Dijital Cihaza Gerekçesiz Müsadere – AYM 2021/50096

Bir ceza soruşturmasında el konulan telefon, hard disk ve hafıza kartları, dosya kapandıktan sonra ne olur? Çoğu kişi, hüküm kesinleştiğinde emanetteki eşyanın ya iade edileceğini ya da hükümde açıkça müsaderesine karar verileceğini düşünür. Peki mahkeme, hükümde bu eşyalar hakkında hiçbir şey söylemeyip aylar sonra verilen bir ek kararla, üstelik tek satırlık bir gerekçeyle bile açıklamadan müsadereye hükmederse ne olur?

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, 2.9.2026 tarihli ve 2021/50096 başvuru numaralı kararında, kesinleşen mahkûmiyetten sonra ek kararla verilen ve eşyanın suçla bağlantısını hiç tartışmayan müsadere kararının Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkını ihlal ettiğine oybirliğiyle karar vermiştir. Mahkeme, müsaderenin kendisini değil, müsadereye giden yoldaki gerekçe eksikliğini ihlal nedeni saymıştır.

💾 Emanette kalan cihazlar ve ek karar

Kararda aktarılan süreç, kronolojik olarak oldukça yalındır:

• Soruşturma sırasında başvurucunun beş hard disk, bir cep telefonu, bir SIM kart ve bir hafıza kartından oluşan dijital materyallerine el konulmuştur.
• Yargılama sonunda başvurucu silahlı terör örgütüne üye olma suçundan neticeten 6 yıl 3 ay hapis cezasına mahkûm edilmiş, ancak adli emanetteki materyaller hakkında hükümde herhangi bir karar verilmemiştir.
• Mahkûmiyet, istinaf ve temyiz incelemelerinden geçerek 17/11/2020 tarihinde kesinleşmiştir.
• Başvurucu 29/5/2021 tarihli dilekçeyle materyallerin iadesini istemiştir.
• İlk derece mahkemesi iki gün sonra, 31/5/2021 tarihinde verdiği ek kararla iade talebini reddetmiş ve materyallerin müsaderesine hükmetmiştir.
• Başvurucu itirazında; materyallerin imajının alındığını, bilirkişi incelemesinin tamamlandığını, müsadere kararında gerekçe bulunmadığını ileri sürmüş; itiraz mercii ise kararın “usul ve yasaya uygun” olduğunu belirterek itirazı kesin olarak reddetmiştir.

Başvurucu, nihai kararı 20/9/2021 tarihinde öğrenmiş ve 19/10/2021 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Kamuya açık belgelerde başvurucunun kimliğinin gizli tutulması talebi de kabul edilmiştir.

🧭 Anayasa Mahkemesinin kullandığı ölçüt

Mahkeme incelemeye, dijital materyallerin Anayasa’nın 35. maddesi anlamında mülk olduğunu tespit ederek başlamıştır. Ardından müdahalenin üç aşamalı denetimini yapmıştır:

Mahkeme, mülkiyet hakkının usule ilişkin güvencelerinin taraflardan birinin kamu gücü olduğu uyuşmazlıklarda da geçerli olduğunu hatırlatmıştır. Bu güvence, derece mahkemelerinin her iddiaya tek tek cevap vermesini gerektirmez; ancak sonuca etkili temel iddia ve itirazların özenle değerlendirilmesini zorunlu kılar.

🔍 Belirleyici eksiklik: suçla bağlantı tespiti yok

Kararın en önemli paragrafı, ihlal sonucunu doğuran tespiti içerir. Anayasa Mahkemesine göre ilk derece mahkemesi, dijital materyallerin:

• herhangi bir suçta kullanıldığına,
• suça ilişkin faaliyetten elde edildiğine,
• veya bizatihi suç konusu oluşturduğuna

dair hiçbir tespitte bulunmadan müsadereye hükmetmiştir. Kararda hangi nedenle müsadere sonucuna varıldığına ilişkin bir açıklama yoktur; başvurucunun imaj alındığı ve bilirkişi incelemesinin tamamlandığı yönündeki iddiaları da yeterli düzeyde değerlendirilmemiştir. İtiraz merciinin “usul ve yasaya uygun” ifadesiyle yetinmesi bu eksikliği gidermemiştir.

Mahkeme burada önemli bir ayrım yapmıştır: Başvurucuya iddialarını sunma imkânı tanınması, müdahaleyi tek başına orantılı kılmaz. Mahkemenin iddialara ciddiyetle yaklaştığını, bunları ilgili ve yeterli gerekçeyle karşıladığını da göstermesi gerekir. Bu dosyada iade talebi ile müsadere kararı arasında yalnızca iki gün bulunması ve kararın herhangi bir değerlendirme içermemesi, bu beklentinin karşılanmadığını ortaya koymuştur.

