Yöneticinin Kısa Vadeli Kazancı – Danıştay 13. D 2024/4650

Halka açık bir şirketin payını kısa bir dönem içinde alıp satarak kâr eden bir aracı kurum düşünelim. Kurumun ne o şirkette payı vardır ne de yönetim kurulunda bir koltuğu. Ancak aracı kurumun tek ortağı ve yönetim kurulu başkanı, payları alınıp satılan şirketin ana ortağı olan holdingin yönetim kurulu başkanıyla birinci derece aile bağı bulunan, şirketin içsel bilgilerine erişebilenler listesinde yer alan kişilerdir. Sermaye Piyasası Kurulu bu tabloya bakarak elde edilen kârın şirkete devredilmesi gerektiğine karar verir. Aracı kurum ise “biz yönetici değiliz” diyerek dava açar.

Danıştay 13. Dairesi, 11.11.2024 tarihli ve E.2021/2715, K.2024/4650 sayılı kararıyla, 754.968,00 TL’lik kârın 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 103. maddesinin dördüncü fıkrası ve VI-103.1 sayılı Tebliğ kapsamında ihraççıya devredilmesi gerektiğini kabul eden idare mahkemesi ve bölge idare mahkemesi kararlarını oy birliğiyle onamıştır.

📜 SPKn 103/4: içsel bilgi aranmayan iade yükümlülüğü

Uyuşmazlığın merkezinde, Türk sermaye piyasası mevzuatında az tartışılmış bir kural vardır. 6362 sayılı Kanun’un 103. maddesinin dördüncü fıkrasına göre, 106. maddede belirtilen nitelikte bir bilginin varlığı aranmaksızın, Kurulca izin verilen hâller dışında ve Kurulca belirlenen zaman dilimi içinde ilgili sermaye piyasası araçlarının alım satımından kazanç elde eden ihraççıların yönetim kurulu üyeleri ve yöneticileri, elde ettikleri net kazancı ihraççıya vermekle yükümlüdür. Bu yükümlülüğü otuz gün içinde yerine getirmeyenlere, elde ettikleri menfaatin iki katı idari para cezası verilir.

Kuralın uygulanma esasları VI-103.1 sayılı Yöneticilerin Net Alım Satım Kazançlarını İhraççılara Ödemeleri Hakkında Tebliğ ile düzenlenmiştir. Kural, içeriden öğrenenlerin ticareti (bilgi suistimali) suçundan farklıdır: bilgi suistimalinde içsel bilginin kullanıldığının ortaya konulması gerekir; 103/4’te ise böyle bir ispat aranmaz. Yöneticinin konumu ve kısa süre içinde gerçekleşen alım-satım, kazancın ihraççıya aktarılması için yeterli görülür.

İdare mahkemesinin gerekçesinde kuralın amacı şöyle açıklanmıştır: ihraççıya ait içsel bilgilere kamudan önce sahip olanların bu konum nedeniyle ihraççının sermaye piyasası araçları aracılığıyla haksız menfaat elde etmesinin önlenmesi ve bu bilgilere konumları gereği daha erken erişenlerle bilgiye ancak kamuya duyurulduktan sonra ulaşabilen yatırımcılar arasındaki fırsat eşitsizliğinin ortadan kaldırılması.

📊 Portföy hesabında alınıp satılan paylar

Karar metnine göre davacı aracı kurum, Borsa İstanbul’da payları işlem gören bir şirketin paylarını kendi portföy hesabına iki seferde almıştır:

SPK incelemesi 01.08.2016-31.01.2017 dönemini kapsamıştır. Davacı, işlemlerin ardından Kurul’a başvurmuş; bu işlemlerin Tebliğ kapsamında olmadığını düşündüğünü, buna rağmen “mevzuata aykırı istenmeyen bir yanlışlık yaratmamak adına” 754.968,00 TL’yi, başvurunun sonucuna göre iade edilmek şartıyla kanuni süre içinde ilgili hesaba yatırdığını bildirerek Kurul’un görüşünü istemiştir.

Kurul’un denetleme raporu ise farklı bir tablo ortaya koymuştur. Rapordaki tespitler özetle şunlardır:

Bu tespitler üzerine Kurul, aracı kurumun söz konusu dönemde portföy hesabında elde ettiği kârın VI-103.1 sayılı Tebliğ uyarınca ihraççının hesabına yatırılması gerektiği yönünde davacıyı bilgilendirmiştir. Dava, bu Kurul kararının iptali istemiyle açılmıştır.

🛡️ Aracı kurumun itirazı: “yönetici değiliz”

Davacının yargılama boyunca dayandığı tezler, temyiz dilekçesinde de tekrarlanmıştır:

Davalı idare ise kararın hukuka uygun olduğunu savunmuştur.

