Bölge adliye mahkemesi (BAM), adli yargıda ilk derece mahkemelerinin kararlarını hem maddi olay hem hukuki yönden yeniden inceleyen istinaf mahkemesidir. 2016’dan bu yana adli yargı üç dereceli çalışır: ilk derece mahkemesi, bölge adliye mahkemesi ve Yargıtay. Hukuk ve ceza daireleri ayrı ayrı görev yapar.
Kısa özet: Bölge adliye mahkemeleri 5235 sayılı Kanunla kurulmuştur ve adli yargı ilk derece mahkemelerinin kesin olmayan karar ve hükümlerine karşı yapılan istinaf başvurularını inceler (m.33). Hukuk davalarında istinaf süresi ilamın tebliğinden itibaren iki hafta (HMK m.345); ceza davalarında gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki haftadır (CMK m.273).
Bu yazıda neler var?
🏛️ Yapısı ve Görevi
Bölge adliye mahkemeleri, Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen yargı çevrelerinde kurulur; başkanlık kurulu, hukuk ve ceza daireleri ile Cumhuriyet başsavcılığından oluşur. Her daire bir başkan ve yeteri kadar üyeden oluşur ve heyet hâlinde karar verir. 5235 s.K. m.33 uyarınca hukuk ve ceza dairelerinin temel görevi, ilk derece mahkemelerinden verilen ve kesin olmayan kararlara karşı yapılan istinaf başvurularını incelemek ve karara bağlamaktır.
İdari yargıdaki karşılığı bölge idare mahkemesidir; bu konuda bölge idare mahkemesi ve istinaf dairesi yazısına bakılabilir.
⚖️ Hukuk Dairelerinde İstinaf
- Açık kararlar: İlk derece mahkemelerinin nihai kararları ile ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerinin reddi veya kabulüne ilişkin kararlar istinafa tabidir (HMK m.341/1).
- Kesinlik sınırı: Miktar veya değeri Kanunda belirlenen ve her yıl yeniden değerleme oranında artırılan sınırı geçmeyen malvarlığı davalarına ilişkin kararlar kesindir; manevi tazminat davalarında verilen kararlar ise miktara bakılmaksızın istinaf edilebilir (m.341/2).
- Süre: İlamın usulen tebliğinden itibaren iki hafta (m.345).
- İnceleme kapsamı: Daire, başvuru dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı inceleme yapar; kamu düzenine aykırılıkları ise re’sen gözetir (m.355).
m.353 uyarınca daire, ön incelemede usule ilişkin ciddi bir eksiklik görürse kararı kaldırarak dosyayı ilk derece mahkemesine gönderir; diğer hâllerde başvuruyu esastan reddeder veya yeniden esas hakkında karar verir. Harç ve masraf için istinaf ve temyiz harcı hesaplama, kira davalarına özgü durum için kira davalarında istinaf ve temyiz yazılarına bakılabilir.
🔨 Ceza Dairelerinde İstinaf
İlk derece ceza mahkemelerinden verilen hükümlere karşı istinaf yoluna başvurulabilir; Kanunda kesin olduğu belirtilen hükümler (örneğin belirli sınırın altındaki adli para cezaları) istisnadır (CMK m.272). Başvuru süresi gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki haftadır (m.273). On beş yıl veya daha fazla hapis cezasına ilişkin hükümler re’sen istinaf incelemesine tabidir. Daire, gerekirse duruşma açarak delil toplayabilir ve yeniden hüküm kurabilir. Ayrıntı için ceza davasında istinaf başvurusu yazısına bakılabilir.
📤 İstinaftan Sonra: Temyiz
Bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı, kesin olmayanlar için Yargıtay’a temyiz yolu açıktır. Hukuk davalarında HMK m.362 temyiz edilemeyecek kararları sayar; ceza davalarında ise CMK m.286 temyiz edilemeyen hükümleri belirler. Temyiz aşaması için ceza davasında temyiz başvurusu ve iş davasında istinaf ve temyiz yazılarına bakılabilir. İlk derece hukuk mahkemelerinin görev alanı için asliye hukuk mahkemesi yazısı tamamlayıcıdır.
İlgili yazılar: sulh ceza hâkimliği.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
İstinaf ile temyiz arasındaki fark nedir?
İstinaf, bölge adliye mahkemesinde maddi ve hukuki yönden yapılan ikinci derece incelemedir; temyiz ise Yargıtay’da yapılan hukukilik denetimidir.
Hukuk davasında istinaf süresi kaç gündür?
İlamın tebliğinden itibaren iki hafta (HMK m.345).
Ceza davasında istinaf süresi ne zaman başlar?
Gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki hafta (CMK m.273).
Hangi bölge adliye mahkemesine başvurulur?
Başvuru, kararı veren ilk derece mahkemesine verilen dilekçeyle yapılır; dosya bağlı olduğu bölge adliye mahkemesine gönderilir. Bilgi için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bölge adliye mahkemesi hakkında bilgi almak için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
