Torunun Soybağının Reddi Davası – Yargıtay 2. HD 2026/6984
Bir aile, kuşaklar boyunca nüfus kütüğünde yazılı olan bağın gerçeği yansıtmadığını düşünebilir. Örneğin bir torun, ölmüş babasının aslında nüfusta “baba” olarak görünen kişinin değil, başka bir erkeğin çocuğu olduğunu ileri sürer ve bunun mahkemece tespit edilmesini ister. Bu durumda ilk soru, davanın adıdır: babalık davası mı, nüfus kaydının düzeltilmesi mi, yoksa soybağının reddi mi? İkinci soru ise, davayı kimin ve hangi süre içinde açabileceğidir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin aşağıda incelenen kararı, iki soruya da net bir cevap vermekte ve torunun dava hakkını tanırken bu hakkın oldukça kısa bir süreye bağlı olduğunu hatırlatmaktadır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 23.06.2026 tarihli ve E.2026/4203, K.2026/6984 sayılı kararıyla, davanın babalık davası değil soybağının reddi davası olduğunu, torunun Türk Medeni Kanunu (TMK) m.291 uyarınca bu davayı açabileceğini, ancak bir yıllık hak düşürücü sürenin geçtiğini belirtmiş; Bölge Adliye Mahkemesi kararını ortadan kaldırarak ilk derece mahkemesinin ret kararını gerekçesini değiştirerek ve düzelterek oy birliğiyle onamıştır.
🧬 Torunun iddiası: dedem gerçek dedem değil
Kararda aktarılan olaya göre davacı, ölmüş olan babasının nüfus kaydında baba olarak görünen kişinin, babasının gerçek (biyolojik) babası olmadığını ileri sürmüştür. Davacıya göre babasının gerçek babası başka bir kişidir ve mahkemeden bu kişinin, ölen babasının babası olduğunun tespiti istenmiştir.
Nüfus kayıtlarına göre tablo şöyledir:
- Davacının ölen babası 01.09.1951 tarihinde doğmuştur.
- Bu kişinin annesi ile nüfusta babası olarak görünen erkek, 01.05.1949 tarihinden itibaren evlidir.
- Dolayısıyla çocuk, evlilik devam ederken doğmuştur.
- Nüfusta baba görünen kişi, yani davacının dedesi, 25.05.1991 tarihinde ölmüştür.
- Dava 10.05.2024 tarihinde açılmıştır.
Görüldüğü üzere dosyada üç kuşak vardır: nüfusta baba görünen koca (dede), soybağı tartışılan çocuk (davacının babası) ve davayı açan torun. Davanın hem davacısı hem de soybağı tartışılan kişi, olaydaki “çocuk” ile aynı kişi değildir; bu durum, kimin hangi sıfatla dava açabileceği sorusunu öne çıkarır.
⚖️ Aile mahkemesi ve istinaf: babalık davası nitelemesi
Davaya Kumluca 2. Asliye Hukuk Mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakmıştır (2024/158 E., 2025/117 K.). Mahkeme davayı, dava türü kısmında da yazıldığı üzere babalık davası olarak tanımlamış ve davacının TMK m.301 uyarınca bu davayı açma hakkı bulunmadığı gerekçesiyle reddetmiştir. TMK m.301, babalık davasını açabilecek kişileri ana ve çocuk olarak belirler; torun bu kişiler arasında sayılmamıştır.
Davacı vekilinin istinaf başvurusu üzerine Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 2. Hukuk Dairesi (2025/2228 E., 2025/3361 K.) başvuruyu esastan reddetmiştir. Davacı vekili kararı duruşmalı olarak temyiz etmiş; ancak Yargıtay, temyiz dilekçesindeki duruşma talebinin istinaf aşamasına yönelik olduğunu belirleyerek duruşma isteğini reddetmiş ve incelemeyi dosya üzerinden yapmıştır.
