Portföy Vekilinde Zamanaşımı – Yargıtay 11. HD 2024/8913
Hisse senedi hesabını bizzat izlemeye vakti olmayan bir yatırımcı, güvendiği bir çalışanına vekâlet verir ve portföyünün yönetimini ona bırakır. Aylar sonra, kendisine kârda görünen raporların gerçeği yansıtmadığını, hesabında bilgisi dışında alım satım yapıldığını ve zarar bilindiği hâlde hesaptan borsaya yeni para aktarıldığını öğrenir. Dava açıldığında ise ilk itiraz zararın kendisine değil, takvime yöneliktir: Haksız fiil için öngörülen kısa süre çoktan geçmiştir. Bu dosyada mahkeme, süreyi ceza hukukundaki daha uzun zamanaşımına bağlamış, ancak yatırımcının kendi özensizliğini de hesaba katarak zararı yarı yarıya paylaştırmıştır.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 11.12.2024 tarihli ve E.2024/2476, K.2024/8913 sayılı kararıyla, daha önce onadığı ilk derece kararına karşı davalı aracı kurum ile iki davalının karar düzeltme istemlerini oy birliğiyle reddetmiştir. Böylece uzamış ceza zamanaşımı, zararın tarih esasına göre ayrılması ve %50 müterafik kusur indirimi içeren hüküm kesinleşme yoluna girmiştir.
📑 Vekâlet, aracı kurum ve kârda görünen raporlar
Dava dilekçesine göre davacı, davalılardan birini portföy yönetimini yapmak üzere vekil tayin etmiştir. Vekil, davacı adına davalı yatırım menkul değerler şirketi kanalıyla sermaye piyasası işlemleri yürütmüştür. Davalılar arasında vekilin yanı sıra aracı kurumun iki çalışanı da yer almaktadır.
Davacının iddiaları şu noktalarda toplanmıştır:
- Vekil ile aracı kurum çalışanları arasındaki telefon görüşmelerinin çözümü, davacının bilgisi ve talimatı dışında alım satım yapıldığını göstermektedir.
- Zarar edildiği bilindiği hâlde hesaplardan borsaya 1 milyon TL daha aktarılmıştır.
- “Değiştirilebilir” ekstreler düzenlenmiş, portföy zararda olduğu hâlde kârdaymış gibi gösterilmiştir.
- Usulüne uygun talimat bulunmadan, yalnız 02.07.2008 tarihinde bir banka hissesindeki işlemlerde 221.135,71 TL, daha sonra da 387.260,86 TL zarar doğmuştur.
Davacı fazlaya ilişkin haklarını saklı tutarak önce 10.000,00 TL istemiş, ıslahla talebini 442.568,00 TL‘ye yükseltmiş ve bu tutarın davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsilini talep etmiştir.
🗣️ Davalıların üç ayrı savunması
Dosyanın ilginç yanı, davalıların savunmalarının birbirinden farklı yönlere uzanmasıdır.
Aracı kurum, davacıyla sermaye piyasası araçları alım satımı, repo-ters repo, faksla gönderilen müşteri talimatları ve uzaktan erişim kanallarına ilişkin sözleşmeler imzalandığını; bütün işlemlerin sözleşmeye ve mevzuata uygun biçimde, davacının vekilinin talimatıyla yapıldığını savunmuştur.
Aracı kurum çalışanları, davacının vekile vekâlet verdiğini, alım satımların vekilin yazılı ve sözlü talimatlarıyla gerçekleştirildiğini, davacının bilgi talebinde bulunmadığını ileri sürmüştür. Müşteri adresine gönderilen ekstrelerin de vekilin yazılı talimatı üzerine kurumun genel müdürlüğünce iptal edildiğini belirtmişlerdir.
