Askıdaki Plana İtirazda Dava Süresi – AYM 2021/53220
Bir imar planı askıya çıktığında, plandan etkilenen kişinin önünde iki yol vardır: Bir aylık ilan süresi içinde idareye itiraz etmek ya da doğrudan dava açmak. Çoğu kişi önce itiraz eder, cevap beklemeye başlar. Sorun, bu bekleme süresinin dava açma süresini durdurup durdurmadığıdır. Özelleştirme İdaresi Başkanlığının hazırladığı ve Cumhurbaşkanlığı kararıyla onaylanan planlarda bu soru daha da karışır; çünkü bu planlar ivedi yargılama usulüne tabidir ve ivedi usulde itirazın süreyi durdurma etkisi kanunla kaldırılmıştır. Anayasa Mahkemesi, bu ayrıntının askı ilanında hiç söylenmediği bir dosyada, davayı süre aşımından reddeden Danıştay yorumunu öngörülemez bulmuştur.
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, 9/4/2026 tarihli ve 2021/53220 başvuru numaralı kararıyla, imar planı değişikliklerine yapılan itirazların zımnen reddi üzerine açılan iki davanın süre aşımı gerekçesiyle reddedilmesinin Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan mahkemeye erişim hakkını ihlal ettiğine oybirliğiyle karar vermiştir. Konu yönünden irtibatlı 2021/45521 numaralı başvuru da bu dosyayla birleştirilerek incelenmiştir.
🗺️ Bodrum’daki iki plan ve iki itiraz
Başvuruya konu süreç, aynı ilçede bir yıl arayla onaylanan iki imar planı değişikliğinden oluşmaktadır. Kararda yer alan tarihler şöyledir:
- Birinci plan: 1/5.000 ölçekli nâzım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği 30/8/2019 tarihli Cumhurbaşkanlığı kararıyla onaylanmış, 12/9/2019-14/10/2019 arasında askıya çıkarılmıştır. Başvurucu 9/10/2019’da itiraz etmiş, itirazın zımnen reddi üzerine 11/2/2020’de dava açmıştır.
- İkinci plan: 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planı ile nâzım ve koruma amaçlı imar planı değişikliklerini içeren 20/8/2020 tarihli Cumhurbaşkanlığı kararı 21/8/2020 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmış, planlar 11/9/2020-11/10/2020 arasında askıda kalmıştır. Başvurucu 7/10/2020’de itiraz etmiş, zımni ret üzerine 11/12/2020’de dava açmıştır.
Planları Özelleştirme İdaresi Başkanlığının hazırlamış olması, uyuşmazlığı 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun (İYUK) 20/A maddesindeki ivedi usule sokmaktadır. Askı tutanaklarında ise planların ivedi usule tabi olduğuna ya da özel bir dava açma süresi bulunduğuna dair hiçbir açıklama yer almamıştır.
⏱️ Aynı dosyada üç süre kuralı
Uyuşmazlığı anlamak için birbirine dokunan üç hükmü yan yana koymak gerekir. AYM de kararın “İlgili Hukuk” bölümünde bu hükümleri ayrı ayrı aktarmıştır.
- İYUK m.7/1: Özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde dava açma süresi Danıştay ve idare mahkemelerinde altmış, vergi mahkemelerinde otuz gündür.
- İYUK m.11: İlgili, dava açmadan önce ve dava açma süresi içinde işlemin kaldırılmasını veya değiştirilmesini idareden isteyebilir. Bu başvuru işlemeye başlamış süreyi durdurur; altmış gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve süre kaldığı yerden işlemeye devam eder.
- İYUK m.20/A: Özelleştirme Yüksek Kurulu kararlarından doğan uyuşmazlıklarda ivedi yargılama usulü uygulanır; dava açma süresi otuz gündür ve 11. madde hükümleri uygulanmaz.
Bunlara 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 8. maddesi eklenir: Planlar bir ay süreyle ilan edilir, bu sürede planlara itiraz edilebilir ve itirazlar belediye meclisince on beş gün içinde karara bağlanır. Anayasa’nın 40. maddesi ise Devletin, işlemlerinde ilgili kişilerin hangi kanun yollarına ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorunda olduğunu düzenler. Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 15/3/2022 tarihli ve E.2021/2, K.2022/1 sayılı kararı da özel süreye tabi bir işlemde süre gösterilmemişse genel sürenin uygulanacağını kabul etmiştir.
