Finansal kiralamayla edinilen bir makine yandığında, zararı kimin isteyeceği sorusu çoğu zaman tazminatın miktarından önce gelir. Poliçede “sigortalı” olarak finansman sağlayan banka yazılıdır, makineyi kullanan ve taksitlerini ödeyen işletme ise başka bir sıfatla yer alır. Sigorta şirketi bankaya bir ödeme yapıp dosyayı kapattığını düşünürken, işletme kalan zararın peşine düşer. Üstelik makine yalnızca demir ve çelikten ibaret değildir; onu çalıştıran yazılım ve süreç bilgisi de yangında kaybolmuştur.
Sigorta Tahkim Komisyonu İtiraz Hakem Heyeti, 09.05.2026 tarihli ve 2026/İHK-38423 sayılı kararıyla bu tabloda sigorta şirketinin itirazlarını reddetmiştir. Heyet, poliçenin bir katılım poliçesi olarak düzenlendiğini ve başvuranın poliçede “Katılımcı” sıfatıyla yer aldığını vurgulayarak bunun başkası lehine sigorta niteliğinde olmadığını kabul etmiş; yangında tam hasara uğrayan makine için uyuşmazlık hakemliğinin hükmettiği 4.660.290,72 TL bakiye tazminatı yerinde bulmuştur. Karar oy çokluğuyla verilmiştir.
🔥 Fabrikada sabaha karşı başlayan yangın
Kararda aktarılan teknik özete göre yangın, riziko günü saat 06.00 sıralarında fabrikaya enerji sağlayan besleme kablolarında meydana gelen şase (toprağa kaçak / kısa devre) sonucu başlamış ve kısa sürede tüm fabrikayı sarmıştır. Ortam sıcaklığının 700–800 °C seviyelerine ulaştığı belirlenmiştir.
İtfaiye raporundaki tespitler, olayın boyutunu ortaya koymaktadır:
- Yaklaşık 3.000 m² kapalı alana sahip fabrika ve içindeki fındık kabuğu, kömür gibi ham maddeler tamamen alevler içindedir.
- Yangına toplam 15 araç ve 56 personelle müdahale edilmiş, söndürme ve soğutma çalışmaları 16 saat sürmüştür.
- Reaktör, kurutma fırını, taş değirmeni, forklift ve paketleme makineleri ağır hasar görmüş; yaklaşık 300 ton karbonize fındık kabuğu yanmıştır.
- Bir üniversitenin makine fakültesince hazırlanan raporda, söndürme için 300.000 litre su kullanıldığı belirtilmiştir.
Uyuşmazlığın konusu olan makine, poliçede “BST-50” olarak kayıtlı bir karbonizasyon ve kurutma sistemidir. Poliçe 2022–2025 vadeli bir Leasing All Risk katılım sigortası olup sabit makine-cihaz-ekipman teminatı için 267.750 USD sigorta bedeli ve yıllık %4 enflasyon koruma oranı içermektedir. Leasing süresi 36 ay olarak gösterilmiştir.
📑 Sigorta şirketinin altı itiraz başlığı
Başvuran, şimdilik 10 TL ile başvurmuş, bilirkişi raporundan sonra talebini 4.660.290,72 TL’ye yükseltmiştir. Uyuşmazlık hakemliği talebi kabul ederek bu tutarın 29.05.2025’ten itibaren avans faiziyle ödenmesine, 98.940,23 TL yargılama gideri ve 125.326,39 TL vekâlet ücretinin sigorta şirketinden alınmasına hükmetmiştir.
