İkinci El Araç Satışında Satıcının Sorumluluğu: Ayıp, Sorumsuzluk Kaydı ve 2 Yıllık Süre

İkinci el araç alımlarında en sık yaşanan sorun, satıştan kısa süre sonra ortaya çıkan motor, şanzıman veya kaporta kusurlarıdır. Satıcının “aracı olduğu gibi gördün, beğendin” savunması ise çoğu zaman alıcıyı çaresiz bırakmış gibi gösterir. Oysa Türk Borçlar Kanunu, bireyden bireye yapılan satışlarda da satıcıyı ayıptan sorumlu tutar ve bu sorumluluğun sözleşmeyle kaldırılmasına önemli sınırlar getirir.

⚖️ Hangi Kanun Uygulanır?

Aracı bir galeriden veya ticari faaliyet kapsamında satış yapan kişiden aldıysanız 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik uygulanır. Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik, bir takvim yılında üçten fazla ikinci el araç satışını kural olarak ticari faaliyet sayar. Aracı ticari amaç taşımayan bir bireyden aldıysanız ise uyuşmazlık 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununa (TBK) tabidir. Galeriden alımlarda haklar için araba galerilerinin hukuki sorumluluğu yazısına bakılabilir.

Hangi kanun uygulanırsa uygulansın, tescilli araçların satışı noterde yapılmalıdır. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.20/d uyarınca noter dışında yapılan satış ve devirler geçersizdir.

🔧 Satıcı Hangi Ayıplardan Sorumlu?

TBK m.219’a göre satıcı, alıcıya karşı herhangi bir biçimde bildirdiği niteliklerin bulunmamasından ve aracın niteliğine veya amacına uygun olarak değerini ya da alıcının ondan beklediği faydayı ortadan kaldıran veya önemli ölçüde azaltan maddi, hukuki veya ekonomik ayıplardan sorumludur. Satıcı ayıbın varlığını bilmese bile sorumluluk devam eder. İlanda yazan “boyasız”, “hasar kaydı yok”, “motor revizyonlu” gibi ifadeler, satıcının bildirdiği nitelikler arasındadır.

Hasar kaydının araç değerine etkisi için TRAMER hasar kaydının etkileri yazısına bakılabilir.

📝 “Olduğu Gibi Gördüm, Beğendim” Kaydı Geçerli mi?

Noter satış sözleşmelerinde sıkça görülen bu tür kayıtlar, satıcının sorumluluğunu sınırlamaya yöneliktir. Ancak TBK m.221 uyarınca satıcı ayıplı devirde ağır kusurluysa, sorumluluğu kaldıran veya sınırlayan her türlü anlaşma kesin olarak hükümsüzdür. Satıcının bildiği bir ayıbı gizlemesi veya aracın bilinen bir kusurunu saklaması bu kapsamdadır. Öte yandan TBK m.222, alıcının sözleşme sırasında bildiği ayıplardan satıcıyı sorumlu tutmaz; yeterli bir gözden geçirmeyle görülebilecek ayıplardan ise satıcı, ancak bu ayıpların bulunmadığını ayrıca üstlenmişse sorumludur.

📣 Gözden Geçirme ve Ayıp İhbarı

TBK m.223, alıcıya bir külfet yükler: alıcı aracı işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz gözden geçirmeli ve bir ayıp görürse bunu uygun bir süre içinde satıcıya bildirmelidir. Bildirimi ihmal eden alıcı, olağan bir gözden geçirmeyle ortaya çıkarılamayacak ayıplar dışında aracı kabul etmiş sayılır. Olağan gözden geçirmeyle anlaşılamayan gizli ayıplar sonradan ortaya çıkarsa, alıcı bunu hemen satıcıya bildirmelidir.

Ağır kusurlu satıcı ise ayıbın süresinde bildirilmediğini ileri sürerek sorumluluktan kurtulamaz (m.225). Satış öncesinde yaptırılan ekspertiz, hem gözden geçirme külfetinin yerine getirildiğinin hem de satış anındaki durumun ispatında önemli bir belgedir.

🔄 Alıcının Seçimlik Hakları

Alıcı bu haklardan biriyle birlikte, genel hükümlere göre uğradığı zararın tazminini de isteyebilir. Durumun sözleşmeden dönmeyi haklı göstermediği hâllerde hâkim, onarım veya bedel indirimine karar verebilir (m.227/4).

⏳ Zamanaşımı

TBK m.231 uyarınca satıcı daha uzun bir süre için sorumluluk üstlenmemişse, ayıp sonradan ortaya çıksa bile ayıptan doğan davalar aracın teslim tarihinden itibaren iki yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Ağır kusurlu satıcı bu iki yıllık süreden yararlanamaz. Satıcı aracın kilometresini düşürmüş veya hasarını bilerek gizlemişse aldatmaya dayalı haklar da gündeme gelir; bkz. kilometresi düşürülmüş araç alan kişinin hakları.

✅ Uygulamada İzlenecek Adımlar

• Satıştan önce yetkili bir ekspertiz firmasına rapor düzenletmek ve raporu saklamak,
• İlan metnini, mesajlaşmaları ve satıcının verdiği bilgileri ekran görüntüsüyle kaydetmek,
• Ayıp ortaya çıkınca vakit kaybetmeden noter ihtarnamesiyle satıcıya bildirmek,
• Ayıbı ve maliyetini gösteren servis raporlarını almak; gerekirse mahkemeden delil tespiti istemek,
• İki yıllık zamanaşımı süresini ve satıcının ağır kusurunu gösteren delilleri birlikte değerlendirmek.

Sıfır araçlarda gizli ayıba ilişkin güncel bir Yargıtay kararı sıfır araçta gizli ayıp yazısında, ekspertiz raporunun yanlış çıkması hâli ise hatalı ekspertiz raporunun sorumluluğu yazısında incelenmiştir. Aracın kazalı olarak satılmasının değer kaybına etkisi için kaza sonrası araç satışı ve değer kaybı yazısına bakılabilir.

❓ Sıkça Sorulan Sorular