📜 TCK 54 çerçevesinde eşya müsaderesinin koşulları

Anayasa Mahkemesinin aradığı “suçla bağlantı” tespiti, doğrudan kanun metninden gelir. TCK m.54/1’e göre iyiniyetli üçüncü kişilere ait olmamak koşuluyla kasıtlı bir suçun işlenmesinde kullanılan veya suçun işlenmesine tahsis edilen ya da suçtan meydana gelen eşyanın müsaderesine hükmolunur. Aynı maddenin diğer fıkraları şu ayrıntıları içerir:

• m.54/1, ikinci cümle: Suçun işlenmesinde kullanılmak üzere hazırlanan eşya, kamu güvenliği, kamu sağlığı veya genel ahlak açısından tehlikeli ise müsadere edilir.
• m.54/3: Suçta kullanılan eşyanın müsaderesi işlenen suça nazaran daha ağır sonuçlar doğuracak ve hakkaniyete aykırı olacaksa müsadereye hükmedilmeyebilir.
• m.54/4: Üretimi, bulundurulması, kullanılması, taşınması, alım ve satımı suç oluşturan eşya müsadere edilir.
• m.54/5: Bir şeyin yalnızca bazı kısımlarının müsaderesi gerekiyor ve bu kısım tümüne zarar verilmeden ayrılabiliyorsa, yalnızca o kısım müsadere edilir.

Bu hükümler birlikte okunduğunda, müsadere kararının eşyanın bu kategorilerden hangisine girdiğini göstermesi gerektiği açıktır. Dijital materyaller açısından mesele daha da belirgindir: Bir hard diskin içeriği ile cihazın kendisi farklı şeylerdir ve cihazın bir suçta “kullanılmış” sayılıp sayılmadığı, içeriğin delil değeri ile aynı soru değildir. Anayasa Mahkemesi bu ayrıma ilişkin bir kural koymamış; ancak ilk derece mahkemesinin bu soruların hiçbirine cevap vermediğini ihlal nedeni olarak görmüştür. Başvurucu ayrıca 5271 sayılı CMK’nın 134. maddesine dayanarak imaj alınan materyallerin iadesi gerektiğini ileri sürmüştür; Anayasa Mahkemesi bu iddiayı ayrıca tartışmamış, gerekçe eksikliği üzerinden sonuca ulaşmıştır.

⚖️ Giderim: neden tazminat değil yeniden yargılama?

Başvurucu 500.000 TL maddi ve 500.000 TL manevi tazminat talep etmiştir. Anayasa Mahkemesi ise ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunduğunu, bunun yeterli giderim sağlayacağını belirterek tazminat taleplerini reddetmiştir. Kararın hüküm fıkrası şu unsurları içerir:

Mahkeme, 6216 sayılı Kanun’un 50. maddesine atıfla, yeniden yargılamada derece mahkemesinin ihlal kararındaki ilkelere uygun bir karar vermesi gerektiğini belirtmiştir. Bununla birlikte ihlal kararının, materyallerin mutlaka iade edilmesi gerektiği anlamına gelmediğini de açıkça vurgulamıştır: Delillerin değerlendirilmesi ve sonuç çıkarılması yetkisi ilgili mahkemededir. Yeniden yapılacak yargılamada mahkeme, TCK 54 koşullarını tartışarak yine müsadereye karar verebilir; ancak bu kez gerekçesini ortaya koyması beklenir.

🧩 Kararın sınırları ve benzer kararlardan farkı

Anayasa Mahkemesinin mülkiyet hakkı içtihadında el koyma ve bloke tedbirlerine ilişkin kararlar çoğunlukla tedbirin süresi üzerine kuruludur. Serideki uzun süren elkoyma kararı ve banka hesabına uzun süreli bloke kararı bu yaklaşımın örnekleridir. 2021/50096 sayılı karar ise farklı bir noktaya odaklanır:

• Burada şikâyet konusu geçici bir tedbir değil, mülkten kesin olarak yoksun bırakan müsadere kararıdır.
• İhlal, tedbirin uzunluğundan değil, gerekçe yokluğundan kaynaklanmıştır.
• Mahkeme, müsaderenin amacı ve gerekliliği konusunda kamu makamlarının takdir yetkisini kabul etmiş; yalnızca usule ilişkin güvencelerin sağlanmadığını tespit etmiştir.
• Hükümde eşya hakkında karar verilmemesi, kesinleşmeden sonra ek kararla müsadere yapılmasının kendi başına hukuka aykırı olduğu şeklinde yorumlanmamıştır; belirleyici olan, ek kararın içeriğidir.

Karar, bu yönüyle suç tipinden bağımsız bir ilkeyi ortaya koyar. Dolandırıcılık, bilişim suçları veya yatırım kaynaklı soruşturmalarda da telefon, bilgisayar ve depolama birimlerine sıklıkla el konulur. Bu eşyalar hakkında verilecek müsadere kararının, TCK 54’teki koşullardan hangisinin gerçekleştiğini göstermesi gerektiği, Anayasa Mahkemesinin yerleşik ölçütlerine bu kararla bir kez daha eklenmiştir.

💬 Merak edilenler

Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında, serideki diğer kararlar ise Emsal Kararlar bölümünde yer almaktadır.