Bir kişi, parasını ödeyerek satın aldığı ve yıllarca ruhsatıyla taşıdığı silahları, ruhsatı iptal edildiği için idareye teslim etmek zorunda kalırsa bu silahlar ne olur? Silahı elinde tutamayan kişi, en azından onu ruhsat alabilecek başka birine devredebilir mi, yoksa bedelini isteyebilir mi? Anayasa Mahkemesi, olağanüstü hal döneminde kanun hükmünde kararname ile kamu görevinden çıkarılan bir polis memurunun başvurusunda bu soruyu mülkiyet hakkı açısından ele almış ve yanıtını ölçülülük ilkesinin “gereklilik” basamağına dayandırmıştır.
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, 20.05.2026 tarihli ve 2023/67503 başvuru numaralı kararıyla, ruhsatları iptal edilen iki silahın mülkiyetinin, üçüncü kişilere devir imkânı ya da herhangi bir giderim yolu tanınmaksızın kamuya geçirilmesinin Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkını ihlal ettiğine oy birliğiyle hükmetmiştir. Mahkeme, yeniden yargılama yapılmak üzere kararın ilk derece idare mahkemesine gönderilmesine karar vermiş, tazminat taleplerini ise yeniden yargılamanın yeterli giderim sağlayacağı gerekçesiyle reddetmiştir.
🔒 Teslim edilen iki silah ve reddedilen talep
Karar metnine göre başvurucu, polis memuru olarak görev yaparken 14.07.2017 tarihli ve 692 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile kamu görevinden çıkarılmıştır. Aynı KHK’da öngörülen ilave tedbirler hükmü uyarınca başvurucunun silah ruhsatları iptal edilmiş, başvurucu da iki adet silahını İçişleri Bakanlığı Emniyet Müdürlüğüne teslim etmiştir.
Süreçte bir norm denetimi kararı belirleyici rol oynamıştır. Anayasa Mahkemesi, 7075 sayılı Kanun’un 2. maddesinin (3) numaralı fıkrasında yer alan “…ilave tedbirler ile…” ibaresini 24.12.2019 tarihli ve E.2018/74, K.2019/92 sayılı kararıyla iptal etmiştir. Başvurucu bu iptal kararının ardından idareye başvurarak ruhsat iptali yönündeki ilave tedbirin kaldırılmasını ve silahların kendisine iade edilmesini, bu mümkün değilse silahların devrine imkân tanınmasını ya da bedellerinin ödenmesini istemiştir.
İdare, 12.04.1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun ek 4. maddesindeki hükümlere dayanarak bu talebi reddetmiştir. Böylece başvurucu, ne silahlarını geri alabilmiş ne de onları başkasına satma veya bedel talep etme imkânına kavuşabilmiştir.
🏛️ İdare yargısındaki süreç
Başvurucu, idari işlemin iptali veya silahların devrine imkân tanınması yahut bedellerinin ödenmesi talebiyle Ankara 26. İdare Mahkemesinde dava açmıştır. Uyuşmazlığın derece mahkemelerindeki seyri şöyle özetlenebilir:
| Merci | Sonuç | Gerekçenin özü |
|---|---|---|
| Ankara 26. İdare Mahkemesi | Davanın reddi | Ruhsat iptalini öngören kuralın millî güvenlik ve kamu düzenine yönelik meşru amacı bulunduğu; kamu görevinden çıkarma işlemine karşı açılan davanın reddedilip kesinleştiği; ilave tedbirin ölçülü olduğu |
| Ankara Bölge İdare Mahkemesi 13. Dava Dairesi | İstinaf isteminin kesin olarak reddi (gerekçe eklenerek) | AYM’nin E.2018/137, K.2022/86 sayılı kararı uyarınca devir hakkı veya bedel istemiyle genel hükümler çerçevesinde idareye ayrıca başvurulabileceği, ret hâlinde dava açılabileceği |
| Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm (20.05.2026) | Mülkiyet hakkının ihlali | Devir veya giderim imkânı tanınmadan mülkiyetin kamuya geçirilmesi gereklilik unsurunu sağlamıyor |
Başvurucu nihai kararı 12.07.2023 tarihinde öğrenmiş ve 04.08.2023 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Komisyon, adli yardım talebini kabul etmiş ve başvurunun kabul edilebilirlik ile esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir. Başvurucu mülkiyet hakkının yanı sıra adil yargılanma hakkının da ihlal edildiğini ileri sürmüş; Anayasa Mahkemesi ise başvuruyu mülkiyet hakkı kapsamında incelemiştir.
🚪 Başvuru yolları tüketilmiş sayıldı mı?