Sigorta şirketi bu karara şu gerekçelerle itiraz etmiştir:
| İtiraz | Heyetin cevabı |
|---|---|
| Başvuranın aktif dava ehliyeti yok | Ret — katılım poliçesi, başkası lehine sigorta değil |
| Dain-i mürtehin (rehin alacaklısı) muvafakat vermedi | Ret — husumet itirazıyla birlikte değerlendirildi |
| Faiz istenmedi; ıslah edilen kısım için faiz ıslah tarihinden başlamalı | Ret — ıslah dilekçesinde tüm tutar için faiz istendi |
| Bilirkişi raporu kabul edilmiyor | Ret — rapor denetime elverişli |
| Yargılama giderinin tamamından sorumlu tutulamaz | Ret — haklı çıkma oranına göre karar verildi |
| Dosya adli yargıda görülmeli | Ret — tahkim yoluyla çözüme hukuki ve fiilî engel yok |
Heyet, incelemesini 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu’nun 30/12 ve 30/15. maddeleri çerçevesinde, itiraz sebepleriyle sınırlı ve dosya üzerinden yapmıştır.
🏦 Bankanın değil katılımcının davası mı?
Kararın en çok dikkat çeken bölümü husumete ilişkindir. Sigorta şirketi, poliçede sigortalı olarak bir bankanın şubesinin gösterildiğini, bu bankanın aynı zamanda menfaat sahibi ve dain-i mürtehin olarak kayıtlı olduğunu, dolayısıyla talep hakkının yalnızca bankaya ait bulunduğunu ileri sürmüştü.
Uyuşmazlık hakemliği bu itirazı, başvuranın sigortalı malı finansal kiralama yoluyla edindiğine, taksit ödemelerini düzenli yaptığına ve hakların devrine ilişkin belgeler sunduğu gerekçesiyle reddetmiş; HMK 50 ve 51. maddelerine göre taraf ve dava ehliyetinin, 114. maddedeki dava şartlarının bulunduğunu kabul etmişti.
İtiraz Hakem Heyeti bu sonucu farklı bir vurguyla teyit etmiştir. Heyete göre poliçede sigortalı banka olmakla birlikte başvuran “Katılımcı” sıfatıyla yer almakta, poliçe bir katılım poliçesi olarak düzenlenmiş ve poliçede katılım sigortacılığı klozu bulunmaktadır. Bu nitelik birlikte değerlendirildiğinde sigorta, başkası lehine sigorta sayılmamıştır. Böylece hem husumete hem de rehin alacaklısının muvafakatine yönelik itirazlar reddedilmiştir.
Heyetin gerekçesi, poliçede kimin hangi sıfatla yazıldığının sonuca doğrudan etki ettiğini göstermektedir. Sigortacının bankaya yaptığı 3.888.000 TL ödeme de hesapta mahsup edilmiş, bakiye zarar katılımcı başvurana hükmedilmiştir.
💾 Yazılım kaybı ve tam hasar kararı
Sigorta şirketi eksper raporu doğrultusunda onarım esasına göre ödeme yaptığını savunmuş; makinenin yerinde incelenmediğini, çelik mukavemeti testi ve yazılım incelemesi yapılmadığını, makinenin sınırlı süre çalıştığını ileri sürmüştü. Dosyada 80 iş günü süreli ve 4.800.000 TL + KDV bedelli bir onarım teklifi de bulunmaktaydı.
Elektrik mühendisi, makine mühendisi ve sigorta eksperinden oluşan bilirkişi heyeti ise şu sonuçlara ulaşmıştır:
- İlliyet: Yangın ile makinedeki hasar arasında doğrudan ve uygun illiyet bağı vardır; hasarın başka bir sebeple oluştuğuna dair teknik veri bulunmamaktadır.
- Yazılım: PLC, HMI, sürücü ve sensörler ile makineye özgü yazılım, otomasyon algoritmaları ve çalışma parametreleri yok olmuş; bunların harici ortamda yedeklendiğine dair belge bulunmamaktadır. Yazılımın makinenin ayrılmaz parçası ve hasarın unsuru olduğu belirtilmiştir.
- Metalurji: 600 °C üzerindeki ısıya uzun süre maruz kalan, ardından yoğun suyla ani soğutulan çelik aksamda kontrol edilemeyen dönüşümler oluşmuş; makine yük taşıma kapasitesini geri dönülemez biçimde yitirmiştir.