🔎 Yargıtay’ın nitelemesi: dava soybağının reddidir
Daire önce, 04.06.1958 tarihli ve 15/6 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı ile HMK m.33’e dayanarak, olayları hukuken nitelendirme ve uygulanacak kuralı belirleme görevinin hâkime ait olduğunu hatırlatmıştır. Davacının dilekçesine verdiği ad değil, ileri sürdüğü olgular belirleyicidir.
Ardından soybağının kuruluş biçimlerini özetlemiştir. TMK’ya göre ana ile çocuk arasındaki soybağı doğumla; baba ile çocuk arasındaki soybağı ise anneyle evlilik, tanıma, babalık hükmü veya evlat edinme ile kurulur. Evlilik içinde doğan çocuk bakımından babalık karinesi işler ve çocuk kocaya bağlanır. Daire’ye göre bu şekilde hukuken kurulmuş bir soybağının ortadan kalkması ancak soybağının reddi davasıyla mümkündür. Kararda ayrıca Anayasa Mahkemesi’nin 25.06.2009 tarihli ve 2008/30 Esas, 2009/96 Karar sayılı kararına atıfla, genetik kökeni kendisine ait olmayan çocuğu reddetme hakkının kişinin temel haklarından olduğu vurgulanmıştır.
Somut olayda davacının babası, annesi ile nüfusta baba görünen kişinin evliliği sırasında doğduğu için karine bu kişi lehine işlemiştir. Başka bir erkeğin babalığının tespit edilebilmesi için önce mevcut bağın kaldırılması gerekir. Bu nedenle Daire, davanın niteliğinin soybağının reddi davası olduğunu açıkça belirtmiştir. Babalık davası ise baba ile soybağı hiç kurulmamış çocuk için söz konusudur; evlilik içinde doğmuş ve kocaya bağlanmış bir çocuk bakımından bu yola doğrudan gidilemez.
👨👩👦 Torunun dava hakkı: TMK m.291
Daire, ilk derece mahkemesinin TMK m.301’e dayanan “dava hakkı yok” değerlendirmesini doğru bulmamıştır. Çünkü dava soybağının reddi olarak nitelendirildiğinde uygulanacak hüküm m.301 değil, soybağının reddine ilişkin TMK m.286 ve devamıdır.
TMK m.286’ya göre soybağının reddi davasını koca, ana ve çocuk açabilir. TMK m.291 ise “diğer ilgililer” başlığı altında, dava açma süresi dolmadan kocanın ölmesi, gaipliğine karar verilmesi veya ayırt etme gücünü sürekli olarak kaybetmesi hâllerinde kocanın altsoyu, anası, babası ve baba olduğunu iddia eden kişiye dava hakkı tanır. Davacı, nüfusta baba görünen kocanın torunu olduğu için onun altsoyudur. Daire bu nedenle davacının TMK m.291 uyarınca dava açma hakkına sahip olduğunu kabul etmiştir.
TMK m.291’in birinci fıkrası 7531 sayılı Kanun ile 2024 yılında yeniden düzenlenmiştir. Yürürlükteki metinde de kocanın altsoyu dava açabilecekler arasında sayılmakta ve dava için bir yıllık süre öngörülmektedir.
⏳ Bir yıllık süre ve kıyas yasağı
Kararın belirleyici kısmı süreye ilişkindir. TMK m.291/1’e göre ilgililer, doğumu ve kocanın ölümünü (veya gaipliğini ya da ayırt etme gücünü sürekli kaybettiğini) öğrenmelerinden başlayarak bir yıl içinde davayı açmalıdır. Aynı maddenin son fıkrası ise kocanın açacağı soybağının reddi davasına ilişkin hükümlerin kıyas yoluyla uygulanacağını belirtir.
Bu noktada akla şu soru gelebilir: Kocanın davasına ilişkin TMK m.289’daki süre kuralları ve özellikle gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa sürenin bu sebebin ortadan kalktığı tarihte başlayacağına ilişkin düzenleme, ilgililerin davasına da aktarılabilir mi? Daire’nin cevabı açıktır:
- Bir hükmün kıyas yoluyla uygulanabilmesi, o konuda açık bir düzenleme bulunmamasına bağlıdır.