Kararın usule ilişkin en dikkat çekici kısmı, bölge idare mahkemesinin eklediği gerekçeye verilen yanıttır. Bölge idare mahkemesi, Anayasa Mahkemesinin 30.06.2022 tarihli ve E.2018/137, K.2022/86 sayılı norm denetimi kararına atıfla, başvurucunun silahların üçüncü kişilere devri veya bedelinin ödenmesi istemiyle genel hükümler çerçevesinde idareye yeniden başvurabileceğini, talebin reddi hâlinde de dava açabileceğini belirtmişti. Bu gerekçe, ilk bakışta başvurucunun önünde henüz kullanılmamış bir yol bulunduğu izlenimini doğuruyordu.
Anayasa Mahkemesi bu yaklaşımı kabul etmemiştir. Karara göre ilgili kuralın iptal edilmiş olması, başvurucuya idareye başvurması hâlinde başarı şansı sunan yeni bir yol olarak değerlendirilemez. Ayrıca başvurucunun ayrı bir dava açmaya zorlanması, ona aşırı bir külfet yükler. Mahkeme bu nedenle başvuru yollarının tüketildiğini kabul etmiş ve mülkiyet hakkına ilişkin iddiayı kabul edilebilir bulmuştur.
Bu tespit, bireysel başvurunun ikincilliği bakımından önemlidir: Kâğıt üzerinde var olan ancak etkili olacağı gösterilemeyen bir başvuru imkânı, başvurucunun aynı talebi yeniden ve ayrı bir davayla ileri sürmesini zorunlu kılmamaktadır. Başvurucu, silahların iadesi, devri veya bedeli taleplerini zaten görülen davada ileri sürmüştü.
⚖️ Ölçülülük incelemesi: üç basamak
Esas incelemesinde Anayasa Mahkemesi, olay ve olguları benzer nitelikteki 13.04.2023 tarihli ve 2019/29881 başvuru numaralı İkinci Bölüm kararında belirlenen ilkeleri uygulamıştır. İnceleme şu adımlarla ilerlemiştir:
- Kanunilik: Silahın mülkiyetinin kamuya geçirilmesi kararı 3713 sayılı Kanun’un ek 4. maddesine dayandığından müdahalenin kanuni dayanağı bulunmaktadır.
- Meşru amaç: Tedbir millî güvenlik ve kamu düzeninin sağlanmasını hedeflediği için kamu yararına dayalı meşru bir amaca sahiptir.
- Elverişlilik: Mülkiyetin kamuya geçirilmesi, bu amaca ulaşmak için elverişli bir araçtır.
- Gereklilik: Silah sahibi olmaya devam etmenin engellenmesi gerekli olabilir; ancak devir imkânı, giderim veya tazminat yolu tanınmadan mülkiyetin doğrudan kamuya geçirilmesi en hafif müdahale teşkil eden araç sayılamaz.
Karar, ihlalin kaynağını kişinin silah taşımasının engellenmesinde değil, bu engellemenin nasıl yapıldığında görmektedir. Emsal karara göre devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapılarla bağlantı gerekçesiyle kamu görevinden çıkarılan bir kişinin silah sahibi olmaya devam etmesinin engellenmesi gerekli olabilir. Ne var ki aynı amaca, silahın ruhsat alabilecek üçüncü bir kişiye devrine izin verilmesi veya bedelinin ödenmesi gibi daha hafif bir yolla da ulaşılabilmektedir.
Mahkemenin somut başvuruya ilişkin sonucu açıktır: Başvurucunun bedelini ödeyerek satın aldığı, ruhsatları iptal edilen silahlarının mülkiyetinin üçüncü kişilere devir imkânı veya herhangi bir giderim yolu tanınmaksızın kamuya devredilmesi başvurucuya ağır bir külfet yüklemiştir. Daha hafif bir müdahaleyle aynı amaca ulaşmak mümkün olduğundan müdahale gereklilik unsurunu sağlamamış, dolayısıyla ölçülü değildir. Mahkeme, emsal karardaki ilkelerden ve sonuçtan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığını da açıkça belirtmiştir.
Mülkiyet hakkına yapılan müdahalelerde orantılılık değerlendirmesinin farklı bir görünümü için dijital cihaza gerekçesiz müsadere yazısına bakılabilir; o dosyada ihlal, müsadere kararının gerekçesizliğinden kaynaklanıyordu.
📜 Hüküm ve giderim
Başvurucu, ihlalin tespitiyle birlikte 100.000 TL maddi ve 100.000 TL manevi tazminat talep etmiştir. Anayasa Mahkemesi şu sonuçlara ulaşmıştır:
- Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddia kabul edilebilir bulunmuştur.
- Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmiştir.
- Kararın bir örneği, yeniden yargılama yapılmak üzere Ankara 26. İdare Mahkemesine (E.2021/2110, K.2022/1534) gönderilmiştir.
- Tazminat talepleri, yeniden yargılamanın yeterli giderim sağlayacağı gerekçesiyle reddedilmiştir.
