Alım Satımına Aracılık Sözleşmesi düzenlenmiştir.
Aracı kurumun anlatımına göre sözleşmelerin imzasından önce müşteriye mevzuat doğrultusunda risk bildirimleri yapılmış, sözleşme uyarınca müşteriye bir yatırım hesabı açılmıştır. Türev araçlara aracılık sözleşmesi, müşterinin görece düşük bir tutarı teminat olarak yatırarak kaldıraç etkisiyle yüksek tutarlı işlem yapabilmesine imkân tanımaktadır.
Bu yapının karşılığı ise şudur: müşteri, türev piyasada pozisyon açmadan önce aracı kuruma teminat yatırmak; teminat açığı doğduğunda bu açığı ya yeni teminat yatırarak ya da pozisyonunu eksilterek kapatmak zorundadır. Somut olayda müşterinin işlemleri nedeniyle teminat açığı oluşmuş, tamamlama çağrısı yapılmasına rağmen açık kapatılmamıştır. Aracı kurum, yasal düzenlemeler gereği 14.08.2018 tarihinde teminat açığını takas kuruluşuna kendisi ödemiş, ihtarnameye rağmen tahsil edemeyince ilamsız icra takibi başlatmıştır. Takibe itiraz edilmesi üzerine itirazın iptali ve icra inkâr tazminatı talebiyle dava açılmıştır.
⚖️ İlk Derece Mahkemesi ve İstinaf Aşaması
Davalı müşteri savunmasında iki ana noktaya dayanmıştır. Birincisi, mevzuata göre kaldıraçlı işlemlerde müşterilere yatırdıkları teminat tutarının üzerinde kayba uğrayacak şekilde işlem yaptırılamayacağı; dolayısıyla teminatı aşan zararın yatırımcıdan istenmesinin yasal dayanağı bulunmadığıdır. İkincisi, aracı kurum çalışanlarının irade sakatlayıcı beyanları nedeniyle zarara uğradığı ve aracı kuruma karşı açtığı kâr kaybı davasının sonucunun bekletici mesele yapılması gerektiğidir.
İlk derece mahkemesi bekletici mesele talebini yerinde görmemiştir. Gerekçede, diğer dosyada aracı kurumun kusuru iddiasıyla kâr kaybına dayalı tazminat istendiği, maddi olgular aynı işlemlere dayansa da her iki davadaki taleplerin farklı olduğu belirtilmiştir. Esasa ilişkin olarak ise risk bildirimlerinin yapıldığı, teminat açığının müşterinin işlemlerinden doğduğu ve uyarıya rağmen kapatılmadığı tespit edilmiştir.
Bölge adliye mahkemesi, ilk derece kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu gerekçesiyle davalı vekilinin istinaf başvurusunu HMK’nın 353/1-b(1) maddesi uyarınca esastan reddetmiştir.
🧮 Teminat Tamamlama Çağrısı Nasıl İşliyor?
Türev piyasada pozisyon taşımanın önkoşulu, hesapta belirli bir teminat seviyesinin korunmasıdır. Piyasa aleyhe hareket ettikçe bu seviye aşınır ve belirli bir eşiğin altına indiğinde aracı kurum müşteriyi uyararak teminatın tamamlanmasını ister. Kararda bu mekanizma, müşterinin “teminat açığı çıkarsa bunu yatırarak veya pozisyonunu eksilterek tamamlamak zorunda olduğu” şeklinde ifade edilmiştir.
Dosyada teminat tamamlama çağrısının telefon görüşmesiyle yapıldığı sabit görülmüştür. Müşteri açığı kapatmayınca aracı kurum, kendi yükümlülüğü gereği açığı takas kuruluşuna ödemiştir. Kararın mantığı bu noktada düğümlenir: aracı kurumun yaptığı ödeme, müşterinin pozisyonundan doğan bir borcun üstlenilmesidir; bu nedenle ödenen tutarın müşterinin sorumluluğunda kaldığı kabul edilmiştir.
Aracı kurum ile yatırımcı arasındaki sözleşmesel sorumluluğun başka bir görünümü için bononun itfa edilmemesinde aracı kurumun sorumluluğuna ilişkin karar incelenebilir.
🚧 “Teminatı Aşan Zarar İstenemez” Savunması
Davalının en güçlü argümanı, kaldıraçlı işlemlere ilişkin düzenlemelerde yer alan ve yatırımcının yatırdığı teminattan fazla zarara uğratılmamasını öngören kurala dayanmaktaydı. Buna göre piyasa koşulları nedeniyle teminatı aşan bir zarar doğsa dahi bu zarar yatırımcıdan talep edilemeyecekti.
İlk derece mahkemesi, hükme esas alınan bilirkişi raporu doğrultusunda bu savunmayı reddetmiştir. Gerekçede, VİOP işlemlerinde kaldıraç imkânı bulunmasına karşılık müşteriye teminatından fazla zarar ettirme yasağı olmadığı vurgulanmıştır. Bu tespit, kararın ayırt edici yönüdür:
- Uyuşmazlık, vadeli işlem ve opsiyon piyasasında gerçekleştirilen türev işlemlere ilişkindir,
- Kaldıraç etkisinin varlığı, tek başına teminatı aşan zarardan sorumsuzluk sonucunu doğurmamaktadır,
- Aracı kurumun takas kuruluşuna ödediği teminat açığı, müşterinin sorumluluğunda kalmaktadır,
- Sözleşme öncesinde mevzuata uygun risk bildirimlerinin yapılmış olması, mahkemece ayrıca tespit edilmiştir.
