Okuyucularımızın sorularını Av. Veli Savun yanıtlıyorSorularınızı Av. Veli Savun yanıtlıyorSoru sorun →
Emsal KararlarForex HukukuForex Mahkeme Kararları

Forex’te Takipsizlik Yetmez – Yargıtay 11. HD 2021/873

Kaldıraçlı işlemlerde zarar eden yatırımcıların önemli bir kısmı, hesabı açtıran ya da işlemleri yönlendiren şirket çalışanı hakkında önce savcılığa başvurur. Soruşturma kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla kapanınca, aynı zarar için açılan tazminat davasında şirket tarafı çoğu zaman bu kararı öne çıkarır: “Çalışan hakkında suç bulunamadı, o hâlde şirketin de bir kusuru yoktur.” Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, Antalya’da görülen bir forex dosyasında bu yaklaşımın tek başına yeterli olmadığını, hukuk mahkemesinin ceza soruşturma dosyasını ve telefon görüşme kayıtlarını kendisinin incelemesi gerektiğini kabul etti.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 04.02.2021 tarihli ve E.2020/1357, K.2021/873 sayılı kararıyla, yatırımcının tazminat davasını reddeden ilk derece kararına karşı yapılan istinaf başvurusunu esastan reddeden Bölge Adliye Mahkemesi kararını oybirliğiyle bozarak kaldırmış ve dosyayı ilk derece mahkemesine göndermiştir.

Kısa özet: Kaldıraçlı alım satım hesabı açan yatırımcı, şirket çalışanının yanlış ve yanıltıcı yönlendirmeleriyle işlem yaptığını, kredi ve kredi kartı borçlanmasıyla yatırımını artırdığını ve 20.11.2014-19.11.2015 döneminde 24.529,04 USD zarar ettiğini ileri sürdü. Tüketici mahkemesi, kaldıraç oranı ve teminat tamamlamanın SPK düzenlemelerine uygun olduğu gerekçesiyle davayı reddetti, istinaf başvurusu da esastan reddedildi. Yargıtay, çalışan hakkındaki soruşturma takipsizlikle bitmiş olsa da ceza dosyasının, sözleşmenin, işlem talimatlarının ve telefon kayıtlarının incelenmesi ve bilirkişiden ek ya da yeni rapor alınması gerektiğine hükmetti.

📉 Hesap nasıl açıldı, zarar nasıl büyüdü?

Karar metnine göre davacı, paraya ihtiyaç duyduğu bir dönemde davalı şirketin bir çalışanıyla tanışmıştır. Davacının anlatımına göre çalışanın yanlış ve yanıltıcı yönlendirmeleri üzerine şirket nezdinde forex işlemlerine başlamış, ilk zararlardan sonra çeşitli bankalardan ve kredi kartlarından kredi çekerek hesabındaki yatırım tutarını artırmış, ancak zarar giderek büyümüştür.

Davacı, 13.11.2014 ve 19.11.2015 tarihlerinde şirket adına mesafeli olarak imzaladığı sözleşmelerin haksız şartlar içerdiğini, toplam zararının 24.529 USD’ye ulaştığını ve şirketin bu zarardan sorumlu olduğunu ileri sürmüştür. Dava, HMK 107. madde kapsamında belirsiz alacak davası olarak şimdilik 150.000,00 TL üzerinden açılmış; talep, cevaba cevap dilekçesiyle toplam 300.000,00 TL’ye yükseltilmiştir.

Davacı ayrıca şirket çalışanı hakkında savcılığa suç duyurusunda bulunmuştur. Bu soruşturma, karar metninde belirtildiği üzere takipsizlik kararıyla sonuçlanmıştır.

🛡️ Şirketin dayandığı üç savunma

Davalı şirket, Sermaye Piyasası Kanunu’na tabi ve SPK denetiminde faaliyet gösteren bir kuruluş olduğunu belirterek davanın reddini istemiştir. Savunmanın ana hatları şunlardır:

  • Risk bilgisi verildi: İşlemler kaldıraçlıdır; yatırılan paranın yüz katına kadar pozisyon açılabilir. Davacı riskler konusunda uyarılmış, risk bildirimi yapılmış ve sözleşme düzenlenmiştir.
  • Zarar yatırımcının tercihinden doğdu: Zarar, yanlış yatırım kararlarının sonucudur.
  • Resmî bir tespit yok: Çalışan hakkındaki soruşturma takipsizlikle bitmiştir; SPK davacıyla ilgili bir idari yaptırım uygulamamıştır; yanıltıcı reklam da yapılmamıştır.

