Mimari Projede Dekont ve Direnme – Yargıtay 11. HD 2026/4737
Bir restoranın iç mimari projesi, üç boyutlu modeller ve görsellerle hazırlanıp işletmeye teslim edilir. Proje uygulanır, restoran açılır; ancak tasarımcıya bedel ödenmez. Tasarımcı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’na dayanarak dava açtığında işletme, dosyaya proje bedelinin ödendiğini gösterdiğini söylediği banka dekontlarını sunar. İlk derece mahkemesi bu dekontların dava konusu işle ilgisi olmadığına karar verir. İşletme ise istinaf dilekçesinde bu noktaya hiç değinmez. Soru, Yargıtay önünde şu biçimi alır: İstinafta sebep olarak gösterilmeyen bir ödeme belgesi, sonraki aşamada mahkemece kendiliğinden dikkate alınabilir mi?
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 17.09.2026 tarihli ve E.2026/5372, K.2026/4737 sayılı kararıyla, Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesinin direnme kararını yerinde bulmuş ve HMK m.370/1 ile m.373/5 uyarınca kesin olarak ve oy birliğiyle onamıştır. Davalı şirket, 96.860,00 TL maddi ve 20.000,00 TL manevi tazminatla sorumlu tutulmuştur.
🍽️ Balık restoranı projesi ve tazminat talebi
Davacı, iç mimar ve çevre tasarımcısıdır. Dava dilekçesine göre davalı şirkete ait bir balık restoranının projelendirme işini üstlenmiş, şirketle yaptığı anlaşma doğrultusunda projenin 3D model çalışmasını yapmış, görseller ile birlikte tasarım ve projeleri hazırlayarak teslim etmiştir.
Davacı, tüm yükümlülüklerini yerine getirmesine rağmen anlaşılan bedelin ödenmediğini, üstelik hazırladığı projeler kullanılarak işin davalı mimara yaptırıldığını ileri sürmüştür. Ona göre davalılar, sahibi olduğu mimari projeyi herhangi bir sözleşme ve izin olmaksızın kullanarak eser sahipliğinden doğan mali ve manevi haklarını ihlal etmiştir.
Talep iki kalemden oluşmuştur:
- FSEK m.68 uyarınca mali hakların ihlali nedeniyle üç kat bedel üzerinden şimdilik 10.000,00 TL maddi tazminat,
- FSEK m.70/1 uyarınca 20.000,00 TL manevi tazminat.
Davacı, 02.06.2021 tarihli ıslah dilekçesiyle maddi tazminat talebini davalı şirket yönünden piyasa rayiçlerine göre isteyebileceği bedel olan 96.860,00 TL‘ye yükseltmiştir. Dava Ankara 3. Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde görülmüştür.
FSEK m.68, eseri hak sahibinden yazılı izin almadan işleyen, çoğaltan veya yayanlara karşı hak sahibine, sözleşme yapılmış olsaydı isteyebileceği bedelin ya da rayiç bedelin en çok üç kat fazlasını isteme imkânı tanır.
🛡️ Davalıların savunması: husumet ve bağımsız proje
Davalı mimar; davacının delil olarak sunduğu teklifin dava dışı bir şirket adına davacı ile başka bir mimar tarafından verildiğini, eser sahibi olarak bu şirket gösterildiğinden hakların da ancak onun tarafından kullanılabileceğini savunmuştur. Restoranın tadilatına başlandıktan çok sonra, 26.07.2019’da işe girdiğini, 09.08.2019’da ayrıldığını ve görevinin yalnızca önceden projelendirilmiş bir inşaata işveren adına nezaret etmek olduğunu ileri sürmüştür.
Davalı şirket ise şu savunmalarda bulunmuştur:
- Teklif belgesi dava dışı bir mimarlık şirketi adına düzenlenmiş ve üçüncü kişiye hitaben verilmiştir; davacının aktif husumet ehliyeti yoktur.
