Vakıf, bir mal varlığının belirli ve sürekli bir amaca kalıcı olarak özgülenmesidir. Dernekten farklı olarak vakıf bir kişi topluluğu değil, amaca bağlanmış bir mal topluluğudur ve tüzel kişiliğini ancak mahkeme kararıyla yapılan tescille kazanır. Bu nedenle vakıf kurmanın merkezinde, asliye hukuk mahkemesinde görülen tescil davası ve mahkemenin mal varlığının yeterliliğine ilişkin incelemesi yer alır.
Kısa özet: Vakıf kurma iradesi resmî senetle veya ölüme bağlı tasarrufla açıklanır (TMK m.102). Vakıf, yerleşim yeri mahkemesinin siciline tescille tüzel kişilik kazanır; mahkeme özgülenen malların amaca yeterliliğini ve vakfedene ait olup olmadığını inceler. Asgari mal varlığı tutarı her yıl Vakıflar Meclisince belirlenir (5737 s.K. m.5). Tescil, Vakıflar Genel Müdürlüğünün merkezî siciline kaydedilir ve Resmî Gazete’de ilan edilir (TMK m.104).
Bu yazıda neler var?
✍️ Vakıf Kurma İradesi ve Resmî Şekil
TMK m.102 uyarınca vakıf kurma iradesi, resmî senetle veya ölüme bağlı tasarrufla açıklanır. Uygulamada vakıf senedi noterde düzenleme şeklinde yapılır. Vakıf temsilci aracılığıyla kurulacaksa, bu amaçla noterde düzenlenmiş bir yetki belgesi gerekir. Vakıf senedinde vakfın adı, amacı, bu amaca özgülenen mal ve haklar, örgütlenme ve yönetim şekli ile yerleşim yeri yer almalıdır (TMK m.106). Senedin içeriği ve örnek metin için vakıf senedi örneği yazısına bakılabilir.
Vakıf ölüme bağlı tasarrufla da kurulabilir. Bu durumda vasiyetnamenin şekil şartlarına uyulması ve mirasçıların saklı paylarının gözetilmesi gerekir; vakfedenin mirasçılarının ve alacaklılarının dava hakları saklıdır (TMK m.108). Vasiyetnameye karşı açılan davalar için vasiyetnamenin iptali davası yazısına bakılabilir.
💰 Mal Varlığının Yeterliliği
TMK m.101 vakfı, gerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları belirli ve sürekli bir amaca özgülemesiyle oluşan tüzel kişilik olarak tanımlar. Bir mal varlığının bütünü veya gelir getiren her türlü hak vakfedilebilir. 5737 sayılı Vakıflar Kanunu m.5 ise yeni kurulacak vakıflar için asgari mal varlığı tutarının her yıl Vakıflar Meclisince belirleneceğini öngörür. Bu nedenle başvuru yılına ait güncel tutarın Vakıflar Genel Müdürlüğünden teyit edilmesi gerekir.
Dikkat: Asgari tutarın karşılanması tek başına yeterli değildir. Mahkeme, özgülenen mal ve hakların vakfın amacını sürekli olarak gerçekleştirmeye elverişli olup olmadığını ayrıca değerlendirir. Geniş ve iddialı bir amaç için sembolik bir nakit, tescilin reddine yol açabilir.
🏛️ Tescil Davası
Vakfın tescili için vakfın yerleşim yeri asliye hukuk mahkemesine başvurulur. Başvuruyu vakfeden, ilgililer, sulh hâkimi veya Vakıflar Genel Müdürlüğü yapabilir. Mahkeme, vakfın kuruluşuna kadar vakfedilen malları korumak için kendiliğinden önlem alır (TMK m.102). Yargılamada Vakıflar Genel Müdürlüğünün görüşü alınır; tescil kararına karşı başvuran veya Genel Müdürlük, kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde kanun yoluna başvurabilir (m.103).
Tescilden sonra vakıf mahkeme siciline kaydedilir, sicil kayıtları Vakıflar Genel Müdürlüğüne bildirilerek merkezî sicile işlenir ve tescil Resmî Gazete’de ilan edilir (m.104). Görevli mahkeme hakkında genel bilgi için asliye hukuk mahkemesi yazısına bakılabilir.
📚 Yargıtay’ın Bozma Gerekçeleri
Vakıf tescil davalarında Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin bozma kararları, mahkemelerin hangi noktaları eksiksiz araştırması gerektiğini gösterir:
- Taşınmaz üzerindeki hak: Vakfa özgülenen taşınmazın vakfedene ait olup olmadığı tapudan araştırılmalıdır; başkasına ait taşınmaz vakfedilemez.
- Yeterlilik: Taşınmazın geliri ve nakdin vakfın amacını gerçekleştirmeye yetip yetmeyeceği belirlenmeden tescil kararı verilemez.
- Koruma önlemi: Nakit için koruma önlemi alınmalı, taşınmaz için tapuya geçici şerh verilmesi istenmelidir.
- Bildirim ve ilan: Kararda Vakıflar Genel Müdürlüğüne bildirime, merkezî sicil kaydına ve Resmî Gazete ilanına da hükmedilmelidir.
Bu ilkeler 8. Hukuk Dairesinin E.2019/1256, K.2019/3042 (21.03.2019) ve E.2023/2657, K.2024/7474 (12.12.2024) sayılı kararlarında yer almaktadır. Vakfedilecek taşınmazın mülkiyetine ilişkin uyuşmazlıklar için tapu iptali ve tescil davası yazısına bakılabilir.
🚫 Kurulamayacak Vakıflar
TMK m.101/4 uyarınca Cumhuriyetin Anayasa ile belirlenen niteliklerine ve Anayasanın temel ilkelerine, hukuka, ahlaka, millî birliğe ve millî menfaatlere aykırı veya belli bir ırk ya da cemaat mensuplarını desteklemek amacıyla vakıf kurulamaz. Amaç maddesinin açık ve kanuna uygun yazılması, tescil aşamasında itirazların önüne geçer.
🔍 Tescilden Sonra: Yönetim ve Denetim
Vakfın bir yönetim organı bulunması zorunludur (TMK m.109). 5737 s.K. m.33 uyarınca vakıflarda iç denetim esastır; iç denetim yılda en az bir kez yapılır ve raporu belirlenen süre içinde Genel Müdürlüğe bildirilir. Vakfın amacına ve mevzuata uygun çalışıp çalışmadığı ise Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından denetlenir. Kurulacak yapının vakıf yerine dernek olmasının daha uygun olduğu durumlar için dernek nasıl kurulur yazısına, vakıf mal varlığında dijital varlıklar için vakıf ve dernek mal varlığında kripto varlık yazısına bakılabilir.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Vakıf kurmak için ne kadar para gerekir?
Asgari mal varlığı tutarı her yıl Vakıflar Meclisince belirlenir; ayrıca mal varlığının amaca yeterli olması gerekir.
Vakıf senedi nerede düzenlenir?
Vakıf kurma iradesi resmî senetle açıklanır; uygulamada senet noterde düzenleme şeklinde yapılır.
Tescil davası hangi mahkemede açılır?
Vakfın yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemesinde.
Başkasına ait bir taşınmaz vakfedilebilir mi?
Hayır. Taşınmazın vakfedene ait olmaması tescil kararının bozulma sebebidir.
Davam için ne yapmalıyım?
Bilgi için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Vakıf kuruluşu ve vakıf tescil davası hakkında bilgi almak için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
