Depremde Yurtların Boşaltılması – Danıştay 8. D 2026/1233
Şubat 2023’ün ikinci haftasında, sömestr tatilinden dönmeye hazırlanan on binlerce üniversite öğrencisi aynı duyuruyla karşılaştı: Gençlik ve Spor Bakanlığına bağlı yurtlar, 6 Şubat depremlerinden etkilenenlerin barınması için boşaltılacaktı. Duyuru bir yönetmelik ya da tebligat değil, Bakanlığın internet sitesinde yayımlanan bir basın açıklamasıydı. Bu açıklamaya karşı açılan iptal davası, yaklaşık üç yıl sonra Danıştay’ın önüne vardı. Sorulan soru kısaydı ama cevabı birkaç temel hakkın birbirine karşı tartılmasını gerektiriyordu: Devlet, afet döneminde öğrenci yurtlarını başka bir kamusal ihtiyaca ayırdığında öğrencinin eğitim hakkına müdahale etmiş olur mu?
Danıştay 8. Dairesi, 03.03.2026 tarihli ve E.2023/1406, K.2026/1233 sayılı kararıyla, ilk derece mahkemesi sıfatıyla incelediği davada yurtların depremzedelere tahsisi için öğrencilerin tahliyesine ilişkin genel işlemi hukuka uygun bulmuş ve davanın reddine oy birliğiyle karar vermiştir. Karara karşı Danıştay Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açıktır.
🏚️ 11 Şubat 2023 duyurusu ne öngörüyordu?
6 Şubat 2023’te Kahramanmaraş merkezli depremlerin ardından deprem bölgesini kapsayan olağanüstü hal ilan edilmiş, Yükseköğretim Kurulu da 2022-2023 bahar döneminin uzaktan öğretimle tamamlanmasına karar vermişti. Bakanlık bu gelişmelerin hemen ardından, resmi internet sayfasında yayımladığı 11.02.2023 tarihli basın duyurusu ile yurtlarını depremzedelerin kullanımına açtı.
Duyuru, yurtların tamamen kapatılması anlamına gelmiyordu. Karar metnine göre her ilde bir “nöbetçi yurt” belirlendi ve şu öğrencilerin barınmasının sürdürülmesine karar verildi:
- ailesi deprem bölgesinde ikamet eden öğrenciler,
- YÖK tarafından uzaktan eğitimden istisna tutulan tıp fakültesi 4., 5. ve 6. sınıf, diş hekimliği 4. ve 5. sınıf ve hemşirelik fakültesi 4. sınıf öğrencileri,
- anne ve babası vefat etmiş öğrenciler ile devlet koruması altındaki öğrenciler,
- belgelendirmek kaydıyla zorunlu staj yapması gerekenler ve ülkelerine dönemeyen uluslararası öğrenciler.
🗣️ Öğrencinin itirazları, Bakanlığın cevabı
Davacı, bir ildeki öğrenci yurdunda kalan ve ailesi deprem bölgesi kapsamındaki bir ilde yaşayan bir üniversite öğrencisidir. Dava dilekçesindeki başlıca itirazlar şunlardır:
- Toplam 850.000 yatak kapasiteli yaklaşık 800 yurdun boşaltılması kararı ilan veya tebliğ edilmemiş, yalnız internet sitesinde duyurulmuştur.
- Depremzedeleri barındırmaya elverişli binlerce alan varken neden özellikle öğrenci yurtlarının seçildiği gerekçelendirilmemiştir.
- Öğrenciler şubat ayının ortasında barınaksız bırakılmıştır; idare ülke genelini kapsayan ve süre sınırı içermeyen bir düzenleyici işlem yapamaz.
- İşlem, aralarında bağlantı kurulamayacak iki temel hakkı, depremzedenin barınma hakkı ile öğrencinin eğitim hakkını, birbirine karşı konumlandırmıştır; kamu yararı bulunmamaktadır.
Bakanlık önce davanın süre aşımından reddini istemiş, esasa ilişkin olarak ise depremin mücbir sebep niteliğinde bir doğal afet olduğunu, YÖK’ün uzaktan eğitim kararı karşısında yurtların depremzedelere açılmasının Yurt Hizmetleri Yönetmeliğine uygun bulunduğunu savunmuştur. Savunmaya göre davacı 13.02.2023’te yurttan ayrılmış, ailesi deprem bölgesinde yaşadığı hâlde nöbetçi yurtta kalma talebinde bulunmamıştır.
