Mirastaki Fiziki Hisse ve YTM – Danıştay 13. D 2022/2828
Mirasçılar çoğu zaman murisin bıraktığı kâğıt hisse senetlerini bir dosyanın ya da kasanın içinde, yıllar sonra bulur. Senedin üzerinde tanıdık bir sanayi şirketinin adı yazar; ancak 2005’te başlayan kaydi sisteme geçiş sürecinde bu senetler aracı kuruma teslim edilip elektronik kayda dönüştürülmemişse, senet sahibi bir sabah kanun gereği payların artık kendisine ait olmadığını öğrenebilir. Danıştay 13. Dairesinin bu kararı, tam da böyle bir mirasçının Sermaye Piyasası Kurulu’na yaptığı başvurunun reddiyle başlayan ve Anayasa Mahkemesinin iptal kararıyla yönü değişen uyuşmazlığı konu alır.
Danıştay 13. Dairesi, 23.06.2022 tarihli ve E.2020/882, K.2022/2828 sayılı kararıyla, payların Yatırımcı Tazmin Merkezi’ne (YTM) intikal ettiği gerekçesiyle başvuruyu reddeden Kurul işleminin iptaline ve pay bedellerinin dava tarihinden itibaren yasal faiziyle davacıya ödenmesine hükmeden idare mahkemesi kararını oybirliğiyle onamıştır.
🗂️ Çekmecedeki senetten Kurul başvurusuna
Dosyadaki olay örgüsü kısa ama öğreticidir. Davacı, biri gübre üretimi alanında faaliyet gösteren iki anonim şirketin paylarını miras yoluyla iktisap etmiştir. Paylar, fiziki senet olarak elde tutulmaktadır. Davacı, 18.03.2013 tarihli dilekçesiyle bu payların kaydileştirilmesini ve pay bedellerinin kendisine verilmesini istemiştir.
İdare bu başvuruyu, payların Yatırımcı Tazmin Merkezi’ne intikal ettiği gerekçesiyle reddetmiştir. Başka bir deyişle, mirasçının talebi geldiğinde kâğıt senetlerin temsil ettiği haklar, kanunun öngördüğü süre dolduğu için senet sahibinin elinden çıkmış kabul edilmiştir.
Davacı bu ret işleminin iptali ile pay bedellerinin dava tarihinden itibaren bir kamu bankasınca belirlenen döviz mevduatı faiziyle birlikte ödenmesi istemiyle idari yargıda dava açmıştır. Dava, karar metninden anlaşıldığı kadarıyla birden fazla yargılama turu geçirmiştir: İlk derece mahkemesinin temyize konu kararı, Danıştay 13. Dairesinin 05.01.2017 tarihli E.2014/3403, K.2017/32 sayılı bozma kararına uyularak verilmiştir. Önceki bozma kararının gerekçesi incelenen metinde yer almamaktadır.
⏳ Yedi yıl kuralı ve Anayasa Mahkemesinin iptali
Uyuşmazlığın merkezinde 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 13. maddesi vardır. Madde, kaydileştirilmesine karar verilen sermaye piyasası araçlarının Kurulca belirlenen esaslar çerçevesinde teslimini zorunlu tutar; teslim edilen araçlar kendiliğinden hükümsüz hâle gelir, teslim edilmeyenler ise borsada işlem göremez ve aracı kurumlarca alım satımlarına aracılık edilemez.
Maddenin dördüncü fıkrası, yürürlüğe girdiği ilk hâliyle bunun ötesine geçiyordu. İdare mahkemesi kararında aktarıldığı üzere iptal edilen cümleler şöyleydi:
- Katılma belgelerinin geri alımı yapılamaz.
- Kayden izlenmeye başladığı tarihi izleyen yedinci yılın sonuna kadar teslim edilmeyen sermaye piyasası araçları YTM’ye intikal eder.
- Bunların üzerindeki sınırlı ayni haklar kendiliğinden sona ermiş sayılır.
- Bunlar YTM’nin hesabına geçmesinden itibaren üç ay içinde satılır.
