Ek Davada İkinci Islah Reddi – AYM 2021/65047
On yıl süren bir tazminat davasında art arda bozma kararları, çok sayıda bilirkişi hesabı ve her seferinde değişen bir rakam düşünün. Davacı tarafın elinde, kendi kusuru olmadan sürekli yer değiştiren bir alacak vardır. Son hesapla alacak bir kez daha artınca davacılar talebi yükseltmek ister; mahkeme ise “aynı davada ıslah yalnız bir kez yapılır” diyerek bu isteği reddeder. Anayasa Mahkemesinin önüne gelen soru tam olarak budur: Hukuk Muhakemeleri Kanunu’ndaki tek ıslah kuralı, uzayan yargılamanın yükünü davacının sırtına bırakacak biçimde uygulanabilir mi?
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, 18.06.2026 tarihli ve 2021/65047 başvuru numaralı kararıyla, ek dava yönünden ilk kez yapılan ıslahın “ikinci ıslah” sayılarak reddedilmesinin mahkemeye erişim hakkını, faiz başlangıcına ve tazminat indirimine ilişkin esaslı itirazların cevapsız bırakılmasının ise gerekçeli karar hakkını ihlal ettiğine oy birliğiyle karar vermiştir.
🗂️ On yıllık dosyanın kronolojisi
Başvurucuların eşi/annesi ile oğlu/kardeşi, sürücüsü tespit edilemeyen bir aracın karıştığı trafik kazasında vefat etmiştir. Aile önce güvence hesabına başvurmuş; güvence hesabı 05.08.2010 tarihli yazısıyla savcılıktan daimî arama kararı gönderilmesini istemiştir. Teklif edilen tutarı düşük bulan aile, 10.02.2011‘de güvence hesabı aleyhine Kula Asliye Hukuk Mahkemesinde dava açmıştır. Dosyanın seyri kabaca şöyledir:
- 19.12.2012: Ek bilirkişi raporu doğrultusunda asıl dava ıslah edilmiş, eşin desteğinden yoksun kalan başvurucu yönünden talep yaklaşık 169 bin TL’ye çıkarılmıştır.
- 24.01.2013: Mahkeme 169.442,49 TL’ye hükmetmiş, diğer başvurucuların davası reddedilmiştir.
- 25.09.2014: Yargıtay 17. Hukuk Dairesi; kask takmamanın müterafik kusura etkisi, aktif dönem hesabı, oğulun ölümü nedeniyle açılan talebin karara bağlanmaması ve faiz başlangıcı gibi nedenlerle kararı bozmuştur.
- 18.01.2017: Yeni hesapla oğulun desteği yönünden 40.418,63 TL, annenin desteği yönünden bir başvurucu için 14.649,03 TL bulunmuş; mahkeme süre vermiş, ek dava açılmış ve asıl davayla birleştirilmiştir.
- 31.05.2018: Daire kararı ikinci kez bozmuş, kask indiriminin %20 olması gerektiğine ve faizin dava tarihinden başlatılması gerektiğine işaret etmiştir.
- 23.09.2019: Yeni rapora göre oğulun desteğinden yoksun kalma zararı 115.000,62 TL‘ye çıkmış; başvurucular ek davayı bu tutara ıslah etmiştir.
- 11.11.2020: Mahkeme bu ıslahı “ikinci ıslah” sayarak reddetmiş, ek dava yönünden 40.418,63 TL’de kalmıştır. Yargıtay kararı onamış, karar düzeltme talebi reddedilmiştir.
Başvurucular nihai kararı 06.12.2021’de öğrenmiş, 28.12.2021’de bireysel başvuruda bulunmuştur. Yargılama sürerken başvurucu eş 2023’te vefat etmiş, mirasçıları başvuruyu onun adına da sürdürmüştür.
📜 Tek ıslah kuralı ne söylüyor?
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 176. maddesine göre taraflar yaptıkları usul işlemlerini kısmen veya tamamen ıslah edebilir; ancak ikinci fıkra açıktır: “Aynı davada, taraflar ancak bir kez ıslah yoluna başvurabilir.” Islah, HMK m.177 uyarınca tahkikatın sonuna kadar yapılabilir. Kural, iddianın genişletilmesi yasağının (HMK m.319) önemli bir istisnasıdır ve kötüye kullanımını önlemek için sayıyla sınırlandırılmıştır.