- 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan yargılama giderinin başvurucuya ödenmesine hükmedilmiştir.
Mahkeme giderim bölümünde, 6216 sayılı Kanun’un 50. ve 66. maddeleri uyarınca ihlal kararının gönderildiği yargı merciinin yeniden yargılama işlemlerini başlatması ve ihlal kararında belirtilen ilke ve gerekçelere uygun biçimde yürütülecek yargılama sonunda hak ihlalinin nedenlerini gidererek yeni bir karar vermesi gerektiğini hatırlatmıştır. Karar oy birliğiyle verilmiştir.
🔎 Kararın kapsamı ve sınırları
Kararı doğru okuyabilmek için neyi söylemediğini de görmek gerekir. Anayasa Mahkemesi, kamu görevinden çıkarma işleminin veya ruhsat iptalinin kendisini hukuka aykırı bulmamıştır. Aksine, müdahalenin kanuni dayanağının, meşru amacının ve elverişliliğinin bulunduğunu kabul etmiştir. Başvurucunun silahları geri alması gerektiği yönünde bir tespit de yoktur. İhlal, yalnızca mülkiyetin hiçbir karşılık veya alternatif tanınmadan kamuya geçirilmesi noktasında toplanmaktadır.
Bu nedenle kararın pratik sonucu, yeniden yargılamayı yürütecek idare mahkemesinin, silahların üçüncü kişilere devri veya bedelinin ödenmesi gibi daha hafif araçları dikkate alarak yeni bir karar vermesidir. Yeniden yargılamada hangi somut çözümün benimseneceği, ilgili mahkemenin değerlendirmesine bağlıdır.
Karar ayrıca norm denetimi ile bireysel başvuru arasındaki ilişkiyi göstermesi bakımından öğreticidir. Dosyada iki ayrı norm denetimi kararı (E.2018/74, K.2019/92 ve E.2018/137, K.2022/86) belirleyici olmuş; ancak Anayasa Mahkemesi, bir kuralın iptal edilmiş olmasının tek başına kişiye etkili bir başvuru yolu yarattığı varsayımına itibar etmemiştir. Benzer biçimde, uzun süren el koyma tedbirlerinde mülkiyet hakkı değerlendirmesi için 13 yıl süren elkoyma yazısı incelenebilir.
🙋 Sık sorulan sorular
Anayasa Mahkemesi ruhsat iptalini hukuka aykırı buldu mu?
Hayır. Mahkeme, silahın mülkiyetinin kamuya geçirilmesinin kanuni dayanağının ve millî güvenlik ile kamu düzenine yönelik meşru amacının bulunduğunu, tedbirin bu amaç için elverişli olduğunu kabul etmiştir. İhlal, tedbirin devir veya giderim imkânı tanınmadan uygulanmasının gereklilik ölçütünü karşılamamasından kaynaklanmıştır.
Bölge idare mahkemesinin gösterdiği “ayrı başvuru” yolu neden yeterli görülmedi?
Anayasa Mahkemesine göre ilgili kuralın iptal edilmiş olması, idareye yeniden başvurulması hâlinde başarı şansı sunan yeni bir yol olarak değerlendirilemez; başvurucunun ayrı bir dava açmaya zorlanması da ona aşırı külfet yükler. Bu nedenle başvuru yollarının tüketildiği kabul edilmiştir.
Başvurucuya tazminat ödenmesine karar verildi mi?
Hayır. Başvurucu 100.000 TL maddi ve 100.000 TL manevi tazminat istemiş, ancak Mahkeme yeniden yargılamanın yeterli giderim sağlayacağı sonucuna vararak tazminat taleplerini reddetmiştir. Yalnızca 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan yargılama giderinin ödenmesine hükmedilmiştir.
Karar hangi emsale dayanıyor?
Mahkeme, olay ve olguları benzer olan İkinci Bölümün 13.04.2023 tarihli ve 2019/29881 başvuru numaralı kararında belirlenen ilkeleri uygulamış ve bu ilkelerden ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığını belirtmiştir. Başvuru yollarının tüketilmesi konusunda ise 2017/33177 başvuru numaralı karara benzer yönde atıf yapılmıştır.
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim sayfası üzerinden ulaşım bilgilerine, Emsal Kararlar arşivinden serinin diğer yazılarına erişilebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; özet, Anayasa Mahkemesinin Kararlar Bilgi Bankasında yayımlanan bireysel başvuru kararından derlenmiştir. Değerlendirme, kamu görevinden çıkarılan bir kişinin ruhsatı iptal edilen silahlarının devir veya giderim imkânı tanınmadan kamuya geçirildiği somut bir başvuruya ilişkindir; farklı olgulara dayanan dosyalarda sonuç değişebilir. Yazı kullanılarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