- Şirket, dava dışı bir inşaat şirketiyle anlaşmış ve proje çizim ve telif bedelinin toplamını bu şirkete ödemiştir.
- Teklif sözleşme niteliğinde değildir; işyerinin tasarımı davacıya yaptırılmamıştır.
- Uygulanan mimari proje, davacının çizimlerinden bağımsız ve kendine özgü özellikler taşımaktadır.
🧾 Dekontlar neden ilgisiz sayıldı?
İlk derece mahkemesi, davacının eser sahibi olduğu projenin davacı ile davalı şirket arasındaki anlaşma uyarınca işyerine uygulandığını, ancak telif bedelinin ödenmediğini kabul etmiştir. Şirketin ödeme savunmasına dayanak yaptığı dekont ise üç yönden dava konusu işle bağlantısız bulunmuştur:
- Dekontta gönderen, davalı şirket değildir.
- Alıcı, davacı değildir.
- Açıklama kısmındaki “… İnşaatta dükkan için proje bedeli” ibaresi, ödemenin dava konusu restoran projesine ilişkin olduğunu göstermemektedir.
Bu tespit, şirketin “bedeli başka bir şirkete ödedik” savunmasının da ispat bakımından karşılık bulmadığı anlamına gelmektedir.
📌 Bölge adliye mahkemesinin direnme gerekçesi
Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi (2026/209 E., 2026/406 K.) dosyayı direnme kararıyla yeniden Yargıtay’a göndermiştir. Direnme gerekçesi, istinaf incelemesinin sınırı üzerine kuruludur. HMK m.355’e göre bölge adliye mahkemesi, istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı inceleme yapar; kamu düzenine aykırılığı ise resen gözetir. Daire bu çerçevede şu tespitleri yapmıştır:
- Davalı şirket istinaf dilekçesinde dekontların dava konusu işe ilişkin olduğuna dair açık bir sebep göstermemiş, hüküm altına alınan bedelin yüksek olduğu ya da kendilerince ödeme yapıldığı yönünde zımni bir imada dahi bulunmamıştır.
- Borcu söndüren belgelerin yargılamanın her aşamasında ileri sürülebileceği ve bunun hukuki yararla ilgili bir dava şartı olarak dikkate alınacağı yerleşik içtihatla kabul edilmektedir. Ancak bu dosyada sonradan sunulan bir belge yoktur; dekontlar ilk derece yargılaması sırasında dosyada mevcuttur.
- Dekontların dava konusu işe ait olup olmadığı açık değildir, değerlendirmeye muhtaçtır ve ilk derece mahkemesi bu değerlendirmeyi yaparak ilgisiz olduklarını kabul etmiştir.
- Bu husus kamu düzenine ilişkin değildir; bu nedenle resen incelenemez.
Daire, davalı şirketin istinaf itirazlarını esastan reddetmiş; davacının istinaf başvurusunu kabul ederek ilk derece kararını kaldırmış ve yeniden hüküm kurmuştur: Davalı mimar hakkındaki dava reddedilmiş, davalı şirket hakkındaki dava kabul edilerek 96.860,00 TL maddi ve 20.000,00 TL manevi tazminatın faiziyle birlikte şirketten tahsiline karar verilmiştir.
🏛️ Yargıtay incelemesi ve onama
Direnme kararının temyizi üzerine inceleme, HMK m.373/5 gereğince kararına direnilen 11. Hukuk Dairesince yapılmıştır. Bu hükme göre Daire direnme kararını yerinde görürse kararını düzeltir; görmezse dosyayı Hukuk Genel Kuruluna gönderir.
Daire uyuşmazlığı şöyle tanımlamıştır: Davalı şirketin sunduğu ödeme belgeleri ilk derece mahkemesince değerlendirilip dava konusu işe ilişkin olmadığı kabul edilmiş, şirket bu yönü istinaf sebebi yapmamış ve esastan ret kararını da bu yönden temyiz konusu etmemiştir. Bu durumda dekontların temyiz aşamasında resen nazara alınıp alınamayacağı ve direnme kararının yerinde olup olmadığı tartışılmaktadır.
