Okuyucularımızın sorularını Av. Veli Savun yanıtlıyorSorularınızı Av. Veli Savun yanıtlıyorSoru sorun →
Emsal Kararlarİş Hukuku

Emekli İşçinin Aylığı Geri İstendi – AYM 2021/57338

Yıllarca aynı kamu kurumunda işçi olarak çalışıp emekli olan biri, birkaç hafta sonra aynı kurumun sosyal tesisinde yeniden işe başlıyor. İşe giriş bildirgesi veriliyor, primler kesiliyor, emekli aylığı da her ay hesabına yatmaya devam ediyor. Yaklaşık üç yıl sonra Sosyal Güvenlik Kurumundan gelen yazı tabloyu değiştiriyor: Aylık kesiliyor ve aradaki dönem için 171 bin TL’yi aşan bir borç çıkarılıyor. Çalışan, “kimse beni uyarmadı, kusur idarenin” diyerek önce iş mahkemesine, sonra Anayasa Mahkemesine gidiyor. Anayasa Mahkemesinin cevabı, kamuda emeklilik sonrası çalışma bakımından yol göstericidir.

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, 04.11.2026 tarihli ve 2021/57338 başvuru numaralı kararıyla, emekli olduktan sonra kamu kurumuna ait sosyal tesiste çalışmaya başlayan başvurucudan yersiz ödenen yaşlılık aylıklarının faizsiz olarak geri istenmesinin mülkiyet hakkını ihlal etmediğine oybirliğiyle karar vermiştir.

Kısa özet: Kamu kurumunda 506 sayılı Kanun’a tabi çalışırken emekli olan başvurucuya 15.12.2016’dan itibaren yaşlılık aylığı bağlandı. Başvurucu 02.01.2017’de aynı kurumun sosyal tesislerinde 5510 sayılı Kanun’un 4/1-a maddesi kapsamında işçi olarak yeniden çalışmaya başladı. SGK, 5335 sayılı Kanun’un 30. maddesine aykırılık bulunduğunu tespit ederek aylığı kesti ve 07.01.2017-09.09.2019 dönemi için 171.295,26 TL’yi faizsiz olarak geri istedi. İş mahkemesi davayı reddetti, istinaf ve temyiz aşamaları bu sonucu değiştirmedi. Anayasa Mahkemesi, müdahalenin kanuna dayandığını, meşru amaç taşıdığını ve faiz istenmediği için ölçüsüz bir yük oluşturmadığını kabul etti.

🏢 Emeklilikten sosyal tesise: olayın akışı

Karar metnine göre başvurucu, 05.04.1992 tarihinden itibaren 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’na tabi olarak Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün bir bölge müdürlüğünde çalışmıştır. Emeklilik talebi üzerine SGK, kendisine 15.12.2016 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı bağlamıştır.

Başvurucu emekli olduktan kısa süre sonra, 02.01.2017 tarihinde, aynı kuruma ait sosyal tesislerde belirsiz süreli iş sözleşmesiyle yeniden işe başlamıştır. Bu çalışma 5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında bildirilmiş; SGK bu süreçte yaşlılık aylığını ödemeye devam etmiştir.

Durum 2019 yılında fark edilmiştir. SGK, başvurucunun 5335 sayılı Kanun’un 30. maddesine tabi bir iş yerinde çalıştığını tespit ederek aylığın 23.01.2017 tarihinden itibaren kesilmesine ve 07.01.2017-09.09.2019 tarihleri arasında yersiz ödenen toplam 171.295,26 TL’nin 5510 sayılı Kanun’un 96. maddesi uyarınca tahsiline karar vermiştir. Karar başvurucuya 04.09.2019 tarihinde bildirilmiştir.

⚖️ İş mahkemesi, istinaf ve Yargıtay ne dedi?

Başvurucu aynı gün, borç işleminin iptali için SGK aleyhine iş mahkemesinde dava açmıştır. Dava dilekçesindeki başlıca itirazlar şunlardır:

  • Sosyal tesisler, kurumdan ayrı vergi kimlik numarasıyla kendi nam ve hesabına çalışan özel bir işletmedir.
  • 5335 sayılı Kanun’un 30. maddesi emekli memurları kapsar; emekli işçiler sosyal güvenlik destek primi ödeyerek her iş yerinde çalışabilir.
  • Usulsüz çalışma kabul edilse bile SGK işe giriş bildirgesini kabul etmiş, prim tahsil etmiş ve edilgen kalmıştır.

