Holdinge Yatırılan Parada Zamanaşımı – AYM 2024/53487

Yirmi yılı aşkın süre önce Almanya’da yaşayan bir tasarruf sahibi, “faizsiz kazanç” ve “istendiği an geri ödeme” vaadiyle Konya merkezli bir holding grubuna Alman markı cinsinden para yatırır. Karşılığında eline bir “Ortaklık Durum Belgesi” ve birkaç hisse senedi verilir. Para geri gelmez; yıllar sonra açılan iade davası önce bir kanun değişikliğiyle “karar verilmesine yer olmadığı” kararına, ardından o kanunun iptaliyle bozmaya, en sonunda da zamanaşımı nedeniyle redde varır. Anayasa Mahkemesinin önüne gelen soru, davanın sonucu değil; mahkemelerin tasarruf sahibinin en güçlü itirazını hiç tartışmadan kapıyı kapatıp kapatamayacağıdır.

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, 28.01.2026 tarihli ve 2024/53487 başvuru numaralı kararıyla, zamanaşımı definin dürüstlük kuralına aykırı olduğu iddiası değerlendirilmeden ve “usuli kazanılmış hak” gerekçesinin içeriği ortaya konulmadan davanın reddedilmesini, Anayasa’nın 36. maddesindeki mahkemeye erişim hakkının ihlali olarak kabul etmiş ve yeniden yargılamaya hükmetmiştir. Karar oybirliğiyle verilmiştir.

🏗️ 1990’ların holding modeli ve “izinsiz halka arz”

Anayasa Mahkemesi, kararın olay bölümünde uyuşmazlığın arka planını kendi norm denetimi kararına (E.2020/11, K.2023/98) atıfla anlatıyor. Buna göre özellikle 1990’lı yıllarda, büyük çoğunluğu yurt dışında yaşayan ve birikimini faiz dışı alanlarda değerlendirmek isteyen küçük tasarruf sahiplerinden bazı holdingler ve bağlı ortaklıkları tarafından faizsiz yüksek getiri vaadiyle para toplanmıştır. Sermaye Piyasası Kurulu bu faaliyeti izinsiz halka arz olarak nitelendirmiştir.

Kararda bu modelin neden çöktüğü de açıkça yazılı: Sistemin sürmesi sürekli taze para girişine bağlıdır; fon girişi azalıp durduğunda ve parasını geri isteyenlerin sayısı hızla arttığında sistem tıkanmıştır. Başvurucu da dava dilekçesinde holdingin “ponzi sistemi kullanarak” ortaklık görüntüsü altında mevduat topladığını, kendisine paranın her istendiğinde geri ödeneceğinin garanti edildiğini ve hisse senetlerinin yalnızca alınan paraya karşılık bir belge işlevi gördüğünü ileri sürmüştür.

Somut dosyada başvurucu adına düzenlenmiş 23.03.2000 tarihli “Ortaklık Durum Belgesi”, toplam 680 adet hisse senedine ilişkin kayıtlar ve 17.12.1998 tarihli hisse senedi teslim tutanağı bulunmaktadır. Holdingin unvanı 2017’de değişmiştir. Davalı şirket ise cevabında belgenin fotokopi olduğunu, 2003’te kurulan TBMM Araştırma Komisyonu, 2005’te yayımlanan rapor ve SPK ilanları karşısında başvurucunun dava açmakta “oyalandığının” söylenemeyeceğini savunmuştur.

⚖️ Beş yıllık dava: yer olmadığı, bozma, ret, onama

Dosyanın asıl ilginç yanı, aynı davanın dört ayrı hukuki zeminde karara bağlanmış olmasıdır:

• 27.12.2019 – Karar verilmesine yer olmadığı: Konya 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, 7194 sayılı Kanun’un 41. maddesiyle 3332 sayılı Kanun’a eklenen geçici 4. maddeye dayanmıştır. Bu hüküm, pay sahibi sayısı nedeniyle payları halka arz edilmiş sayılan ve borsada işlem gören ortaklıklara “pay adı altında” yapılan ödemeleri pay karşılığı saymış, açılmış davalarda karar verilmesine yer olmadığı kararı verilmesini öngörmüştür. Mahkeme, “şirkete konulan sermaye şirketten geri istenemez” sonucuna ulaşmıştır.
• 23.12.2022 – İstinaf reddi: Konya Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, Anayasa’ya aykırılık itirazını ciddi bulmayarak istinafı esastan reddetmiştir.
• 02.10.2023 – Bozma: Geçici 4. madde Anayasa Mahkemesince 18.05.2023 tarihinde iptal edilince Yargıtay 11. Hukuk Dairesi kararın yasal dayanağının kalmadığını belirterek, “tarafların iddia ve savunmaları ile ilk itirazları değerlendirilerek” esas hakkında karar verilmek üzere kararı resen bozmuş, başvurucunun temyiz itirazlarını “şimdilik” incelememiştir.
• 14.02.2024 – Zamanaşımından ret ve 24.06.2024 – Onama: Bozmaya uyan mahkeme davayı zamanaşımından reddetmiş, Yargıtay bu kararı onamıştır (E.2024/3273, K.2024/5062).

Başvurucu nihai kararı 12.09.2024’te öğrenmiş ve 27.09.2024’te bireysel başvuruda bulunmuştur.

🧮 Derece mahkemeleri zamanaşımını nasıl hesapladı?

Bozma sonrası ilk derece mahkemesi önce ilişkiyi nitelendirmiştir: Başvurucu sahih bir ortaklık bulunmadığını, parasının yüksek kâr vaadi ve her an iade garantisiyle alındığını iddia ettiğinden uyuşmazlık haksız fiil olarak kabul edilmiştir. Ardından zamanaşımının başlangıcı için off-shore mevduat davalarına ilişkin Yargıtay İçtihadı Birleştirme Hukuk Genel Kurulunun 22.04.2022 tarihli ve 2021/7 E., 2022/2 K. sayılı kararının gerekçesinden yararlanılmış ve başlangıç tarihi, ortaklık durum belgesinin tarihi olan 23.03.2000 olarak belirlenmiştir.

Uygulanan süreler şöyle özetlenebilir:

Başvurucu ise temyizde, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin aynı holdinge ilişkin çok sayıda kararında zamanaşımı definin dürüstlük kuralına aykırı bulunduğunu hatırlatmıştır. Anayasa Mahkemesinin kararında aktarılan 02.10.2014 tarihli ve E.2013/13293, K.2014/15076 sayılı Yargıtay kararında, davalının bir yandan davacıları ortak olarak gösterip diğer yandan “paranın istendiği an geri alınabileceği” güvenini telkin ettiği kişilere karşı paranın yatırılış tarihinden itibaren zamanaşımı savunması yapmasının dürüstlük kuralıyla bağdaşmadığı açıkça belirtilmiştir.

🔎 Anayasa Mahkemesinin ölçülülük incelemesi

Anayasa Mahkemesi, başvurucunun adil yargılanma, hak arama hürriyeti, eşitlik ve mülkiyet hakkı gibi birden çok hakka dayanan şikâyetini tek bir eksende toplamıştır: Şikâyetin özü, zamanaşımı definin dürüstlük kuralına aykırılığına dair itiraz ve emsal kararlar hiç değerlendirilmeden davanın reddedilmesidir. Bu nedenle inceleme mahkemeye erişim hakkı kapsamında yapılmıştır.

Mahkeme, davanın zamanaşımı nedeniyle esasa girilmeden reddinin bu hakka bir müdahale olduğunu tespit ettikten sonra üç aşamalı testi uygulamıştır:

• Kanunilik: Müdahalenin dayanağı mülga BK m.60 ile mülga TCK m.102 ve 104’tür; kanuni dayanak vardır.
• Meşru amaç: Hukuki işlemlerin sürekli dava tehdidi altında kalmaması, hukuki güvenlik ve istikrar; dava hakkının süreye bağlanması meşru amaca yöneliktir.
• Ölçülülük: Belirleyici aşama budur. Zamanaşımının alacağın varlığını değil talep edilebilirliğini ortadan kaldırdığı hatırlatılarak, müdahalenin elverişli ve gerekli olmadığının söylenemeyeceği; asıl sorunun orantılılık olduğu belirtilmiştir.

