Rehinli Hisse Temettüyle İade – Yargıtay 11. HD 2024/9493
1992 yazında bir yatırımcı, bir bankanın menkul kıymetler biriminden borsa kredisi kullanabilmek için limitli bir sözleşme imzalar ve teminat olarak elindeki halka açık bir lastik şirketinin hisse senetlerini rehin bırakır. Aradan otuz yılı aşkın süre geçer; davalar açılır, bozulur, birleştirilir, mahkemeler kapanır, dosyalar el değiştirir. Sonunda mesele şuna dönüşür: Banka rehin aldığı hisseleri satmışsa, bugün yatırımcıya ne iade etmelidir? Yalnız 1992’deki lotu mu, yoksa yıllar içinde bedelsiz sermaye artırımlarıyla büyüyen pay miktarını ve dağıtılan kâr paylarını da mı?
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 26.12.2024 tarihli ve E.2024/1180, K.2024/9493 sayılı kararıyla, bankanın 224.299,07 lot payı aynen iadesine ve 133.662,82 TL temettü gelirinin faiziyle ödenmesine hükmeden kararı onaylayan İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi kararını kesin olarak ve oy birliğiyle onamıştır.
📜 1992: borsa kredisi ve rehin
Dava dilekçesine göre yatırımcı, 29.07.1992 tarihinde davalı bankanın Menkul Kıymetler Merkezi Müdürlüğü ile 1.000.000.000 TL (bir milyar eski Türk lirası) limitli bir Borsa Kredi Sözleşmesi imzalamıştır. Bu kredinin teminatı olarak 85.000.000 TL nominal değerde, Borsa İstanbul’da işlem gören bir lastik şirketinin hisse senetlerini rehin olarak vermiştir.
Yatırımcıya göre bankanın menkul kıymetler birimi nezdinde borç doğurabilecek hiçbir işlem yapılmamıştır. Buna rağmen banka farklı tarihlerde yatırımcıya, borçlu olduğunu bildiren ihtarnameler göndermiştir. Hisse senetleri, yatırımcının bankanın menkul kıymetler biriminde açılmış yatırım hesabına tevdi edilmiş durumdadır.
⏳ Otuz yıllık dava zinciri
Kararın dava bölümü, uyuşmazlığın ne kadar uzun bir yol izlediğini açıkça gösterir:
- 13.07.1995: Yatırımcı, İstanbul 9. Asliye Ticaret Mahkemesinde (1995/894 E.) hisse senetlerinin aynen iadesi davası açar.
- 04.12.1997: Mahkeme davayı kısmen kabul eder.
- 17.11.1998: Yargıtay 11. Hukuk Dairesi (1998/3320 E., 1998/7931 K.) bu kararı bozar.
- Dosya daha sonra kapatılan tek hâkimli 24. Asliye Ticaret Mahkemesine intikal eder ve 2012/149 esasıyla devam eder.
- Aynı mahkemede açılmış 2004/938 esaslı başka bir davadan yapılan feragatin hatalı olduğu ileri sürülerek bunun iptali de talep edilir.
- Uyuşmazlık sonunda İstanbul Anadolu 4. Asliye Ticaret Mahkemesinde 2015/495 esasıyla görülür ve 2021/165 sayılı kararla sonuçlanır.
Feragat iddiası bakımından hatırlatmak gerekir ki HMK m.311’e göre feragat ve kabul, kesin hüküm gibi hukuki sonuç doğurur; irade bozukluğu hâllerinde iptali istenebilir. Davalı bankanın kesin hüküm itirazı da bu zemine dayanmaktadır.
📋 Ne istendi?
Davacı tarafın talepleri, rehinli hisselerin yıllar içinde geçirdiği değişimi yansıtacak şekilde kurulmuştur:
- Yatırım hesabına tevdi edilmiş 85 lot hisse senedinin, 11.03.2013 tarihli bilirkişi raporuna göre ulaştığı miktar olan 10.342 hisse senedinin aynen iadesi,
- İlgili temettülerin 30.06.2015 tarihi itibarıyla Borsa İstanbul’da hesaplatılarak karara bağlanması,
- Alternatif olarak, 1997, 1998 ve 1999 tarihli yeni pay alma kuponları ile aynı yıllara ait temettü kuponlarının aynen iadesi; bu mümkün değilse dağıtılmış bedelsiz hisse senetleri ve temettülerin enflasyondan arındırılmış karşılığının ödetilmesi,
- Davanın 24. Asliye Ticaret Mahkemesinin dosyasıyla birleştirilmesi,
- 40.000,00 TL munzam zarar.
Davalı banka ise alacakların zamanaşımına uğradığını, kesin hüküm bulunduğunu ve dava şartlarının eksik olduğunu savunarak davanın usulden ve esastan reddini istemiştir.