⚖️ İdare mahkemesi: nüfuz yeterlidir

İdare mahkemesi davayı reddetmiştir. Gerekçenin kilit cümlesi, “yönetici” kavramının biçimsel unvanla sınırlı tutulmamasıdır. Mahkemeye göre aracı kurumun tek ortağı ile yönetim kurulu başkanı, ihraççı şirketin finansal veya faaliyet politikalarını, kararlarını veya hedeflerini doğrudan veya dolaylı olarak belirleme veya kontrol etme gücüne sahip kişilerdir. Dolayısıyla bu kişiler, ihraççıyı nüfuzu altında bulunduran kişiler olarak Tebliğ kapsamında ihraççının yöneticisi sayılmalıdır.

Mahkeme bu tespitten hareketle aracı kurumun inceleme döneminde elde ettiği 754.968,00 TL kârın Kanun’un 103/4 hükmü ve VI-103.1 sayılı Tebliğ kapsamına girdiğini, kârın ihraççı hesabına yatırılması gerektiğini ve davacının bu yönde bilgilendirilmesine ilişkin Kurul kararında hukuka aykırılık bulunmadığını kabul etmiştir.

Dikkat çekici olan, kazancı elde eden tüzel kişinin (aracı kurumun) kendisinin ihraççıda doğrudan bir görevi olmamasına rağmen, kazancın bu tüzel kişiyi kontrol eden ve ihraççı üzerinde nüfuzu bulunan gerçek kişiler üzerinden Tebliğ kapsamına alınmasıdır.

🏛️ İstinaf ve Danıştay: onama

Bölge idare mahkemesi, ilk derece kararının usul ve hukuka uygun olduğunu, davacının iddialarının kararın kaldırılmasını gerektirecek nitelikte olmadığını belirterek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 45. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca istinaf başvurusunu reddetmiştir.

Danıştay 13. Dairesi, İYUK m.17/2 uyarınca davacının duruşma istemini yerinde görmemiştir. İYUK m.49’da sayılan bozma sebeplerinden hiçbirinin bulunmadığını, temyizen incelenen kararın usul ve hukuka uygun olduğunu belirterek bölge idare mahkemesi kararını ONAMIŞTIR. Karar 11.11.2024 tarihinde kesin olarak ve oy birliğiyle verilmiştir.

Danıştay ayrı bir gerekçe yazmamış, ilk derece mahkemesinin “nüfuz” yorumunu onama yoluyla benimsemiştir. Tebliğin Kanun’a aykırı olduğu iddiası da bozma sebebi görülmemiştir.

🔍 Karardan çıkan dört nokta

Kararda idari para cezası söz konusu değildir; uyuşmazlık, kazancın ihraççıya verilmesi gerektiğine ilişkin Kurul kararının iptali istemiyle sınırlıdır. Kanun, otuz gün içinde ödeme yapılmazsa menfaatin iki katı idari para cezası öngörmektedir; davacının tutarı süresi içinde yatırmış olması bu ihtimali ortadan kaldırmıştır.

İçsel bilgi ve yönetici işlemleri ekseninde farklı görünümler için sermaye artırımı öncesi pay satışında içsel bilgi ve yönetim kurulu başkanının pay satışı ve KAP açıklaması kararlarına bakılabilir. Bu dosyanın ayırt edici yönü, cezaya veya açıklama yükümlülüğüne değil, kazancın kendisinin ihraççıya devrine ilişkin olmasıdır.

👥 Küçük yatırımcı açısından anlamı

103/4 hükmü, doğrudan bir yatırımcı tazminatı öngörmez; kazanç yatırımcılara değil ihraççı şirkete aktarılır. Bununla birlikte kural, dolaylı olarak tüm pay sahiplerini korur: şirketi yönetenlerin veya kontrol edenlerin kısa vadeli alım-satımla elde ettiği kâr şirket malvarlığına döner ve bu artıştan şirketin bütün ortakları pay oranında yararlanır.

Karar ayrıca, kontrol eden ailenin veya grubun işlemleri farklı bir tüzel kişi üzerinden yapmasının tek başına kuralın dışına çıkmak için yeterli görülmediğini göstermektedir.

Öte yandan karar, olayın kendine özgü bağlantılarına dayanır: içsel bilgilere erişim listesinde yer alma, ana ortak holdingle aile bağı, sonradan ihraççı yönetim kuruluna girme ve %70,77’lik holding payı birlikte değerlendirilmiştir. Bu bağlantıların daha zayıf olduğu bir olayda sonucun aynı olacağı söylenemez.

❓ Sık sorulan sorular

Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında, sermaye piyasası ve SPK işlemlerine ilişkin diğer kararlar ise Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.