Danıştay Savcısı da davanın reddi yönünde görüş bildirmiştir. Daire, usule ilişkin itirazı (süre aşımı) yerinde görmeyerek esasa geçmiştir.
⏳ Etkisi tükenmiş işlem yine de incelenir mi?
Karar tarihinde uyuşmazlık konusu uygulama çoktan sona ermişti. Daire bunun davayı konusuz bırakmadığını açıkça belirtmiştir: Dava konusu genel işlem, belli bir dönem için uygulanıp etkisi tükenen işlemlerdendir; ancak iptal davasına konu işlemler, tesis edildikleri tarihteki durumlarına göre hukuki denetime tabi tutulur. Bu, idare hukukunun ve idari yargılama usulünün yerleşik ilkelerindendir.
Daire, bu nedenle işlemi 11.02.2023 tarihindeki olgular ve o tarihte yürürlükte bulunan mevzuat üzerinden değerlendirmiştir. Daire ayrıca idarelerin yalnız yönetmelik değil genelge, tamim, sirküler gibi farklı adlarla da düzenleyici işlem yapabildiğini ve bu yetkinin Anayasa’nın 124. maddesine dayandığını hatırlatmıştır.
🎓 Eğitim hakkına müdahale var mı?
Kararın ilk ve belki en önemli adımı, işlemin eğitim hakkı bakımından nasıl nitelendirileceğidir. Daire, Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru kararlarına dayanarak eğitim hakkının kapsamını şöyle çizmiştir:
- Eğitim hakkı yükseköğrenimi de kapsar ve belli bir zamanda mevcut olan eğitim kurumlarına erişimi güvence altına alır.
- Bu hak, kamu otoritelerine bireyin eğitim almasını engellememe yönünde negatif bir ödev yükler.
- Devlet, eğitim kurumlarına ilişkin düzenlemelerde toplumun ihtiyaç ve kaynaklarına göre belirli bir takdir alanına sahiptir; bu alan eğitim kademesi yükseldikçe genişler.
Bu çerçevede Daire, yurt imkânının geçici olarak kaldırılmasını öğrencinin eğitime erişimini engelleyen bir işlem olarak görmemiştir. Kararın ifadesiyle dava konusu genel işlem, davacının eğitim hakkına yönelik bir müdahale niteliği taşımamaktadır. Bahar yarıyılının bu dönemde uzaktan öğretimle sürdürülmesi de değerlendirmenin arka planını oluşturmaktadır.
⚖️ Yaşam hakkı ve ölçülülük
Daire, davacının “iki temel hakkın çatıştırıldığı” itirazını da cevapsız bırakmamıştır. Gerekçenin bu bölümü üç ayağa dayanır:
Hakların sıralanması. Eğitim hakkı bireyin gelişimini sağlayan temel bir hak olmakla birlikte, yaşam hakkı diğer bütün hakların kullanılabilmesinin ön koşuludur. Doğal afet gibi olağanüstü durumlarda yaşam ve barınma hakkını korumaya yönelik tedbirlerin öncelikli değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır.
Devletin pozitif yükümlülüğü. Anayasa’nın 17. maddesindeki yaşam hakkı, devlete yalnız keyfi müdahaleden kaçınma ödevi değil, bireyleri risklere karşı koruyacak etkili idari tedbirleri alma yükümlülüğü de yükler. Anayasa’nın 57. maddesindeki konut ihtiyacını karşılama görevi ve 2. maddedeki sosyal hukuk devleti ilkesi de aynı yöne işaret eder.
Adil denge. Daire, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin birden fazla temel hakkın çatıştığı durumlarda uyguladığı “adil denge” yaklaşımına başvurarak şu sonuçlara ulaşmıştır:
- İşlem, depremin ortaya çıkardığı geniş çaplı barınma ihtiyacının karşılanması gibi güçlü bir kamu yararına dayanmaktadır.
- Tedbir geçicidir ve keyfi bir uygulama niteliği taşımamaktadır.
- Olağanüstü koşulların zorunlu kıldığı, yaşam hakkının korunmasına yönelik gerekli ve ölçülü bir tedbirdir.
- Yurt imkânının geçici olarak kaldırılması tek başına eğitim hakkının ihlali sonucunu doğurmaz.