Başka bir deyişle, “kaldıraçlı işlem” ifadesinin geçtiği her uyuşmazlıkta aynı sorumluluk sınırı uygulanmamakta; işlemin hangi piyasada ve hangi sözleşme tipi altında yapıldığı belirleyici olmaktadır.
🗓️ Temerrüt Tarihi ve Faiz Oranı
Kararda temerrüdün hangi anda doğduğu ayrıca tartışılmıştır. Teminat tamamlama çağrısı telefonla yapılmış, ancak son kapatma tarihi bildirilmemiştir. Mahkeme bu nedenle temerrüdün çağrı anında değil, aracı kurumun ödemeyi yaptığı 14.08.2018 tarihini izleyen 15.08.2018 tarihinde gerçekleştiğini kabul etmiştir.
Faiz yönünden ise temerrüt faiz oranı %66,39 olarak hesaplanmış; buna karşılık davacının talebi %57,09 oranında olduğundan, davalı lehine olan bu oranla yetinilerek taleple bağlılık ilkesi uygulanmıştır. Hükümde asıl alacağa takip tarihinden itibaren %57,09 oranında temerrüt faizi işletilmesine karar verilmiştir.
🧾 İtirazın İptali ve İcra İnkâr Tazminatı
Dava, ilamsız icra takibine yapılan itirazın iptali istemine ilişkindir. Mahkeme davayı kısmen kabul ederek itirazın kısmen iptaline ve takibin 3.026.859,54 TL asıl alacak, 9.600,19 TL işlemiş faiz ve 480,01 TL gider vergisi için devamına karar vermiş, fazlaya ilişkin istemi reddetmiştir.
Ayrıca 607.387,90 TL icra inkâr tazminatının davalıdan alınarak davacıya verilmesine hükmedilmiştir. Bu tutar, kabul edilen asıl alacağın yaklaşık beşte birine karşılık gelmektedir. İcra inkâr tazminatı, takibe konu alacağın likit olması ve borçlunun itirazında haksız bulunması hâlinde gündeme gelen bir sonuçtur; kararda alacağın sözleşme ve hesap hareketleriyle belirlenebilir nitelikte olduğu kabulüyle bu yönde hüküm kurulmuştur.
🆕 Onama Kararının Pratik Anlamı
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, yapılan yargılama ve somut uyuşmazlık bakımından uygulanması gereken hukuk kuralları gözetildiğinde ilk derece mahkemesi kararında bir isabetsizlik bulunmadığını belirtmiştir. Bu nedenle istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin bölge adliye mahkemesi kararı HMK’nın 370/1 maddesi uyarınca onanmış ve karar 04.12.2025 tarihinde kesin olarak oy birliğiyle verilmiştir.
Kararın taşıdığı mesaj, yatırımcı ile aracı kurum arasındaki ilişkinin salt “yatırılan para kadar risk” denklemine indirgenemeyeceğidir. 6362 sayılı Kanun’un 37. maddesinde sayılan yatırım hizmetleri arasında türev araçlara aracılık da yer alır ve bu hizmet, tarafların imzaladığı çerçeve sözleşme ile bağlı sözleşmelerin içeriğine göre şekillenir. Teminat tamamlama yükümlülüğünün yerine getirilmemesi hâlinde doğan açığın kime yükleneceği de aynı sözleşmesel çerçevede belirlenmektedir.
Bu karara konu türden bir uyuşmazlık hakkında detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. Serideki diğer kararlar Emsal Kararlar bölümünde yer almaktadır.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Kaldıraçlı işlemde zarar, yatırılan teminatla sınırlı mıdır?
Bu kararda, VİOP işlemleri bakımından kaldıraç imkânı bulunmasına karşılık müşteriye teminatından fazla zarar ettirme yasağı olmadığı kabul edilmiş; aracı kurumun takas kuruluşuna ödediği teminat açığının müşterinin sorumluluğunda kaldığı sonucuna varılmıştır.
Teminat tamamlama çağrısı telefonla yapılabilir mi?
Karara konu olayda çağrının telefon görüşmesiyle yapıldığı kabul edilmiştir. Ancak görüşmede son kapatma tarihi bildirilmediğinden, temerrüdün çağrı anında değil, aracı kurumun ödemeyi yaptığı tarihi izleyen günde gerçekleştiği sonucuna varılmıştır.
Aracı kuruma karşı açılan ayrı dava bekletici mesele yapılır mı?
İlk derece mahkemesi, diğer dosyada aracı kurumun kusuru iddiasıyla kâr kaybı tazminatı istendiğini, maddi olgular aynı işlemlere dayansa da taleplerin farklı olduğunu belirterek bekletici mesele istemini yerinde görmemiş; bu değerlendirme istinaf ve temyiz aşamalarında da yerinde bulunmuştur.
İcra inkâr tazminatı hangi tutar üzerinden hesaplanmıştır?
Dosyada takibin devamına karar verilen 3.026.859,54 TL asıl alacak esas alınarak 607.387,90 TL icra inkâr tazminatına hükmedilmiştir. Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu yazıda yer alan bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır; karar özeti ilgili Yargıtay kararının yayımlanmış metninden aktarılmıştır ve her somut olay kendi delilleriyle değerlendirilir. Yazı kullanılarak yapılan başvuru, şikâyet ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