İş mahkemesi 07.10.2020 tarihinde davayı reddetmiştir. Gerekçeye göre emeklilik veya yaşlılık aylığı alanlar bu aylık kesilmeksizin kamu kurumlarında çalışamaz ve kamu kurumlarına ait sosyal tesisler de bu bakımdan kamu iş yeridir.

Bölge adliye mahkemesi 19.01.2021 tarihinde istinaf başvurusunu ek gerekçeyle reddetmiştir. Ek gerekçede yasağın önce 2005 yılı bütçe kanununda yer aldığı, daha sonra 5335 sayılı Kanun’un 30. maddesine taşındığı, Anayasa Mahkemesinin 2007 yılında bu kuralın iptali talebini reddettiği ve kuralın 5510 sayılı Kanun döneminde de uygulanmaya devam ettiği açıklanmıştır. Mahkeme ayrıca kurumun 5018 sayılı Kanun’a ekli cetvellerde yer alan bir kamu idaresi olması nedeniyle işlettiği sosyal tesislerin de kamu kurumu niteliği taşıdığını belirtmiştir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi 11.11.2021 tarihinde kararı onamıştır.

📎 Kararın tam metni: Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümünün 04.11.2026 tarihli, 2021/57338 başvuru numaralı kararı PDF olarak buradan okunabilir.

📜 5335 sayılı Kanun’un 30. maddesi neyi yasaklıyor?

Maddenin ikinci fıkrasına göre herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan emeklilik veya yaşlılık aylığı alanlar, bu aylıkları kesilmeksizin genel bütçeye dâhil daireler, katma bütçeli idareler, döner sermayeler, fonlar, belediyeler, il özel idareleri, kamu iktisadi teşebbüsleri ve sermayesinin yarısından fazlası kamuya ait ortaklıklar gibi geniş bir kamu alanında herhangi bir kadro, pozisyon veya görevde çalıştırılamaz.

Bu ifadenin kapsamı, uyuşmazlığın kilit noktasıdır. Kanun, memur kadrosu ile işçi pozisyonu arasında ayrım yapmamakta; “herhangi bir kadro, pozisyon veya görev” demektedir. Derece mahkemeleri de başvurucunun “kural yalnız memurlar içindir” itirazını bu nedenle kabul etmemiştir.

Maddenin dördüncü fıkrası ise bu yasağın uygulanmadığı hâlleri sayar: seçimle gelen görevler, toplantı veya huzur ücreti karşılığı yürütülen görevler, ders ücreti karşılığı ders görevi, vakıf üniversiteleri ve özel kanunla tanınan bazı görevler gibi. 2013 yılında eklenen son fıkra, aylığı bu nedenle kesilenlerin sigortalılıkları sona erdiğinde aylıklarının yeniden bağlanacağını düzenler. Başka bir ifadeyle yasak, aylık hakkını ortadan kaldırmaz; kamu iş yerinde çalışılan dönem boyunca aylığı askıya alır.

🔍 Anayasa Mahkemesinin üç basamaklı testi

Anayasa Mahkemesi önce ödenmiş aylıkların başvurucunun mal varlığına girdiğini ve Anayasa’nın 35. maddesi anlamında “mülk” sayıldığını kabul etmiştir. Aylığın kesilip ödenenlerin geri istenmesi bu nedenle mülkiyet hakkına müdahaledir. Mahkeme, benzer başvurularda olduğu gibi müdahaleyi mülkiyetin kamu yararına kullanımının kontrolü kuralı çerçevesinde incelemiştir.

  • Kanunilik: Müdahale 5335 sayılı Kanun’un 30. maddesine ve 5510 sayılı Kanun’un 96. maddesinin (b) bendine dayanmaktadır; kanunilik ölçütü karşılanmıştır.
  • Meşru amaç: Emekli olanların kamuda yeniden çalıştıkları dönemde aylık alamaması, genç nüfusun kamuda istihdamını artırma ve sınırlı kamu kaynaklarını etkin yönetme amacına hizmet eder.
  • Ölçülülük: Elverişlilik ve gereklilik yönünden tartışma gerektiren bir husus yoktur; asıl soru, başvurucuya aşırı ve orantısız bir yük yüklenip yüklenmediğidir.

