Yurt Dışında Çalışan İşçinin Kıdem Tazminatı: Uygulanacak Hukuk, Yetkili Mahkeme ve Döviz Ücret

Yurt dışındaki şantiyelerde, otellerde veya projelerde çalışan işçiler, sözleşmenin sona ermesinden sonra kıdem tazminatı ve diğer alacakları için çoğu zaman Türkiye’de dava açmak ister. Bu davaların kendine özgü iki sorusu vardır: davaya hangi ülke mahkemesi bakacak ve uyuşmazlığa hangi ülkenin hukuku uygulanacak? Türk hukukunda kıdem tazminatı güçlü bir koruma sağladığından, ikinci sorunun cevabı çoğu zaman alacağın varlığını belirler.

🌍 Hangi Ülke Hukuku Uygulanır?

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) m.27, 2025 yılında yapılan değişiklikle şu sistemi kurar:

• Hukuk seçimi: Taraflar iş sözleşmesine uygulanacak hukuku seçebilir; ancak bu seçim, işçinin mutad işyeri hukukunun emredici hükümlerinin sağladığı asgari korumayı ortadan kaldıramaz.
• Seçim yoksa: İşçinin işini mutad olarak yaptığı işyeri hukuku uygulanır. Başka bir ülkede geçici olarak çalışılması mutad işyerini değiştirmez.
• Birden fazla ülkede çalışma: İşçi işini devamlı olarak birden fazla ülkede yapıyorsa işverenin esas işyerinin bulunduğu ülke hukuku uygulanır.
• Daha sıkı ilişki: Hâlin bütün şartlarına göre sözleşmeyle daha sıkı ilişkili bir hukuk varsa o hukuk uygulanabilir; işin yapıldığı yerin doğrudan uygulanan kuralları bu durumda da saklıdır.

Bu nedenle “Türk işveren, Türk işçi” olması tek başına Türk hukukunun uygulanacağı anlamına gelmez. Sözleşmede yapılan hukuk seçimi, işin geçici mi yoksa sürekli mi yurt dışında yapıldığı ve işçinin Türkiye’deki işyeriyle bağı somut olarak değerlendirilir.

🏛️ Hangi Mahkemede Dava Açılır?

MÖHUK m.44’e göre iş sözleşmesinden doğan davalarda, işçinin işini mutad olarak yaptığı yer Türkiye’de ise oranın mahkemesi yetkilidir. İşçinin işverene karşı açacağı davalarda ise işverenin yerleşim yeri, işçinin yerleşim yeri veya mutad meskeninin bulunduğu yer Türk mahkemesi de yetkilidir. Böylece yurt dışında çalıştırılan bir işçi, Türkiye’de yerleşik işvereni Türkiye’deki iş mahkemesinde dava edebilir.

Görevli mahkeme ve iç hukuktaki yetki kuralları için iş mahkemesinde görev ve yetki yazısına bakılabilir. Türk hukuku uygulanacaksa dava açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur; bkz. iş davalarında zorunlu arabuluculuk.

📚 Yargıtay’ın Yaklaşımı

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, Irak’ta çalıştırılan işçiye ilişkin bir dosyada sözleşmede hukuk seçimi yapıldığını ve mutad işyerinin Irak olduğunu dikkate alarak o dönem için Irak hukukunun uygulanması gerektiğini belirtmiştir. Daireye göre yabancı hukukun kıdem ve ihbar konusunda Türk hukukundan farklı olması, onu tek başına kamu düzenine aykırı hâle getirmez; işverenin Türk olması da Türk hukukunu kendiliğinden uygulatmaz (E.2022/6529, K.2022/8022, 16.06.2022). Dosya daha sonra Hukuk Genel Kuruluna gitmiş, Genel Kurul yerel mahkemenin direnme adıyla verdiği kararı yeni hüküm niteliğinde görerek dosyayı esasa girmeden Daireye göndermiştir (HGK E.2024/227, K.2024/278, 22.05.2024).

Buna karşılık aynı Daire 2025 tarihli bir kararında, yabancı hukuk uygulanması itirazını yerinde görmeyerek Türk hukukuna göre yapılan hesabı benimsemiş; kararı yalnızca fazla çalışma hesabındaki hata ve döviz alacağına uygulanacak faiz konusundaki belirsizlik nedeniyle bozmuştur (E.2025/650, K.2025/4105, 06.05.2025). İki karar birlikte okunduğunda sonuç, her dosyanın sözleşme hükümlerine ve fiilî çalışma düzenine göre ayrı değerlendirildiğidir.

Grup şirketleri arasında yurt dışına gönderilen işçiye ilişkin güncel bir karar yurt dışı şantiye işçisi ve Türk hukuku yazısında, yurt dışı görev sonrası işe başlatma taahhüdü ise yurt dışı görev sonrası işe başlatma taahhüdü yazısında incelenmiştir.

💱 Döviz Ücret, Kur ve Faiz

Yurt dışında çalışan işçilerin ücreti çoğu zaman döviz olarak kararlaştırılır. Yargıtay’ın aktardığı ilkelere göre yabancı para alacağı, alacaklının tercihine göre aynen döviz olarak ya da vade veya fiilî ödeme günündeki kur üzerinden Türk lirası olarak istenebilir. Döviz alacağına, devlet bankalarının o döviz cinsinden bir yıllık mevduata uyguladığı en yüksek faiz oranı işletilir (TBK m.99 ve 3095 s.K. m.4/a). Talep dilekçesinde para biriminin ve istenen faiz türünün açıkça yazılması, infazda tereddüt yaşanmasını önler.

Kıdem tazminatında Kanundaki tavan sınırı Türk hukuku uygulanan dosyalarda yurt dışı ücretler bakımından da gündeme gelir; bkz. kıdem tazminatı tavanı. Şantiye çalışmalarında sık görülen fazla mesai talepleri için fazla mesai alacağı davası yazısına bakılabilir.

📋 Davadan Önce Kontrol Listesi

Yurt dışında geçen sürelerin emeklilik hesabına katılması ayrı bir konudur ve SGK nezdinde yürütülür; bu konu için yurt dışı hizmet borçlanması yazısına bakılabilir. Zamanaşımı Türk hukukuna göre 5 yıldır; yabancı hukuk uygulanacaksa zamanaşımı da o hukuka göre belirlenir. Ayrıntı: iş davası zamanaşımı süreleri.

❓ Sıkça Sorulan Sorular