MÖHUK 27 İptali Geriye Yürümez – Yargıtay 9. HD 2026/4310

Bir şirketin yurt dışındaki şantiyelerinde yıllarca aralıklı çalışan bir tekniker, işçilik alacakları için Türkiye’de dava açar. İlk derece mahkemesi uyuşmazlığa çalışılan ülkelerin hukukunu uygular ve o hukuklardaki süreler geçtiği için davayı reddeder. İşçi temyizde, Anayasa Mahkemesinin iş sözleşmelerinde hukuk seçimini düzenleyen hükmü iptal ettiğini hatırlatır. Yargıtay’ın önüne gelen soru iki katmanlıdır: İptal kararı, sona ermiş bir iş ilişkisine geriye dönük uygulanabilir mi; uygulanamıyorsa, hukuk seçimi bulunmayan dönemlerde hangi ülkenin hukuku esas alınır?

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 11.05.2026 tarihli ve E.2026/4732, K.2026/4310 sayılı kararıyla, Anayasa Mahkemesinin iptal kararının geriye yürümeyeceğini kabul etmiş; ancak hukuk seçimi anlaşması bulunmayan çalışma dönemleri için daha sıkı ilişkili hukukun Türk hukuku olduğunu belirleyerek bölge adliye mahkemesi kararını kaldırmış ve ilk derece mahkemesi kararını oy birliğiyle bozmuştur.

🏗️ Şantiyeler, dönemler ve talepler

Dava dilekçesine göre davacı, 2011-2018 yılları arasında davalı şirketin yurt dışı şantiyelerinde borulama işleri teknikeri olarak çalışmış, iş sözleşmesi işverence haklı neden olmadan feshedilmiş ve işçilik alacakları ödenmemiştir. Davacı kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık ücretli izin, hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacaklarının tahsilini istemiştir.

Davalı işveren ise davacının kendi nezdinde geçen bir çalışması bulunmadığını savunmuş, zamanaşımı def’inde ve husumet itirazında bulunmuş, taleplerin davacının çalıştığı ülkenin mevzuatına göre değerlendirilmesi gerektiğini ileri sürmüştür. Daire de gerekçesinin başında, bu savunmanın yasal süresi içinde sunulan cevap dilekçesinde yapıldığını belirtmiştir.

📜 İlk derece ve istinaf: yabancı hukuk ve zamanaşımı

İlk derece mahkemesi, davacının 20.04.2012-31.03.2018 tarihleri arasında fasılalı olarak toplam 2 yıl 9 ay 17 gün süreyle davalının Türkmenistan’daki ve bir başka ülkedeki şantiyelerinde çalıştığını kabul etmiştir. Mahkemeye göre uyuşmazlığa bu ülkelerin hukuku uygulanmalıdır; ilgili kanun hükümlerine göre de talep edilen alacaklar zamanaşımına uğramıştır. Dava bu gerekçeyle reddedilmiştir.

Davacı vekilinin istinaf başvurusu, bölge adliye mahkemesi hukuk dairesince esastan reddedilmiştir. Böylece uyuşmazlık, yabancı hukukun uygulanması ve o hukuktaki sürelerle sınırlı bir sonuçla Yargıtay’a taşınmıştır.

🧾 İşçinin temyiz gerekçeleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde beş başlıkta itiraz ileri sürmüştür:

⏳ İptal kararı neden geriye yürümez?

Daire önce Anayasa Mahkemesinin 05.11.2024 tarihli ve 2023/158 Esas, 2024/187 Karar sayılı iptal kararını ele almıştır. Karar 10.03.2025 tarihli ve 32837 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış, yayımından başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesi kararlaştırılmıştır. Daireye göre bu süre dolmadan, 04.06.2025 tarihli ve 7550 sayılı Kanun’un 18. maddesiyle MÖHUK m.27’de değişiklik yapılmış, böylece herhangi bir yasal boşluk doğmamıştır.

Gerekçenin omurgasını Anayasa’nın 153. maddesi oluşturur. Maddeye göre Anayasa Mahkemesinin kararları kesindir, Mahkeme iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir ve “İptal kararları geriye yürümez.” Daire, bu kuralın Devlete güveni sarsmamak, kargaşaya yol açmamak ve kazanılmış hakları korumak amacıyla kabul edildiğini belirtmiştir. Buna göre hukuksal alanda etkisini göstermiş durumlar, iptal kararının yürürlüğe girdiği güne kadar geçerli sayılır.

Daire, değerlendirmesini üç tespitle tamamlamıştır:

1. Değişiklik maddi hukuka ilişkindir: 7550 sayılı Kanunla yapılan değişiklik, yalnızca yürürlüğünden sonra ortaya çıkan olgu ve ilişkilere uygulanabilir; önceki ilişkiler, ortaya çıktıkları tarihte yürürlükteki hükümlere tâbidir.
2. Özel hukukta geriye yürüme sınırlıdır: Ceza ve vergi gibi birey ile Devlet arasındaki ilişkilerde bireyin lehine geriye yürümeden söz edilebilir; ancak sona ermiş bir iş sözleşmesinden doğan hak ve borçları ortadan kaldıracak veya önemli ölçüde değiştirecek bir geriye yürüme, kazanılmış hakları, hukuki güvenlik ilkesini ve mülkiyet hakkını ihlal eder.
3. Gerekçe kanun hükmü değildir: Anayasa’nın 153. maddesine göre Anayasa Mahkemesi iptal ederken kanun koyucu gibi hareketle yeni bir uygulamaya yol açacak hüküm kuramaz; bu nedenle iptal kararının gerekçesi kanun hükmü gibi uygulanamaz.