Mahkeme, idarece hatalı ödendiği tespit edilen anaparanın geri istenebileceğinden kuşku bulunmadığını; aksi hâlin sebepsiz zenginleşmeye yol açacağını ve sosyal adaletle bağdaşmayacağını vurgulamıştır. Belirleyici olan, alacağın nasıl tahsil edildiğidir.

💰 Faiz ve tahsil yöntemi neden belirleyici?

Kararın en öğretici bölümü, Anayasa Mahkemesinin kendi önceki kararlarını iki gruba ayırmasıdır:

  • İhlal bulunan dosyalar: Başvurucudan anaparanın yanında faiz de istenmiş ve kamu makamlarının da kusurlu olduğu tespit edilmişse, faiz yükü orantısız sayılmıştır (örneğin B. No: 2014/3941, 2014/5724, 2014/15723, 2020/1782).
  • Tahsil yöntemi nedeniyle ihlal: Kusurun tamamen idarede olduğu, sekiz yıl boyunca aylık olarak ödenen tutarların üç ay içinde toplu iadesinin istendiği dosyada, faiz olmasa bile ihlal sonucuna varılmıştır (B. No: 2014/18979).
  • İhlal bulunmayan dosyalar: Kanuna aykırı ödendiği açık tutarın faizsiz istenip aylıktan dörtte bir oranında kesintiyle tahsil edildiği dosyada aşırı yük görülmemiştir (B. No: 2014/12139).

5510 sayılı Kanun’un 96. maddesi de bu ayrımı yansıtır. Yersiz ödeme kişinin kasıtlı veya kusurlu davranışından doğmuşsa geriye doğru en fazla on yıllık tutar, ödeme tarihinden itibaren kanuni faiziyle geri alınır. Kurumun hatalı işleminden doğmuşsa geriye doğru en fazla beş yıllık tutar, tebliğden itibaren yirmi dört ay içinde ödenirse faizsiz tahsil edilir; bu süre geçerse faiz yirmi dört ayın sonundan işlemeye başlar.

Somut dosyada başvurucudan yalnız anapara olan 171.295,26 TL istenmiş, faize hükmedilmemiştir. Taksit imkânı tanınıp tanınmadığı tespit edilememiştir; ancak başvurucunun faiz, taksitlendirme veya toplu tahsil yönünden bir şikâyeti bulunmadığından Mahkeme bu yönleri ayrıca incelememiştir. Bu tablo karşısında müdahalenin ölçüsüz olmadığı ve mülkiyet hakkının ihlal edilmediği sonucuna varılmıştır.

🧭 Kamu iş yerinde çalışan emekliler için sonuçlar

Karar şu noktaları netleştirmektedir:

  • Kamu kurumuna ait sosyal tesisin ayrı vergi kimlik numarasıyla işletilmesi, derece mahkemelerine göre bunları 30. madde kapsamının dışına çıkarmamıştır.
  • İşçi statüsünde ve sosyal güvenlik destek primi ödenerek çalışılması, kamu iş yerindeki yasağı ortadan kaldırmamıştır.
  • SGK’nın işe giriş bildirgesini kabul edip prim tahsil etmesi, ödenen aylıkların iadesini engellememiş; bu durum ancak geri alımın 96. maddenin “kurum hatası” hükmüne göre faizsiz yapılmasında etkili olmuştur.
  • Anayasal denetimde sonucu belirleyen, anaparanın istenmesi değil; faiz yüklenip yüklenmediği ve tahsilin ne kadar ağır bir yöntemle yapıldığıdır.

Benzer bir mesele, kamu hizmeti niteliğindeki aile hekimliği bakımından Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun önüne de gelmiş; Genel Kurul aylığın kesilmesini yerinde bulmuş, geri alımın ise kurum hatası kuralına göre yapılması gerektiğini belirtmiştir. Ayrıntılar aile hekimliğinde emekli aylığı kesilmesi yazısında yer almaktadır. Emeklilik talebi olmaksızın resen emekliye ayrılan kişiden aylık iadesi istenmesine ilişkin ihlal kararı için AYM 2022/1187 yazısına, kurum hatasıyla ödenen malullük aylığı için AYM 2019/25947 yazısına bakılabilir.

❓ Sık sorulanlar

Emekli bir işçi, kamu kurumunun sosyal tesisinde aylığı kesilmeden çalışabilir mi?