Bu düzenlemenin, bedel ödeyerek pay senedi satın alan kişilerin mülkiyet haklarını yasada öngörülen süre sonunda süresiz olarak ellerinden aldığı ileri sürülerek, Anayasa’nın 2. ve 35. maddelerine aykırılık iddiasıyla itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurulmuştur. Anayasa Mahkemesi, 22.10.2015 tarihli E.2015/29, K.2015/95 sayılı kararıyla, “ve katılma belgelerinin geri alımı yapılamaz” ibaresi ile fıkranın dördüncü, beşinci ve altıncı cümlelerini Anayasa’nın 13. ve 35. maddelerine aykırı bularak iptal etmiştir. Karar 12.11.2015 tarihli ve 29530 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
⚖️ İdare mahkemesinin iki yönlü hükmü
İdare mahkemesi, uyuşmazlıktaki işlemin doğrudan iptal edilen kurala dayandığını tespit etmiştir. Gerekçede, payların kayden izlenmeye başladığı tarihi izleyen yedinci yılın sonuna kadar teslim edilmemesi hâlinde YTM’ye intikal edeceği ve üzerlerindeki hakların kendiliğinden sona ereceği yönündeki düzenlemelere dayalı olarak işlem tesis edildiği, bu düzenleme uyarınca davacının hisse senetleri üzerindeki haklarının sona erdirildiği belirtilmiştir.
Mahkemenin ulaştığı sonuç iki ayaklıdır:
- İptal ayağı: Anayasa Mahkemesi, teslim edilmeyen araçların YTM’ye intikaline ilişkin hükmü iptal ettiğinden işlemin yasal dayanağı kalmamıştır. Davacıya ait olan ve YTM’ye intikal ettirilen hisse senetlerinin davacıya iade edilmesi gerektiğinden, ret işleminde hukuka uygunluk yoktur.
- Tazmin ayağı: Anayasa’nın 125. maddesinin yedinci fıkrasındaki, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu kuralı gereğince, idarece YTM’ye intikal ettirildiği belirtilen hisse senedi karşılıklarının dava tarihinden itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte ödenmesi gerekir.
Dikkat çekici bir ayrıntı, faiz türüdür. Davacı döviz mevduatı faizi istemiş, mahkeme ise yasal faize hükmetmiştir. Danıştay’ın onadığı hüküm de yasal faize ilişkindir. Faizin başlangıcı olarak da başvuru tarihi değil, dava tarihi esas alınmıştır.
Karar metninin tamamı aşağıdaki bağlantıda yer almaktadır:
🏛️ Kurul’un temyiz itirazları ve onama
Kararı temyiz eden davalı Kurul’dur. Temyiz dilekçesinde iki temel itiraz yer alır: Birincisi, Yatırımcı Tazmin Merkezi’nin ayrı tüzel kişiliği bulunduğu ve bu nedenle uyuşmazlıkta Kurul’un husumetinin olmadığıdır. İkincisi, dava konusu işlemin hukuka uygun olduğudur. Davacı temyize cevap vermemiştir.
Danıştay Tetkik Hâkimi temyiz isteminin reddi ile kararın onanması gerektiğini düşünmüştür. Daire de aynı sonuca ulaşmıştır: Temyizen incelenen kararın usul ve hukuka uygun olduğunu, dilekçede ileri sürülen nedenlerin bozmayı gerektirecek nitelikte görülmediğini belirterek, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirinin bulunmadığı sonucuna varmıştır.
Sonuç olarak Kurul’un temyiz istemi reddedilmiş, işlemin iptaline ve YTM’ye intikal ettirildiği belirtilen hisse senedi karşılıklarının dava tarihinden itibaren yasal faiziyle davacıya ödenmesine ilişkin idare mahkemesi kararı onanmıştır. Karar oybirliğiyle verilmiş; 2577 sayılı Kanun’un geçici 8. maddesi uyarınca tebliğden itibaren 15 gün içinde karar düzeltme yolu açık tutulmuştur.
Daire husumet itirazını ayrıca tartışmamış; ancak itiraz bu dosyada sonucu değiştirmemiştir.
🔍 Karar mirasçılar için ne anlatıyor?
Karar, kaydileştirme dönemine ait uyuşmazlıklarda yatırımcının ya da mirasçısının hangi zeminde durduğunu üç noktada netleştirir:
- Payın kaynağı belirleyici değildir. Paylar satın alma yoluyla değil miras yoluyla edinilmiş olsa da mahkeme, davacıya ait olan ve YTM’ye intikal ettirilen hisse senetlerinden söz etmiş; mirasçıyı murisin yerine geçen hak sahibi olarak değerlendirmiştir.
