Telif hukukunda mali haklar devredilebilir; buna karşılık eser ile sahibi arasındaki bağı koruyan manevi haklar kişiye sıkı sıkıya bağlıdır. Bu ayrım, sözleşmelerde en sık gözden kaçan noktalardan biridir. Bu yazıda konunun çerçevesi açıklanmaktadır.
🖋️ Hangi Haklar Manevidir?
Mevzuat manevi hakları başlıca dört grupta düzenler: eserin umuma arz edilip edilmeyeceğini ve biçimini belirleme, adın belirtilmesi (ya da adsız yayımlanması), eserde değişiklik yapılmasını menetme ve esere ulaşma yetkisi.
Esere ad koyma yetkisi de eser sahibine aittir. Yargıtay uygulamasında, mali haklar devredilmiş olsa bile eserin adını belirleme yetkisinin devralana geçmediği; eser sahibinden bu belirlemenin istenmesi gerektiği kabul edilmiştir.
Not: Eser hazırlama ve yayın sözleşmelerinde ad belirtme ve değişiklik yapma konularının açık biçimde düzenlenmesi, sonradan çıkan uyuşmazlıkların önüne geçer.
🚧 Devir Yasağı ve Yetki Devrinin Sınırı
Manevi haklar devredilemez. Bu hakları kullanma yetkisinin devri mümkün olmakla birlikte, hakkın özüne aykırı yetki devri geçersiz sayılır.
Yargıtay, eser sahibi yerine bir başkasının eser sahibi olarak gösterilmesine imkân tanıyan sözleşme hükmünü geçersiz kabul etmiştir; adın hiç belirtilmemesi de bu hâlde manevi hak ihlali sayılmıştır. Ayrıca eser sahibi kayıtsız ve şartsız yazılı izin vermiş olsa dahi, şeref ve itibarını zedeleyen ya da eserin mahiyet ve hususiyetlerini bozan değişiklikleri menetme yetkisini korur.
⚖️ İhlal Hâlinde Talepler
Manevi hakları zarar gören eser sahibi manevi tazminat talep edebilir; tecavüzün ref’i ve men’i talepleri ayrıca ve açıkça ileri sürülmelidir. Uygulamada bu taleplerin dilekçede belirtilmemesi hak kaybına yol açabilmektedir.
Eserin bütünlüğünü bozucu nitelikte bir değişiklik olup olmadığı teknik değerlendirme gerektirir. Mali haklar bakımından ise telif tazminatı esasları, yapay zekâ üretimleri bakımından ise yapay zekâ ve telif yazısı ilgilidir.
📌 İlgili Konular
Konu yazılım telifi ve görsel kullanımında telif başlıklarıyla da bağlantılıdır.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Manevi haklarımı devredebilir miyim?
Manevi haklar devredilemez; yalnızca kullanma yetkisi sınırlı biçimde devredilebilir.
Adım belirtilmeden yayımlandı, ne yapabilirim?
Adın belirtilmesi manevi hak kapsamında olup ihlali tazminat talebine konu olabilir.
İzin verdim, sonradan değişikliğe itiraz edebilir miyim?
Eserin mahiyetini bozan değişiklikleri menetme yetkisi korunur.
Eserin adını yayıncı belirleyebilir mi?
Esere ad koyma yetkisinin eser sahibine ait olduğu kabul edilmektedir.
Eser sahibinin manevi hakları hakkında bilgi almak için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu makalede yer alan bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve güncel mevzuata göre değişiklik gösterebilir. Her somut olay kendine özgüdür; sonuç taahhüdü içermez.