Bu dosyada derece mahkemeleri, kamu kurumuna ait sosyal tesislerin 5335 sayılı Kanun’un 30. maddesi bakımından kamu iş yeri olduğunu ve maddenin “herhangi bir kadro, pozisyon veya görev” ifadesinin işçi statüsünü de kapsadığını kabul etmiştir. Anayasa Mahkemesi bu yorumu mülkiyet hakkı açısından sorunlu bulmamıştır. Maddenin dördüncü fıkrasındaki istisnalar ayrıca değerlendirilir.

SGK hatası olsa bile ödenen aylıklar geri istenebilir mi?

Anayasa Mahkemesine göre kanuna aykırı ödendiği açık anaparanın geri istenmesi kural olarak mümkündür; aksi sebepsiz zenginleşme sonucunu doğurur. Kurum hatasında 5510 sayılı Kanun’un 96/1-b maddesi uygulanır ve tebliğden itibaren yirmi dört ay içinde ödenen tutar için faiz istenmez.

Hangi durumda Anayasa Mahkemesi ihlal kararı veriyor?

Önceki kararlarda, kamu makamlarının da kusurlu olduğu dosyalarda anaparaya faiz eklenmesi ya da kusuru bulunmayan kişiden yıllara yayılmış ödemelerin çok kısa sürede toplu olarak istenmesi ölçüsüz bulunmuştur. Bu dosyada faiz istenmediği ve tahsil yöntemine dair şikâyet bulunmadığı için ihlal sonucuna varılmamıştır.

Kamu iş yerindeki çalışma sona erince aylık yeniden bağlanır mı?

5335 sayılı Kanun’un 30. maddesine 2013 yılında eklenen son fıkraya göre, bu nedenle aylığı kesilenlerin sigortalılıklarının sona erdiği tarih yazılı istek tarihi kabul edilerek aylıkları ilgili sosyal güvenlik kanunlarına göre yeniden bağlanır.

Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında; sosyal güvenlik ve iş hukukuna ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankasında yayımlanan bireysel başvuru kararından derlenmiştir. Başvurucu, heyet ve raportör adları ile kararda atıf yapılan önceki başvuruların başvurucu adları yazıya ve PDF’e alınmamıştır; önceki kararlar yalnız başvuru numarasıyla anılmıştır. Kararın sonucu, faiz istenmemesi ve tahsil yöntemine ilişkin şikâyet bulunmaması gibi somut dosyaya özgü olgulara dayanır. Benzer görünen bir dosyada sonuç; çalışılan iş yerinin niteliğine, yersiz ödemenin kimin kusurundan doğduğuna, istenen faize ve tahsil yöntemine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.

Avukat Veli Savun

İstanbul Barosu'na kayıtlı avukat (sicil no 75235) ve arabulucu (sicil no 50392). Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2013 mezunu. Savun Hukuk & Danışmanlık'ın kurucu avukatı. Çalışma alanları: forex ve kripto para dolandırıcılığından doğan ceza ve alacak davaları, bilişim, icra ve aile hukuku.

İlgili Makaleler

Av. Veli Savun

Soru & Cevap · İstanbul Barosu 75235

Bu konuda sorunuz mu var?

Sorunuzu yazın, Av. Veli Savun bu sayfada yanıtlasın. Adınızı yazmanız gerekmez.

Örnek sorular — birine dokunun, kendi durumunuza göre düzenleyin:

Kişisel verileriniz hakkında

Savun Hukuk & Danışmanlık, soru ve yorumunuzu sitede yayımlamak ve yanıtlamak; "beni arasın" seçeneğini işaretlerseniz telefon numaranızı yalnız sizi aramak için işler (6698 s. KVKK m.5/2-c ve f). Rumuzunuz ve metniniz yayımlanır; telefonunuz, IP adresiniz ve metnin temizlenmeden önceki hali yayımlanmaz. Telefon kaydı talebiniz sonuçlandıktan sonra en geç 12 ay içinde silinir. Haklarınız (m.11) için büromuza başvurabilirsiniz.

Yanıtlar genel bilgilendirme niteliğindedir; avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz ve somut dosyanız için hukuki görüş yerine geçmez. Tüm soru ve cevaplar →

Başa dön tuşu
WhatsApp'tan yazın
🌐 English — international victims of online investment fraud