Vekil ise 03.10.2006-25.09.2008 arasında davacının ortağı olduğu şirketlerde finansal konularda hizmet akdiyle çalıştığını, yatırım konusunda bilgili olmadığını söylemesine rağmen “portföy işlemlerini talimatlar doğrultusunda vekâleten yapmak” üzere görevlendirildiğini savunmuştur. Ona göre talimatlar davacıdan alınıp banka ve aracı kurumlara iletilmiş, portföyü kârda gösteren aracı kurum raporu kendisine e-postayla gelmiş ve bilgileri değiştirilmeden davacıya verilmiştir. “Değiştirilebilir ekstre” talebi de PDF ekstrelerin Excel formatında gönderilmesinden ibarettir.
⏳ Bir yıl mı, on beş yıl mı?
Dava daha önce Yargıtay’dan bozularak dönmüş, ticaret mahkemesi (2021/194 E., 2021/828 K.) bozma ilamına uyarak yeniden hüküm kurmuştur. Mahkeme önce talebin hukuki niteliğini belirlemiştir: İstem, haksız fiilden kaynaklanmaktadır ve fiil tarihinde yürürlükte olan 818 sayılı Borçlar Kanunu uygulanır.
Mahkemenin zamanaşımı değerlendirmesi iki adımlıdır:
- Kısa süre dolmuştur: 818 sayılı Kanun m.60’a göre davacı, çalışanı olan vekili azlettiği ve zararı ve faili öğrendiği tarihten itibaren bir yıldan fazla süre geçtikten sonra dava açmıştır.
- Ancak uzamış süre uygulanır: Davalıların fiili ceza kanunlarına göre cezayı gerektirmektedir. Ankara 24. Asliye Ceza Mahkemesinin 2010/864 E. sayılı dosyasında davalılara yüklenen fiil, hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma ve nitelikli dolandırıcılık suçlarıdır; bu suçlar için öngörülen dava zamanaşımı 15 yıldır.
Bu nedenle mahkeme zamanaşımı def’ini yerinde görmemiştir. Kararda “İlgili Hukuk” başlığı altında 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.72 ve 74 ile 818 sayılı Kanun m.53 ve 60 birlikte anılmıştır. TBK m.72 de, eski düzenleme gibi, tazminatın cezayı gerektiren bir fiilden doğması ve ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngörmesi hâlinde bu uzun sürenin uygulanacağını kabul eder.
Kararda ceza dosyasının nasıl sonuçlandığına dair bir bilgi yer almamaktadır. Hukuk mahkemesi, uzamış zamanaşımını uygularken fiilin ceza kanunlarına göre suç niteliği taşıyıp taşımadığını kendisi değerlendirmiş ve ceza dosyasındaki suç vasıflarını esas almıştır.
⚖️ Zararın tarihe göre ayrılması ve yarı yarıya kusur
Bilirkişi incelemesine göre davacının portföy zararı iki döneme ayrılmıştır:
- 27.05.2008 öncesi: 495.221,00 TL
- 27.05.2008 sonrası: 389.415,00 TL
Mahkeme davalıları yalnız 27.05.2008 tarihinden sonra oluşan zarardan sorumlu tutmuştur. Kararda bu tarihin neden sınır kabul edildiği ayrıntılı biçimde açıklanmamış; yalnız zararın bu tarihe göre bölündüğü ve sorumluluğun sonraki dönemle sınırlandığı belirtilmiştir.
İkinci indirim, davacının kendi davranışından kaynaklanmıştır. Mahkeme, tam yetki verdiği vekil aracılığıyla aracı kurum nezdinde yapılan işlemlerden doğan zararda davacının müterafik kusurunu şu gerekçelere dayandırmıştır:
- Basiretli bir tacir gibi davranmamış, menkul kıymet alım satımlarını izlememiştir.
- Vekil olarak atadığı kişiyi seçerken basiretli davranmamıştır.
- İşlemlerin denetlenmesini sağlayacak bilgilendirme ve denetleme araçlarını talep etmemiştir.
- Hiçbir işlemle ilgilenmemiştir.
22.02.2013 tarihli ve en son 07.04.2015 tarihli bilirkişi raporlarında kusur oranı %50 olarak değerlendirilmiş, mahkeme de bu oranı benimsemiştir. Sonuçta 389.415,00 TL’nin yarısı olan 194.707,50 TL‘nin faiziyle birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen tahsiline, fazlaya ilişkin istemin reddine karar verilmiştir.