Daire ayrıca, iptal sonucu 27/1’in uygulanamayacağı düşünülse bile MÖHUK m.24 ve m.27/2 uyarınca hukuk seçimi imkânının bulunduğunu ve maddenin iptal edilmeyen dördüncü fıkrasının da dikkate alınması gerektiğini eklemiştir. Kısacası işçinin iptal kararına dayanan itirazı, Türk hukukunun uygulanması sonucunu tek başına doğurmamıştır.

📅 Hukuk seçimi olan ve olmayan dönemler

Daire, dönemin MÖHUK m.27/1 uygulamasına ilişkin ilke ve esasların kendi 24.05.2023 tarihli ve 2022/16187 Esas, 2023/7655 Karar sayılı kararında açıklandığını hatırlatmış ve çalışmayı dönemlere ayırmıştır:

Hukuk seçimi bulunmayan veya geçersiz olan dönemde MÖHUK m.27/2’deki genel kural devreye girer: İş sözleşmesine işçinin işini mutad olarak yaptığı işyeri hukuku, yani işin fiilen yapıldığı ülke hukuku uygulanır. Ancak m.27/4, iş sözleşmesiyle daha sıkı ilişkili bir hukukun bulunması hâlinde bu hukukun uygulanabileceğini öngörür. Kararın sonucu bu istisnaya dayanır.

🔗 Daha sıkı ilişki hangi bağlantılarla kuruldu?

Daire, sözleşmenin hangi hukukla daha sıkı ilişkili olduğunun belirlenmesinde dikkate alınabilecek ölçütleri şöyle sıralamıştır: tarafların tabiiyeti, sözleşmenin dili ve imzalandığı yer, işçinin tâbi olduğu sistem, tarafların yerleşim yerleri, sosyal ve hukuki ilişkilerin yoğunlaştığı yer, ücretin ödendiği yer, sözleşmenin belirli bir hukuka özgü kurumlar gözetilerek yapılması ve daha önceki bir sözleşmeye gönderme yapılması.

Somut olayda Daire şu bağlantıları belirleyici bulmuştur:

Bu bağlantılar karşısında hukuk seçimi anlaşması bulunmayan dönemlerde daha sıkı ilişkili hukukun Türk hukuku olduğu kabul edilmiştir. Dolayısıyla bu dönemler bakımından alacaklar Türk hukuku uygulanarak değerlendirilmelidir. Daire eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirme ile sonuca gidildiğini belirterek bölge adliye mahkemesi kararını kaldırmış, ilk derece mahkemesi kararını bozmuştur.

Kararın uygulamadaki yansıması, aynı işçinin farklı dönemleri için farklı hukukların uygulanabilmesidir: Hukuk seçimi yapılan dönem seçilen hukuka, seçim yapılmayan dönemler ise daha sıkı ilişkili hukuka tâbi tutulmuştur. Zamanaşımı gibi sonuca doğrudan etki eden meseleler de bu ayrıma göre şekillenecektir. Yabancı ülkedeki şantiye çalışmasında Türk hukukunun zımni seçimine ilişkin farklı bir örnek için sitedeki yurt dışı şantiyede grup şirketi kararına bakılabilir.

🆕 MÖHUK m.27’nin bugünkü metni

7550 sayılı Kanunla değiştirilen MÖHUK m.27/1’e göre iş sözleşmeleri, işçinin mutad işyeri hukukunun emredici hükümleri uyarınca sahip olacağı asgarî koruma saklı kalmak üzere, tarafların sözleşmeyle belirledikleri hukuka tâbidir. Aynı Kanunla değiştirilen dördüncü fıkraya göre ise işin yapıldığı yer hukukunun işin yapıldığı sırada uygulanmak zorunda olan hükümleri hariç olmak üzere, iş sözleşmesiyle daha sıkı ilişkili bir hukukun bulunması hâlinde sözleşmeye birinci, ikinci ve üçüncü fıkra hükümleri yerine bu hukuk uygulanabilir.

İkinci fıkra, hukuk seçimi yapılmamışsa işçinin işini mutad olarak yaptığı işyeri hukukunun uygulanacağını ve işin geçici olarak başka bir ülkede yapılmasının o yeri mutad işyeri yapmayacağını düzenler. Üçüncü fıkra ise işin devamlı olarak birden fazla ülkede yapılması hâlinde işverenin esas işyerinin bulunduğu ülke hukukunu esas alır. Daire, yeni metnin yürürlüğünden önce sona ermiş iş ilişkilerine uygulanamayacağını kabul etmiştir.

❓ Sık sorulan sorular

Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında, diğer içtihatlar ise Emsal Kararlar arşivinde yer almaktadır.