Afet bölgesiyle bağı olan ya da yüz yüze eğitimi zorunlu olan öğrenciler için nöbetçi yurtlarda barınmanın sürdürülmesi, tedbirin herkesi dışarıda bırakan bir yasak olmadığını gösteren olgulardan biridir.
📜 Yasal dayanak ve 2023 yönetmelik eki
Kararın son bölümü, işlemin üst hukuk normlarına uygunluğunu ele alır. Daire iki dayanağa işaret etmiştir:
- 2935 sayılı Olağanüstü Hal Kanunu m.9/b: Tabii afet sebebiyle ilan edilen olağanüstü halde, resmî ve özel her derecedeki eğitim kurumlarında öğrenime ara verilebilir ve öğrenci yurtları süreli veya süresiz olarak kapatılabilir.
- Gençlik ve Spor Bakanlığı Yurt Hizmetleri Yönetmeliği m.14 ve m.15: Deprem ve benzeri nedenlerle yurtlarda barındırılanlardan ücret alınmamasına Bakan karar verebilir; yurtların açılması ve kapatılmasına ilişkin hususlar Bakanlıkça belirlenir; olağanüstü nedenlerle süreli veya süresiz kapatma yetkisi Bakana aittir.
Daire bu hükümlerden, yurtların yalnız öğrencilerin rutin barınmasına ayrılmış sabit mekânlar olarak görülmediği ve Bakanlığın olağanüstü durumlarda yurtların kullanım amacını değiştirme ve geçici olarak boşaltma yetkisine sahip olduğu sonucunu çıkarmıştır.
🆕 Sonradan eklenen hüküm: Karar metninde yer alan Danıştay Savcısı düşüncesi, Yönetmeliğe 20.04.2023 tarihli ve 32169 sayılı Resmî Gazete ile iki ek yapıldığını aktarmaktadır. Buna göre 15. maddenin yeni beşinci fıkrası, doğal afet, salgın hastalık ve benzeri nedenlerle yurtların ihtiyaç sahiplerinin toplu barınması için kullanılmasının zorunlu olduğu hâllerde belirlenen yurtların kısmen veya tamamen geçici olarak tahliyesine Bakanın karar verebileceğini açıkça düzenlemiştir. 14. maddeye eklenen dördüncü fıkra ise bu nedenle yurttan ayrılmak zorunda kalan ve başka yurtta barındırılması mümkün olmayan öğrencilerden yurt ücreti alınmayacağını öngörmektedir. Dava konusu işlem bu eklerden önce tesis edildiği için Daire, işlem tarihindeki metne ve OHAL Kanunu’na dayanmıştır; ancak bugün benzer bir tahliyenin dayanağı doğrudan yönetmelikte yazılıdır.
🧭 Kararın sınırları
Danıştay yalnız genel düzenleyici işlemin iptali istemini incelemiştir; tek tek öğrencilerin yurttan çıkarılmasına ilişkin bireysel işlemler, yurt ücreti iadesi ya da tahliye sırasında uğranıldığı ileri sürülen zararlar için açılabilecek tam yargı davaları bu kararın konusu değildir. Karar ilk derece kararıdır ve temyize açıktır.
Afet döneminin farklı bir hukuki yansıması için deprem günü yapılan DASK poliçesi kararına, öğrencilere ilişkin bir başka idari yargı kararı için öğrenci disiplin cezasının sicilden silinmesi kararına bakılabilir.
❓ Sık sorulan sorular
Bir basın duyurusu iptal davasına konu olabilir mi?
Uygulama bittiğine göre dava neden konusuz kalmadı?
Bütün öğrenciler yurttan çıkarıldı mı?
Bu karar yurtla ilgili her afet tedbirini hukuka uygun kılar mı?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında yer almaktadır; idari yargıya ilişkin diğer güncel kararlar Emsal Kararlar sayfasında toplanmaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Danıştay 8. Dairesinin ilk derece sıfatıyla verdiği ve Bedesten / mevzuat.adalet.gov.tr üzerinden yayımlanan davanın reddi kararından derlenmiştir. Karara karşı Danıştay Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olup kararın kesinleşme durumu metinden anlaşılamamaktadır. Benzer görünen bir uyuşmazlıkta sonuç; işlemin türüne, tarihine, yürürlükteki mevzuata, tedbirin süresine ve kişisel duruma göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