- TMK m.291, ilgililerin davası için kendine özgü bir hak düşürücü süre ve başlangıç tarihi öngörmüştür.
- Bu nedenle kocanın davasına ilişkin hak düşürücü süre hükümleri kıyasen uygulanamaz.
Somut olayda koca 25.05.1991’de ölmüş, dava ise 10.05.2024’te açılmıştır. Daire, davacının kocanın ölümünü öğrenmesinden başlayarak bir yıl içinde dava açması gerekirken bu sürenin geçtiğini, dolayısıyla davanın hak düşürücü süre nedeniyle reddedilmesi gerektiğini belirtmiştir.
📜 Gerekçe düzeltilerek onama
İlk derece mahkemesi davayı yanlış nitelendirerek “dava hakkı yok” gerekçesiyle reddetmişti; Yargıtay ise davacının dava hakkı bulunduğunu, ancak sürenin geçtiğini tespit etmiştir. İki gerekçe farklı olsa da sonuç aynıdır: davanın reddi. Daire, bu yanlışlığın giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden HMK m.370/4 uyarınca kararı bozmak yerine gerekçeyi değiştirip düzelterek onamayı tercih etmiştir.
Hüküm fıkrası şöyle kurulmuştur:
- Davacı vekilinin diğer temyiz itirazları reddedilmiştir.
- İstinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararı ortadan kaldırılmıştır.
- Temyiz itirazı kısmen kabul edilerek ilk derece mahkemesi kararı gerekçesi değiştirilerek ve düzeltilerek onanmıştır.
- Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde iadesine karar verilmiş; karar oy birliğiyle verilmiştir.
🧭 Benzer kararlarla karşılaştırma
Bu karar, soybağı uyuşmazlıklarında son dönemde verilen birkaç kararla birlikte okunduğunda daha anlamlı hâle gelir:
- Kim açabilir? Ölen kocanın sonraki eşinin açtığı davada Hukuk Genel Kurulu, eşin TMK m.291’de sayılmadığını ve sıfatı bulunmadığını kabul etmişti (soybağının reddini kim açabilir). İncelenen kararda ise torun, kocanın altsoyu olarak sıfat sahibidir.
- Hangi dava? Gerçeğe aykırı beyanla başka bir erkeğin çocuğu gibi nüfusa yazılma iddiasında Hukuk Genel Kurulu davayı nüfus kaydının düzeltilmesi olarak nitelendirmişti (nüfus düzeltme mi soybağı reddi mi). İncelenen olayda ise çocuk evlilik içinde doğmuş ve karine işlemiştir; bu nedenle soybağının reddi yolu belirleyici olmuştur.
- Süre ne zaman başlar? Kocanın kendi davasında sürenin başlangıcına ilişkin değerlendirme için soybağının reddinde şüphe süreyi başlatmaz kararına bakılabilir. İncelenen kararda ise ilgililer için TMK m.291’deki özel sürenin uygulanacağı ve kocanın davasına ilişkin süre hükümlerine kıyasla gidilemeyeceği belirtilmiştir.
❓ Sık sorulan sorular
Torun, dedesinin soybağına ilişkin dava açabilir mi?
Bu tür bir dava neden babalık davası sayılmadı?
Bir yıllık süre hangi tarihten başlar?
Kocanın davasındaki haklı sebep kuralı torun için de uygulanır mı?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında yer almaktadır; aile hukukuna ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasından izlenebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin Yargıtay Karar Arama sisteminde yayımlanan kararından derlenmiştir. Karar, ilk derece mahkemesinin ret kararını gerekçesini değiştirerek onayan bir karardır. Soybağına ilişkin bir uyuşmazlıkta sonuç; çocuğun doğum tarihine, ana ile kocanın evlilik durumuna, davayı açan kişinin sıfatına, ölüm ve öğrenme tarihlerine ve davanın nasıl nitelendirildiğine göre farklılaşabilir. TMK m.291 2024 yılında değişikliğe uğramış olup somut olayda yürürlükteki metin ayrıca değerlendirilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