- İptal edilen kurala dayanan işlem ayakta kalamaz. İşlem iptal kararından önce tesis edilmiş olsa da derdest davada mahkeme, yasal dayanağın ortadan kalktığını kabul etmiş ve Danıştay bu yaklaşımı onamıştır.
- İptalle yetinilmemiş, bedel de hüküm altına alınmıştır. Mahkeme, satılmış ya da YTM hesabına geçmiş paylar için yalnız işlemi iptal etmekle kalmamış, Anayasa’nın 125. maddesine dayanarak pay karşılıklarının faiziyle ödenmesine karar vermiştir.
Aynı dönemin başka bir yüzü, ödemenin nasıl hesaplanacağıdır. Anayasa Mahkemesi kararından sonra yürürlüğe giren düzenlemelerle YTM’ye intikal etmiş araçların bedellerinin hak sahiplerine ödenmesi usulü belirlenmiştir. Ödeme anındaki borsa fiyatı ile satış bedeli arasındaki farkın istenip istenemeyeceği, sitede yer alan YTM ödemesinde borsa fiyatı farkı kararında tartışılmıştır. Bedel için ihraççı şirkete dava açılıp açılamayacağı ise kaydileşmeyen hisse ve YTM yazısında ele alınan Yargıtay kararının konusudur. YTM’nin genel işleyişi için Yatırımcı Tazmin Merkezi nedir yazısına bakılabilir.
2022/2828 sayılı kararın bu yazılardan farkı, uyuşmazlığın Kurul’un ret işlemine karşı açılan iptal ve tazmin davası olması ve idari yargının bu davada hem işlemi iptal edip hem de bedeli faiziyle hüküm altına almasıdır.
🧭 Kararın sınırları
Kararın kapsamı bakımından şu noktalar önemlidir:
- Danıştay bir onama kararı vermiş, kendi ayrıntılı gerekçesini yazmamıştır. Hukuki değerlendirmeler esasen idare mahkemesinin gerekçesine dayanmaktadır.
- Kararda ödenecek bedelin tutarı, hangi tarihteki değer üzerinden hesaplanacağı ve kaç adet pay söz konusu olduğu bilgisi yer almamaktadır.
- İdare mahkemesi kararının özetinde, intikal eden araçtan bir yerde “katılma payı” olarak söz edilmektedir; dava konusu ise anonim şirket paylarıdır. Bu ifade, AYM kararında katılma belgelerine ilişkin ibarenin de iptal edilmiş olmasıyla ilgili genel bir aktarım olarak görünmektedir.
- Sonucu belirleyen, davanın Anayasa Mahkemesi kararı yayımlandığında derdest olmasıdır. Kesinleşmiş işlemler ya da süresinde dava açılmamış talepler bakımından farklı sorular gündeme gelebilir.
Ayrıca kaydileştirme sürecinin bugünkü hâli farklıdır: SPKn m.13 güncel metninde teslim zorunluluğu ve teslim edilmeyen araçların borsada işlem görememesi kuralı korunmakta, YTM’ye otomatik intikali öngören cümleler ise yer almamaktadır. Eski tarihli kâğıt senet bulunan dosyalarda senedin hangi tarihte, hangi hukuki rejime göre değerlendirileceği ayrıca incelenmelidir.
💬 Sık sorulanlar
Kaydileştirilmeyen hisse senetleri neden YTM'ye geçmişti?
Bu davada mirasçı ne elde etti?
Davacının istediği döviz mevduatı faizi neden verilmedi?
Kurul'un 'YTM ayrı tüzel kişiliktir' itirazı ne oldu?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgilerine iletişim sayfasından ulaşılabilir; sermaye piyasası ve yatırımcı haklarına ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Danıştay 13. Dairesinin mevzuat.adalet.gov.tr üzerinden yayımlanan onama kararından derlenmiştir. Karar, 2013 yılında yapılan bir başvuruya ve Anayasa Mahkemesinin 2015 tarihli iptal kararı sırasında derdest olan bir davaya ilişkindir. Benzer görünen bir uyuşmazlıkta sonuç; payların edinilme ve kayda alınma tarihine, YTM’ye intikal ve satış sürecine, başvuru ve dava tarihlerine, sonradan yürürlüğe giren ödeme düzenlemelerine ve ödenecek bedelin hesabına göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