- Teminat: Paratoner ve voltaj düzenleyici özel şartları ile bakım anlaşması şartlarının yerine getirildiğine dair dosyada bilgi bulunmasa da, voltaj düzenleyici olsaydı bile besleme kablolarındaki şasenin yangına yol açabileceği değerlendirilerek hasar sabit makine-cihaz-ekipman yangın teminatı kapsamında görülmüştür.
Sonuçta heyet, yazılımın yeniden temininin belirsizliği, bilgi birikimi (know-how) kaybı ve onarım sonrası performansın güvence altına alınamaması nedeniyle onarımın teknik ve ekonomik açıdan rantabl olmadığını ve makinenin tam hasar (pert) sayılması gerektiğini bildirmiştir. İtiraz Hakem Heyeti bu raporu gerçek zararın tazmini ilkesine uygun, gerekçeli ve denetime elverişli bulmuştur.
🧮 8,5 milyon TL’lik hesap nasıl kuruldu?
Bilirkişi heyetindeki sigorta eksperinin poliçe şartlarına göre yaptığı ve kararda aynen aktarılan hesap şöyledir:
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Sigorta başlangıcındaki makine bedeli | 267.750,00 USD |
| Yıllık %4 enflasyon korumasıyla hasar tarihindeki bedel (944. gün) | 295.449,20 USD |
| Sovtaj ve eksik sigorta tenzili | 0,00 USD |
| Muafiyet (%10, asgari 1.500 EUR) | 29.544,92 USD |
| Eski-yeni tenzili (%10) | 26.590,43 USD |
| Ödenebilir tazminat | 239.313,85 USD = 8.548.290,72 TL (1 USD = 35,72 TL) |
| Bankaya yapılan ödeme (29.05.2025) | 3.888.000,00 TL |
| Bakiye | 4.660.290,72 TL |
Poliçede sigorta bedelinin %10’una kadar olan değer artışlarının sigortalı sayılacağı ve eksik sigorta uygulanmayacağı yönünde bir not bulunduğu da tespit edilmiştir. Kur olarak, teklif bedelinin makul bulunması nedeniyle onarım teklifinde esas alınan 35,72 TL kullanılmıştır.
📈 Islah dilekçesinde istenen faiz
Sigorta şirketi, başvuru dilekçesinde faiz talep edilmediğini, ıslahla artırılan kısım için ise faizin en erken ıslah tarihinden başlayabileceğini savunmuştu. Heyet bu itirazı, ıslah dilekçesinde 4.660.290,72 TL’nin tamamı için riziko tarihinden itibaren avans faizi istendiğini belirterek reddetmiştir.
Gerekçede iki Yargıtay kararına yer verilmiştir: Yargıtay 7. HD’nin 02.10.2025 tarihli, E.2025/3141, K.2025/3973 sayılı kararı ile Yargıtay 4. HD’nin 15.05.2024 tarihli, E.2023/6559, K.2024/4806 sayılı kararı. Bu kararlarda, dava dilekçesinde faiz istenmemiş olsa da ıslah dilekçesiyle tazminatın tamamı için faiz talep edildiğinde, faize yalnızca ıslah tarihinden başlanarak hükmedilmesinin doğru olmadığı belirtilmiştir.
Uyuşmazlık hakemliği, sigorta sözleşmesinin TTK’da düzenlendiğini ve TTK 3 uyarınca ticari iş sayıldığını, sigortacının tacir olduğunu belirterek avans faizine hükmetmişti. Faiz başlangıcı olarak sigortacının bankaya kısmi ödeme yaptığı 29.05.2025 tarihi esas alınmıştır. Uyuşmazlık hakemliği ayrıca iki yıllık zamanaşımı süresinin dolmadığını belirterek zamanaşımı def’ini reddetmişti.