Anayasa Mahkemesi, kararında Yargıtay’ın iki farklı yaklaşımına da yer vermiştir. Kapatılan 17. Hukuk Dairesinin 2019 tarihli bir kararında, önceki dosyada eksik talep edilen kısım için açılan ek davanın “yeni ve ayrı bir dava” olduğu ve bu davada ıslah hakkının bulunduğu kabul edilmiştir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin 2024 tarihli kararında ise, miktarı baştan belirlenemeyen tazminat taleplerinde artırım isteminin ıslah değil, belirsiz alacak davasında talep artırımı (HMK m.107) olarak değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır.
⚖️ Anayasa Mahkemesi: kural meşru, uygulama ölçüsüz
Anayasa Mahkemesi şikâyeti Anayasa’nın 36. maddesindeki adil yargılanma hakkı kapsamında mahkemeye erişim hakkı yönünden incelemiş ve ikinci ıslah talebinin reddini bu hakka müdahale olarak nitelemiştir. Değerlendirme Anayasa’nın 13. maddesindeki üç aşamalı testle yapılmıştır:
- Kanunilik: HMK m.176/2 açık bir kanun hükmüdür; müdahalenin kanuni dayanağı vardır.
- Meşru amaç: Kuralın amacı, ıslah dilekçeleriyle talep sonucunun sürekli değiştirilmesini önlemek, tarafları açtıkları davayla bağlı tutmak ve yargılamanın düzenli ve makul sürede bitmesini sağlamaktır. Bu amaç meşrudur.
- Ölçülülük: Elverişlilik ve gereklilik sorun yaratmamaktadır; belirleyici olan orantılılıktır.
Orantılılık değerlendirmesinde Anayasa Mahkemesi iki olguya ağırlık vermiştir. Birincisi, destekten yoksun kalma tazminatı ancak yargılama sırasında toplanan delillerle hesaplanabilir; dosyada birden fazla bilirkişi raporu alınmış ve her seferinde tutar değişmiştir. Alacağın belirlenebilir hâle gelmesinin uzaması ve farklı sonuçlara ulaşılması konusunda başvuruculara yüklenebilecek bir kusur yoktur. İkincisi, 31.10.2019 tarihli ıslah ek davaya ilişkindir ve ek dava yönünden ilk kez yapılmıştır; asıl davadaki 2012 tarihli ıslahla aynı işlem değildir.
Bu iki tespit üzerine Anayasa Mahkemesi, ikinci ıslah talebinin kabul edilmemesine ilişkin yorumun başvuruculara şahsi olarak aşırı bir külfet yüklediğini, bu külfetin hedeflenen meşru amaçla karşılaştırıldığında orantısız olduğunu ve müdahalenin ölçülü sayılamayacağını belirterek mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir.
🧮 İkinci ihlal: faiz ve indirim itirazları
Kararın ikinci ayağı, aynı dosyadaki gerekçe eksikliğidir. Başvurucular iki konuda ısrarla itiraz etmiştir:
Faiz başlangıcı. Dava açılmadan önce güvence hesabına başvurulmuş, güvence hesabı 05.08.2010 tarihli yazıyla cevap vermiştir. İlk kararlarda faiz bu tarihten başlatılmış; Daire ise ilk bozmada faizin dava tarihinden işletilmesi gerektiğini belirtmiş, aynı kararda temerrüt için esas olanın zarar miktarının değil kazanın ihbarı olduğunu da ifade etmiştir. Son hükümde faiz dava tarihi olan 10.02.2011’den başlatılmıştır. Anayasa Mahkemesine göre faiz başlangıcına ilişkin iddialar sonucu etkileyebilecek esaslı iddialardır ve ne mahkeme ne de Daire, dava öncesi başvuruya verilen 05.08.2010 tarihli yazıyı değerlendirmiştir.
Tazminat indirimi. Mahkeme bir önceki kararında 169.442,49 TL’den takdiren 15.000 TL indirim yapmış; 23.09.2019 tarihli raporda ise %20 indirimli tutar 135.553,99 TL olarak hesaplanmıştır. Son hükümde ise 127.096,87 TL üzerinden %20 indirimle 101.677,49 TL’ye hükmedilmiştir. Anayasa Mahkemesi, mahkemenin neden daha önce kabul ettiği tutar üzerinden indirim yapmadığını ve neden son bilirkişi raporuna itibar etmediğini yeterli bir gerekçeyle açıklamadığını tespit etmiştir.