🏛️ Onama ve karar düzeltme aşaması
Hükmü davacı, davalı aracı kurum ve iki davalı temyiz etmiştir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi 10.01.2024 tarihli, 2023/6718 E., 2024/115 K. sayılı kararıyla hükmü onamıştır.
Dava, karar düzeltme yolunun hâlâ açık olduğu eski usul hükümlerine (1086 sayılı HUMK) tabi olduğundan davalı aracı kurum ve iki davalı bu kez karar düzeltme istemiştir. Daire, uyuşmazlığı şöyle özetlemiştir: davacının bilgisi ve talimatı dışında yapılan işlemler ile zararda olan portföyün kârdaymış gibi gösterildiği e-posta gönderimi nedeniyle uğranılan zarar; davalıların bu zarardan sorumlu olup olmadığı, zararın miktarı, davacının müterafik kusuru ve zamanaşımı.
Daire, mahkeme kararında belirtilen ve onama ilamında benimsenen gerekçelere göre istemlerin HUMK m.440’ta sayılan hâllerden hiçbirini içermediğini belirterek karar düzeltme istemlerini REDDETMİŞ; HUMK m.442/3 uyarınca karar düzeltme isteyenlerden ayrı ayrı 2.505,00 TL para cezası alınmasına hükmetmiştir. Karar 11.12.2024 tarihinde oy birliğiyle verilmiştir.
🔎 Kararın okunmasında dikkat edilecek noktalar
Karar düzeltme aşamasındaki Yargıtay kararı kısa olsa da, onaylanan ilk derece hükmü yatırım uyuşmazlıklarında sık karşılaşılan üç soruya somut yanıt vermektedir:
- Zamanaşımının belirlenmesi: Talimatsız işlem ve zararı gizleme iddiası haksız fiil olarak nitelendirildiğinde, kısa sürenin dolması davayı tek başına sona erdirmemiş; fiilin suç niteliği uzamış ceza zamanaşımının kapısını açmıştır.
- Vekil ile aracı kurumun birlikte sorumluluğu: Talimatların vekil üzerinden verildiği savunması, aracı kurum ve çalışanlarını sorumluluktan kurtarmamış; vekil, aracı kurum ve çalışanlar müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulmuştur.
- Yatırımcının kendi özeni: Vekâlet verilmesi ve işlemlerin hiç takip edilmemesi, yatırımcı aleyhine yarı oranında müterafik kusur olarak değerlendirilmiştir.
Vekâletle işlem yaptırılan kaldıraçlı hesaplarda aracı kurumun sorumluluğuna ilişkin farklı bir sonuç için kaldıraçlı işlemde vekil zararı kararına; talimatsız işlemlerde sözleşmesel on yıllık sürenin uygulandığı bir istinaf kararı için talimatsız işlemde zamanaşımı yazısına bakılabilir. Bu dosyanın ayırt edici yönü, sürenin sözleşme ilişkisine değil, haksız fiil ve ceza zamanaşımı bağlantısına dayandırılmasıdır.
💬 Sık sorulan sorular
Haksız fiil zamanaşımı dolmuşsa dava yine de dinlenebilir mi?
Portföyü vekile bırakan yatırımcının kusuru neden %50 sayıldı?
Zararın tamamı neden hesaba katılmadı?
Karar düzeltme reddinde neden para cezası verildi?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında yer almaktadır; aracı kurum ve portföy uyuşmazlıklarına ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasından izlenebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin Yargıtay Karar Arama sisteminde yayımlanan karar düzeltme ret kararından ve bu kararda özetlenen ilk derece hükmünden derlenmiştir. Uyuşmazlık 2008 yılındaki işlemlere, mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu’na ve 1086 sayılı HUMK’un karar düzeltme hükümlerine dayanmaktadır. Benzer görünen bir uyuşmazlıkta sonuç; vekâletin kapsamına, talimatların ispatına, ceza dosyasındaki suç vasfına, zararın doğduğu tarihlere ve yatırımcının kendi özenine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