Anayasa Mahkemesi, zamanaşımı definin somut olayda dürüstlük kuralına aykırı olup olmadığını kendisinin incelemeyeceğini, bunun derece mahkemelerinin görevi olduğunu özellikle vurgulamıştır. Denetlediği şey, nihai yargı merciinin benzer dosyalarda farklı sonuçlara varırken bu farkı gerekçelendirip gerekçelendirmediği ve bu durumun başvurucu açısından öngörülebilir olup olmadığıdır. Kararın 62. ve 63. paragraflarına göre Yargıtay Dairesi, benzer davalarda zamanaşımı definin dürüstlük kuralıyla bağdaşmadığını kabul ederken bu dosyada herhangi bir gerekçe göstermemiş; bu da başvurucu için öngörülemez bir hukuki belirsizlik yaratmıştır.

🧩 “Kazanılmış hak” gerekçesi neden yetmedi?

Yargıtay’ın onama kararında başvurucunun itirazına tek cümleyle karşılık verilmişti: “bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı.” Anayasa Mahkemesi bu cümlenin dosyadaki karşılığını aramış ve bulamamıştır.

Çünkü ilk bozma kararı yalnızca kanun hükmünün iptal edilmiş olmasına dayanıyordu ve tarafların iddia, savunma ve ilk itirazlarının değerlendirilmesini istiyordu; başvurucunun temyiz itirazları ise bozma nedeni gereği hiç incelenmemişti. Böyle bir bozmada zamanaşımı konusunda davalı lehine hangi yönün “kazanılmış hak” oluşturduğu belirsiz kalmıştır. Karar, usuli kazanılmış hakkın Yargıtay içtihadıyla geliştirilmiş bir kurum olduğunu, aksi yönde içtihadı birleştirme kararı, geçmişe etkili kanun ya da uygulanacak kanun hükmünün Anayasa Mahkemesince iptali gibi istisnalarının bulunduğunu hatırlatan Hukuk Genel Kurulu kararına da yer vermektedir.

Mahkemeye göre dürüstlük iddiası değerlendirilmeden ve kazanılmış hak oluşturan yönler ortaya konulmadan verilen karar, başvurucu üzerinde aşırı bir külfet yaratmış; müdahale orantısız hâle gelmiştir (§ 65).

📌 Yeniden yargılamada ne değişir, ne değişmez?

Kararın hüküm kısmına göre karar örneği, yeniden yargılama yapılmak üzere Yargıtay 11. Hukuk Dairesine iletilmek üzere Konya 2. Asliye Ticaret Mahkemesine (E.2023/732, K.2024/65) gönderilmiştir. Başvurucunun 46.589 avroluk maddi tazminat talebi, yeniden yargılamanın yeterli giderim sağlayacağı gerekçesiyle reddedilmiş; 3.518,70 TL harç ve 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 43.518,70 TL yargılama giderinin başvurucuya ödenmesine hükmedilmiştir.

Kararın sınırlarını doğru okumak önemlidir:

• Anayasa Mahkemesi, davanın kabul edilmesi gerektiğini söylememiştir; ihlal kararının davanın sonucuna ilişkin bir tutum anlamına gelmediği kararda açıkça yazılıdır (§ 69).
• Zamanaşımı savunmasının dürüstlük kuralına aykırı olup olmadığı yeniden yargılamada derece mahkemesi ve Yargıtay tarafından tartışılacaktır.
• Kararın ağırlık merkezi, benzer dosyalarda istikrar kazanmış bir içtihattan ayrılan kararın bunun nedenini göstermek zorunda olmasıdır.

Aynı holding uyuşmazlıklarının farklı bir boyutu, yani tasarruf sahibinin ortak mı alacaklı mı sayılacağı sorusu, serideki yurt dışı yatırımcıda ortaklık-alacak ayrımı kararında ele alınmıştır. Zamanaşımının mahkemeye erişim hakkıyla kesiştiği başka bir örnek için ıslahla artan talepte zamanaşımı kararı; kaydileştirilmemiş hisselerde yatırımcının başvurabileceği yollar için ise kaydileşmeyen hisse ve Yatırımcı Tazmin Merkezi kararı incelenebilir.

Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında, serideki diğer kararlar ise Emsal Kararlar bölümünde yer almaktadır.

❓ Sıkça Sorulan Sorular