Bu nedenle başvurucuların uyuşmazlığın sonucuyla doğrudan ilgili itirazlarının ilgili ve yeterli gerekçeyle karşılanmadığı sonucuna varılmış, gerekçeli karar hakkının da ihlal edildiğine karar verilmiştir. Mülkiyet hakkı ve hakkaniyete uygun yargılanma yönündeki diğer şikâyetlerin ayrıca incelenmesine gerek görülmemiştir.
🏛️ Giderim ve kararın tam metni
Başvurucular ihlalin tespiti ve yeniden yargılamanın yanı sıra 350.000 TL maddi ve 350.000 TL manevi tazminat talep etmiştir. Anayasa Mahkemesi, 6216 sayılı Kanun’un 50. maddesi çerçevesinde ihlalin sonuçlarının giderilmesi için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunduğunu belirtmiş; kararın bir örneğinin Kula Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2018/578, K.2020/242) gönderilmesine karar vermiştir. Yeniden yargılamanın yeterli giderim sağlayacağı gerekçesiyle tazminat talebi reddedilmiş, 487,60 TL harç ve 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan 40.487,60 TL yargılama giderinin başvuruculara ödenmesine hükmedilmiştir.
🔎 Uygulamaya yansıyabilecek noktalar
Karar, HMK m.176/2’yi Anayasa’ya aykırı bulmamaktadır; tek ıslah kuralı yerinde durmaktadır. Anayasa Mahkemesinin itiraz ettiği şey, kuralın somut olaydaki mekanik uygulamasıdır. Karardan çıkan başlıca ayrımlar şunlardır:
- Ek dava ayrı bir davadır: Asıl davada ıslah hakkı kullanılmış olsa bile, mahkemenin verdiği süreyle açılıp birleştirilen ek davadaki ilk ıslah, “aynı davada ikinci ıslah” gibi görülmemiştir.
- Belirsizliğin kaynağı önemlidir: Alacağın tutarı yargılamanın kendi seyri, bozmalar ve değişen bilirkişi hesapları nedeniyle oynuyorsa, bu durum davacıya kusur olarak yüklenmemiştir.
- Faiz başlangıcı esaslı bir iddiadır: Dava öncesi başvuru ve ret yazısı varsa, temerrüt tarihine ilişkin itiraz gerekçede karşılanmalıdır.
- İndirim hesabı açıklanmalıdır: Hakkaniyet veya müterafik kusur indiriminin hangi tutar üzerinden yapıldığı ve bilirkişi hesabından neden ayrılındığı gerekçelendirilmelidir.
Islah ve faizle ilgili diğer anayasal değerlendirmeler için ıslah edilen bedele kademeli faiz kararına; Yargıtay’ın ıslahın sınırlarına bakışı için kısmi ıslahla yeni talep eklenemeyeceğine ilişkin HGK kararına; plakası belirlenemeyen araç kazalarında güvence hesabının sorumluluğu için ise plakası belirsiz aracın çarptığı yaya kararına bakılabilir.
❓ Sık sorulan sorular
Anayasa Mahkemesi tek ıslah kuralını iptal mi etti?
Asıl davada ıslah yapılmışsa ek davada ıslah mümkün mü?
Başvurucular tazminat alabildi mi?
Kararda belirsiz alacak davasına neden değinildi?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgilerine iletişim sayfasından ulaşılabilir; trafik kazası tazminatı ve usul hukukuna ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Anayasa Mahkemesinin Kararlar Bilgi Bankasında yayımlanan bireysel başvuru kararından derlenmiştir. İhlal kararı, davanın esası hakkında bir yargı içermez; tazminat miktarı ve faiz başlangıcı yeniden yargılamayı yapacak mahkemece belirlenecektir. Benzer görünen bir uyuşmazlıkta sonuç; davanın türüne, ıslahın hangi davaya ilişkin olduğuna, birleşme kararına, bilirkişi raporlarının seyrine ve dava öncesi başvuru belgelerine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