🔎 Kararın sınırları ve dikkat çeken yönler
Karar, makine teminatına ilişkin diğer hakem kararlarıyla birlikte okunduğunda anlam kazanmaktadır. Serideki yıldırımın dolaylı etkisi ve makine kırılması yazısında teminat kapsamının belirlenmesi, kaskoda pert aracın bakiye bedeli yazısında ise tam hasarda bedel hesabı farklı poliçe türlerinde incelenmiştir.
Bu dosyaya özgü bazı noktalar da not edilmelidir:
- Husumet sonucu, poliçenin katılım poliçesi olarak düzenlenmesine, başvuranın “Katılımcı” sıfatına ve katılım sigortacılığı klozuna dayanmaktadır; poliçe yapısı farklı finansal kiralama sigortalarında değerlendirme değişebilir.
- Bilirkişi raporu, elektrik tesisatındaki koruyucu sistem eksikliklerinin yangının çıkmasına ve büyümesine etki ettiğini de belirtmiştir; ancak bu tespit, teminat dışı kalma sonucuna bağlanmamıştır.
- Tam hasar kararında belirleyici unsurlardan biri, makine yazılımının ve parametrelerinin yedeğinin bulunmamasıdır.
- Karar, bir itiraz hakemi muhalif kalarak oy çokluğuyla verilmiş; tebliğden itibaren iki hafta içinde temyiz yolu açık tutulmuştur. Muhalefet şerhinin içeriği dergide yer almamaktadır.
🙋 Sık sorulan sorular
Poliçede sigortalı banka olduğu hâlde işletme neden tazminat alabildi?
İtiraz Hakem Heyeti, poliçenin katılım poliçesi olarak düzenlendiğini, başvuranın “Katılımcı” sıfatıyla yer aldığını ve katılım sigortacılığı klozu bulunduğunu belirterek sigortayı başkası lehine sigorta saymamıştır. Uyuşmazlık hakemliği de finansal kiralama ve taksit ödemelerine ilişkin belgeleri esas alarak başvuranın dava ehliyetini kabul etmişti.
Sigortacının bankaya yaptığı ödeme ne oldu?
29.05.2025 tarihinde bankaya ödenen 3.888.000 TL, bilirkişinin hesapladığı 8.548.290,72 TL’lik ödenebilir tazminattan düşülmüş ve yalnızca 4.660.290,72 TL’lik bakiye hükme bağlanmıştır.
Onarım teklifi varken makine neden pert sayıldı?
Bilirkişi heyetine göre yangında makinenin yazılımı ve çalışma parametreleri yok olmuş, yedeklerinin bulunduğuna dair belge sunulmamış, çelik aksamın mukavemeti de yüksek ısı ve ani soğuma nedeniyle geri dönülemez biçimde bozulmuştur. Yalnızca parça değişimiyle makinenin çalışır hâle getirilmesi teknik olarak mümkün görülmemiştir.
Bu karar kesin mi?
Kararda, uyuşmazlık miktarı itibarıyla tebliğden itibaren iki hafta içinde temyiz yolunun açık olduğu belirtilmiştir. Dergide kararın temyiz edilip edilmediğine ilişkin bilgi bulunmamaktadır.
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim sayfası üzerinden ulaşım bilgilerine, Emsal Kararlar arşivinden serinin diğer yazılarına erişilebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; özet, Sigorta Tahkim Komisyonu Hakem Kararları Dergisinin 66. sayısında yayımlanan itiraz hakem heyeti kararından derlenmiştir. Değerlendirme, katılım poliçesi olarak düzenlenmiş belirli bir leasing all risk poliçesine, poliçedeki özel şartlara ve somut dosyadaki bilirkişi heyeti raporuna dayanmaktadır; poliçe yapısı, teminat şartları ve teknik bulguları farklı dosyalarda sonuç değişebilir. Hakem kararları Yargıtay içtihadı niteliğinde değildir ve temyiz denetimine tabi olabilir. Yazı kullanılarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