Bu savunmalardan üçüncüsü, kararın özünü oluşturur. Şirket, ceza soruşturmasındaki sonucu hukuk davasında da kendi lehine bir delil gibi kullanmıştır.

🏛️ Tüketici mahkemesi ve istinaf aşaması

Dava, Antalya 3. Tüketici Mahkemesinde görülmüştür. Mahkeme 28.11.2018 tarihli ve 2017/312 E., 2018/563 K. sayılı kararıyla davayı reddetmiştir. Gerekçe özetle şöyledir:

  • Hesap ilişkisi, imzalanan risk bildirim formu doğrultusunda başlamıştır.
  • Kaldıraç oranı ve teminat tamamlama, SPK’nın ilgili tebliğ hükümlerine uygun gerçekleştirilmiştir.
  • Şirketin SPK tebliğine aykırı reklam ve ilanda bulunduğu tespit edilememiştir.
  • Davacının Antalya’daki başka tüketici mahkemelerinde de aynı nitelikte dosyaları bulunmaktadır.
  • Davacı, tecrübesi, bilgisi ve eğitimi olmamasına rağmen yüksek kâr amacıyla kaldıraçlı işlem yapmıştır; şirketin ayıplı veya eksik hizmeti ispatlanamadığından işlemin sonucuna katlanmalıdır.

Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi, 18.12.2019 tarihli ve 2019/607 E., 2019/2400 K. sayılı kararıyla davacının istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Dosya, davacının temyizi üzerine Yargıtay’a gelmiştir.

⚖️ Yargıtay neden bozdu?

Daire kararını iki bent hâlinde kurmuştur. Birinci bentte, aşağıdaki bozma nedeni dışında kalan temyiz itirazlarını reddetmiştir. Yani kaldıraç oranı ve teminat tamamlama konusunda ilk derece mahkemesinin vardığı sonuç yerinde bulunmuştur.

İkinci bentte Daire, uyuşmazlığın kaldıraçlı alım satım (foreks) sözleşmesinden kaynaklanan alacak istemi olduğunu belirtmiş ve şu tespitleri yapmıştır:

  • 6111 sayılı Kanun ile kaldıraçlı alım satım işlemlerini düzenleme yetkisi Sermaye Piyasası Kuruluna verilmiştir.
  • Davacının hesap açtığı 14.11.2014 tarihinde yürürlükte olan “Yatırım Hizmetleri ve Faaliyetleri ile Yan Hizmetlere İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ”in 19/a maddesi, yatırım kuruluşlarının müşteri emirlerini emir gerçekleştirme politikası, çerçeve sözleşme, emirleri müşteri için en elverişli koşullarda gerçekleştirme yükümlülüğü ile özen ve sadakat borcu çerçevesinde kabul edip yerine getireceğini düzenlemektedir.
  • Kaldıraç ve teminat konusundaki gerekçe doğru olsa da yatırımcının asıl iddiası çalışanın yönlendirmesine ilişkindir ve bu iddia ayrıca incelenmelidir.

Daireye göre mahkemenin yapması gereken, takipsizlikle sonuçlanan ceza soruşturma dosyasını getirtmek; taraflar arasındaki sözleşmeyi, forex işlem talimatlarını ve forex yetkilileri ile davacı arasındaki telefon görüşme kayıtlarını incelemek; çalışanın mevzuata aykırı bir tutumu olup olmadığını önce SPK tebliği, sonra genel hükümler çerçevesinde bütün olarak değerlendiren bilirkişi heyetinden ek rapor ya da yeni rapor almaktı. Bunlar yapılmadan verilen ret kararı eksik inceleme ve araştırma olarak nitelendirilmiş, Bölge Adliye Mahkemesi kararı HMK 373/1 uyarınca bozularak kaldırılmış ve dosya ilk derece mahkemesine gönderilmiştir.