🏛️ İlk derece ve istinaf
İstanbul Anadolu 4. Asliye Ticaret Mahkemesi (2015/495 E., 2021/165 K.), bankanın sattığı hisse senetlerinin halen Borsa İstanbul A.Ş.’de işlem gördüğünü ve davacının temettü gelirlerini de isteyebileceğini belirterek davayı kabul etmiştir. Hüküm şöyledir:
- Fazlaya ilişkin haklar saklı kalmak ve taleple bağlı kalınmak kaydıyla 224.299,07 lot pay senedinin davalıdan alınarak davacılara verilmesi,
- Aynen iadesi gereken hisselerin temettü geliri olan 133.662,82 TL‘nin, ıslahın yapıldığı 22.09.2017 tarihinden itibaren yasal faiziyle davalıdan tahsili,
- Faizin türüne ilişkin istemin reddi.
Hükümde lot sayısının kesirli olması (224.299,07), pay miktarının yıllar içinde yapılan sermaye artırımlarına göre hesaplandığını düşündürmektedir; karar metni hesaplamanın ayrıntısına yer vermemektedir.
Kararı davalı banka istinaf etmiştir. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi (2021/1349 E., 2023/1989 K.), ilk derece kararının gerekçesinde dayanılan delillerin tartışılıp değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.
🔨 Yargıtay onaması
Bölge adliye mahkemesi kararını davalı banka temyiz etmiştir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi uyuşmazlığı, borsa kredi sözleşmesinden kaynaklanan aynen iade, kâr payı alacaklarının tahsili ve munzam zararın tazmini istemi olarak nitelendirmiş; ilgili hukuk olarak HMK m.369/1, 370 ve 371’i göstermiştir.
Daire, uygulanması gereken hukuk kuralları gözetildiğinde ilk derece mahkemesi kararında isabetsizlik bulunmadığını, bu nedenle istinaf başvurusunun HMK m.353/1-b-1 uyarınca esastan reddine ilişkin bölge adliye mahkemesi kararının usul ve yasaya uygun olduğunu belirtmiştir. Davalı vekilinin temyiz itirazları reddedilmiş ve karar HMK m.370/1 uyarınca ONANMIŞTIR. Karar 26.12.2024 tarihinde kesin olarak ve oy birliğiyle verilmiştir.
🔍 Aynen iadenin kapsamı
Yargıtay ayrıca bir ilke cümlesi kurmamış olsa da onanan hüküm, rehinli hisse uyuşmazlıkları bakımından şu tespitleri içermektedir:
- Aynen iade mümkün: Hisseler satılmış olsa bile aynı şirketin payları Borsa İstanbul’da işlem görmeye devam ettiğinden, ilk derece mahkemesi parasal tazminat yerine payların aynen iadesine hükmetmiştir.
- Bugünkü pay miktarı: İade edilecek miktar 1992’deki nominal değer değil, taleple bağlı kalınarak belirlenen 224.299,07 lot olmuştur.
- Kâr payları da iadenin parçası: Mahkeme davacının temettü gelirlerini isteyebileceğini kabul etmiş ve 133.662,82 TL’ye hükmetmiştir.
- Faiz ıslahtan: Temettü alacağına ıslah tarihi olan 22.09.2017’den itibaren yasal faiz işletilmiş; faizin türüne ilişkin talep reddedilmiştir.
- Zamanaşımı ve kesin hüküm itirazları sonuç doğurmadı: Bankanın bu itirazları, davanın kabulüyle sonuçlanan hükmün onanmasıyla birlikte karşılık bulmamıştır.
Bankaya tevdi edilen hisselerin iadesi ve zamanaşımı tartışmasının farklı bir dosyadaki görünümü için bankaya tevdi edilen hisse senedi iadesi kararına; aracı kurum borcu nedeniyle müşteri hisselerine konulan rehin için müşteri hissesinde banka rehni kararına bakılabilir. Bu dosyanın ayırt edici yönü, aynen iadenin temettüyle birlikte ve sermaye artırımlarıyla büyüyen pay miktarı üzerinden kurulmuş olmasıdır.
❔ Sorular ve cevaplar
Rehin alınan hisseler satılmışsa yine de aynen iade istenebilir mi?
Neden 85.000.000 TL nominal yerine 224.299,07 lot iade edildi?
Temettüler için faiz hangi tarihten işletildi?
Yargıtay neden ayrıntılı gerekçe yazmadı?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında yer almaktadır; hisse senedi, rehin ve aracı kurum uyuşmazlıklarına ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasından izlenebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin Yargıtay Karar Arama sisteminde yayımlanan onama kararından derlenmiştir. Karar, 1992 yılında kurulan bir borsa kredisi ilişkisine ve uzun yıllar süren bir yargılamanın kendine özgü sürecine dayanır; Yargıtay incelemesi davalı bankanın temyiz itirazlarıyla sınırlı kalmıştır. Benzer görünen bir uyuşmazlıkta sonuç; rehin sözleşmesinin içeriğine, payların borsada işlem görüp görmediğine, sermaye artırımlarına, önceki davalara ve zamanaşımı koşullarına göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