Yeniden yapılan incelemede Daire, uygulanması gereken hukuk kuralları gözetildiğinde direnme kararında bir isabetsizlik görmemiş ve davalı şirket vekilinin bütün temyiz itirazlarını yerinde bulmamıştır. Karar HMK m.370/1 ve m.373/5 uyarınca ONANMIŞ, dosya HMK m.372 uyarınca işlem yapılmak üzere ilk derece mahkemesine gönderilmiştir. Karar 17.09.2026 tarihinde kesin olarak ve oy birliğiyle verilmiştir.
🔎 İstinaf sebeplerinin sınırlayıcı etkisi
Karar, fikri mülkiyet uyuşmazlığı içinde doğmuş olsa da asıl ağırlığı usul hukukundadır. Onanan direnme kararı üç ayrım üzerine oturmaktadır:
- Sonradan sunulan belge ile dosyadaki belge: Borcu söndüren belgenin her aşamada dikkate alınması ilkesi, yargılama sırasında ilk kez ortaya çıkan ödeme belgeleri için anlam taşır. İlk derece mahkemesinin önünde bulunan ve onun tarafından değerlendirilip ilgisiz sayılan dekont bu kapsamda görülmemiştir.
- Açık ödeme ile değerlendirmeye muhtaç belge: Gönderen ve alıcısı farklı, açıklaması belirsiz bir dekontun ödemeyi kanıtlayıp kanıtlamadığı, ancak taraflardan birinin itirazı üzerine tartışılabilecek bir delil değerlendirmesi meselesi olarak kabul edilmiştir.
- Kamu düzeni sınırı: HMK m.355 kapsamında bölge adliye mahkemesinin resen inceleme yetkisi kamu düzeniyle sınırlıdır; ödeme belgesinin değerlendirilmesi bu sınırın içinde görülmemiştir.
FSEK davalarında Yargıtay’ın usule ilişkin başka bir yaklaşımı için, sessiz kalma yoluyla hak kaybının itiraz niteliğinde olduğu ve resen gözetilmesi gerektiği roman intihali kararına bakılabilir. İki karar birlikte okunduğunda, aynı Dairenin aynı gün verdiği kararlarda resen inceleme ile istinaf sebepleriyle bağlılık arasındaki sınırın farklı meselelerde farklı çizildiği görülmektedir. FSEK m.68 bedelinin hesabına ilişkin ayrı bir tartışma için reklam konseptinde FSEK 68 tazminatı kararı da incelenebilir.
Kararda eser sahipliği, mimari projenin eser niteliği ve tazminat miktarı Yargıtay tarafından ayrıca tartışılmamıştır; Dairenin incelemesi direnme konusuyla sınırlı kalmıştır.
💬 Merak edilenler
Mimari veya iç mimari proje FSEK kapsamında korunur mu?
Ödeme dekontu her aşamada ileri sürülebilir değil mi?
Direnme kararını hangi merci inceler?
Projeyi uygulayan mimar neden sorumlu tutulmadı?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim kanalları iletişim sayfasında yer almaktadır; fikri mülkiyet ve telif uyuşmazlıklarına ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasından izlenebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin Yargıtay Karar Arama sisteminde yayımlanan onama kararından derlenmiştir. Yargıtay incelemesi direnme konusu ve davalı şirketin temyiz itirazlarıyla sınırlı kalmıştır. Benzer görünen bir uyuşmazlıkta sonuç; taraflar arasındaki anlaşmanın içeriğine, eser sahipliğinin ispatına, ödeme belgelerinin niteliğine, belgelerin sunulduğu aşamaya ve kanun yolu dilekçelerinde ileri sürülen sebeplere göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