📎 Kararın tam metni: Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 04.02.2021 tarihli, E.2020/1357, K.2021/873 sayılı kararı PDF olarak buradan okunabilir.

🔎 Takipsizlik kararı hukuk davasında ne ifade eder?

Kararın en çok dikkat çeken yönü, ceza soruşturmasındaki sonucun hukuk davasını kendiliğinden sonuçlandırmamasıdır. Yargıtay, takipsizlik kararının varlığını bilmesine rağmen ceza dosyasının “celp edilerek” incelenmesini istemiştir. Bu, takipsizlik kararının bir sonuç olarak değil, içindeki ifadeler, belgeler ve kayıtlar bakımından bir delil kaynağı olarak değerlendirileceği anlamına gelir.

Bu yaklaşım, Türk Borçlar Kanunu’nun ceza hukuku ile ilişkiyi düzenleyen 74. maddesindeki genel ilkeyle de uyumludur. TBK 74’e göre hukuk hâkimi, zarar verenin kusuru hakkında karar verirken ceza hukukunun sorumluluk hükümleriyle ve ceza hâkiminin beraat kararıyla bağlı değildir; ceza hâkiminin kusurun değerlendirilmesine ve zararın belirlenmesine ilişkin kararı da hukuk hâkimini bağlamaz. Yargıtay bu kararda TBK 74’e açıkça atıf yapmamıştır; ancak savcılık aşamasında verilen bir takipsizlik kararının beraat kararından daha güçlü bir bağlayıcılık taşımadığı açıktır.

Ceza soruşturması ile tazminat davası farklı soruları cevaplar. Savcılık, çalışanın eyleminin bir suç tipine uyup uymadığını araştırır. Hukuk mahkemesi ise yatırım kuruluşunun sözleşmeden ve SPK düzenlemelerinden doğan özen ve sadakat borcuna uyup uymadığını inceler. Bir eylem suç oluşturmasa bile mevzuata aykırı bir yönlendirme ya da özensiz bir hizmet niteliği taşıyabilir.

📂 İncelenmesi istenen deliller

Bozma kararı, kaldıraçlı işlem uyuşmazlıklarında hangi belgelerin önem taşıdığını da göstermektedir. Daire dört grup delile işaret etmiştir:

  • Ceza soruşturma dosyası: Şikâyet dilekçesi, alınan ifadeler ve soruşturmada toplanan belgeler.
  • Taraflar arasındaki sözleşme: Çerçeve sözleşme ve risk bildirim formu; davacı bu sözleşmelerin haksız şartlar içerdiğini ileri sürmüştür.
  • Forex işlem talimatları: Pozisyonların kimin talimatıyla, hangi kanaldan açıldığı.
  • Telefon görüşme kayıtları: Forex yetkilileri ile davacı arasındaki görüşmeler; yönlendirme iddiasının doğrudan kanıtı olabilecek kayıtlar.

Bu delillerin bilirkişi heyetince “bir bütün olarak” değerlendirilmesi istenmiştir. Yani yalnızca kaldıraç oranının hesaplanması ya da teminat çağrılarının zamanlaması yeterli değildir; çalışanın davacıyla ilişkisi, verdiği bilgiler ve işlemlerin kimin iradesiyle yapıldığı da incelenmelidir.

Yönlendirilen işlemlerin ayrıştırılması meselesi sitemizde Ankara Bölge Adliye Mahkemesinin bir kararı üzerinden forex’te yönlendirilen işlemler yazısında; risk bildirim formunun şekil şartı ise risk bildirim formu şekil ihlali yazısında ele alınmıştır. Aracı kurum yönlendirmesinin ispatına ilişkin bir VİOP kararı için aracı kurum yönlendirmesinin ispatı yazısına bakılabilir.

Kararın sınırlarını da not etmek gerekir. Yargıtay davacının haklı olduğuna karar vermemiştir; yalnızca iddianın gerektiği gibi araştırılmadığını tespit etmiştir. Bozmadan sonra yapılacak incelemede çalışanın mevzuata aykırı davranmadığı anlaşılırsa davanın yeniden reddedilmesi de mümkündür. Davacının bozma nedeni dışında kalan diğer temyiz itirazları ise birinci bentte reddedilmiştir.

💬 Sık sorulan sorular

Çalışan hakkında takipsizlik kararı verildiyse forex tazminat davası kaybedilir mi?

Bu kararda Yargıtay, takipsizlik kararı bulunmasını davayı reddetmek için yeterli görmemiştir. Mahkemenin ceza soruşturma dosyasını getirtmesi, telefon kayıtlarını ve işlem talimatlarını incelemesi ve bilirkişiden ek ya da yeni rapor alması gerektiğine hükmetmiştir.

Kaldıraç oranı mevzuata uygunsa şirketin sorumluluğu ortadan kalkar mı?

Kararda kaldıraç oranı ve teminat tamamlamanın SPK tebliğine uygun olduğu yönündeki gerekçe yerinde bulunmuştur. Ancak Daire, yatırımcının asıl iddiası olan çalışan yönlendirmesinin ayrıca, özen ve sadakat borcu çerçevesinde incelenmesi gerektiğini belirtmiştir.

Bu davada hangi düzenleme esas alındı?

Daire, kaldıraçlı işlemleri düzenleme yetkisinin 6111 sayılı Kanun ile SPK’ya verildiğini hatırlatmış ve hesabın açıldığı 14.11.2014 tarihinde yürürlükte olan Yatırım Hizmetleri ve Faaliyetleri ile Yan Hizmetlere İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ’in 19/a maddesini esas almıştır. Sonrasında genel hükümlerin de uygulanacağını belirtmiştir.

Bozma kararı yatırımcının zararının ödeneceği anlamına mı geliyor?

Hayır. Bozma, eksik inceleme gerekçesine dayanır. Dosya ilk derece mahkemesine geri gönderilmiştir; sonuç, yapılacak araştırmaya ve alınacak bilirkişi raporuna göre belirlenecektir.

Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında; kaldıraçlı işlem ve sermaye piyasası uyuşmazlıklarına ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin Yargıtay Karar Arama sisteminde yayımlanan bozma kararından derlenmiştir. Karar metninde taraf ve çalışan adları yer almamaktadır. Kararda uygulanan SPK düzenlemesi, hesabın açıldığı 2014 tarihindeki mevzuattır; sonraki düzenleme değişiklikleri farklı sonuçlar doğurabilir. Benzer görünen bir dosyada sonuç; sözleşme hükümlerine, işlem kayıtlarına, telefon görüşmelerine ve bilirkişi incelemesine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.

Avukat Veli Savun

İstanbul Barosu'na kayıtlı avukat (sicil no 75235) ve arabulucu (sicil no 50392). Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi 2013 mezunu. Savun Hukuk & Danışmanlık'ın kurucu avukatı. Çalışma alanları: forex ve kripto para dolandırıcılığından doğan ceza ve alacak davaları, bilişim, icra ve aile hukuku.

İlgili Makaleler

Av. Veli Savun

Soru & Cevap · İstanbul Barosu 75235

Bu konuda sorunuz mu var?

Sorunuzu yazın, Av. Veli Savun bu sayfada yanıtlasın. Adınızı yazmanız gerekmez.

Örnek sorular — birine dokunun, kendi durumunuza göre düzenleyin:

Kişisel verileriniz hakkında

Savun Hukuk & Danışmanlık, soru ve yorumunuzu sitede yayımlamak ve yanıtlamak; "beni arasın" seçeneğini işaretlerseniz telefon numaranızı yalnız sizi aramak için işler (6698 s. KVKK m.5/2-c ve f). Rumuzunuz ve metniniz yayımlanır; telefonunuz, IP adresiniz ve metnin temizlenmeden önceki hali yayımlanmaz. Telefon kaydı talebiniz sonuçlandıktan sonra en geç 12 ay içinde silinir. Haklarınız (m.11) için büromuza başvurabilirsiniz.

Yanıtlar genel bilgilendirme niteliğindedir; avukat-müvekkil ilişkisi kurmaz ve somut dosyanız için hukuki görüş yerine geçmez. Tüm soru ve cevaplar →

Başa dön tuşu
WhatsApp'tan yazın
🌐 English — international victims of online investment fraud