⚖️ Danıştay: sürenin yarısını kabul, yarısını ret
Danıştay Altıncı Dairesi, 12/10/2020 ve 4/3/2021 tarihli kararlarında ilginç bir ayrım yapmıştır. Daireye göre:
- Plan değişiklikleri ivedi usule tabidir; normalde dava açma süresi otuz gündür.
- Ancak askı tutanağında özel süre bildirilmediğinden, Anayasa’nın 40. maddesi gereği altmış günlük genel süre uygulanmalıdır.
- Buna karşılık uyuşmazlık ivedi usule tabi olduğundan 11. madde uygulanamaz; askı süresinde yapılan itiraz süreyi durdurmaz.
- Sonuç olarak altmış günlük süre en son askı gününü izleyen günden başlar; itirazın zımni reddini beklemek süreyi kurtarmaz ve davalar süre aşımına uğramıştır.
Başvurucunun temyiz istemleri Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca 18/5/2021 ve 2/6/2021 tarihlerinde oyçokluğuyla reddedilmiştir. Karşıoyda, 3194 sayılı Kanun’un 8. maddesindeki ilan-askı-itiraz usulünün İYUK 11 kapsamında sıradan bir başvuru olmadığı, özel kanunla düzenlenmiş ve işlemin tekemmülü için öngörülmüş bir usul olduğu, bu usule uyarak itiraz eden kişinin davasını da süresinde açmış sayılması gerektiği belirtilmiştir.
Danıştay’ın kendi içtihadı da bu sonuçla tam örtüşmemektedir. AYM’nin aktardığı Altıncı Daire kararlarında (örneğin E.2019/17552, K.2022/8515 ve E.2021/2838, K.2024/1074), bildirim yapılmamışsa hem 60 günlük sürenin hem de itirazın süreyi durdurma etkisinin kabul edildiği görülmektedir.
🏛️ AYM: bildirim bölünemez
AYM önce şikâyeti mahkemeye erişim hakkı kapsamında nitelendirmiş, davanın esasına girilmeden süre aşımından reddedilmesini bu hakka müdahale saymıştır. Ardından müdahalenin Anayasa’nın 13. maddesindeki kanunilik şartını karşılayıp karşılamadığına bakmıştır. Mahkemeye göre kanun hükümlerinin yorumu derece mahkemelerine aittir; ancak bu yorum kanunun açık lafzıyla çelişiyor ya da bireyler tarafından öngörülemiyorsa müdahalenin kanuni dayanağı kalmaz.
Gerekçenin omurgası, bildirimin iki parçalı olmasıdır:
- İvedi usule tabi plan değişikliklerinde ilgilinin hem dava açma süresinin otuz gün olduğunu hem de 11. maddenin uygulanmayacağını öğrenmesi gerekir. Danıştay içtihadı, bu iki bilginin ilan-askı tutanağında birlikte yer almasını yerleşik hâle getirmiştir.
- Bildirim yapılmazsa genel süre geçerli olur ve buna bağlı olarak 11. madde de uygulama alanı bulur.
- Özel süre bildirilip 11. maddenin uygulanmayacağı söylenmemişse bile, süre içinde idareye yapılan başvurunun süreyi durduracağını söylemek yanlış olmayacaktır.
Bu dosyada ise başvurucuya ne özel süre ne de 11. maddenin uygulanmayacağı bildirilmiştir. Danıştay, bildirim eksikliğini süre bakımından başvurucu lehine değerlendirmiş, ama aynı eksikliği usul bakımından görmezden gelmiştir. AYM, 20/A maddesine ilişkin bu yorumun kanunun açık lafzı ve buna uygun içtihat karşısında öngörülebilir olmadığını, dolayısıyla müdahalenin kanunilik unsurunu taşımadığını belirtmiştir. Kanunilik eksikliği ihlal için yeterli görülmüş, ölçülülük ayrıca incelenmemiştir.
Bakanlık, altmış günlük sürenin katlanılamaz bir külfet olmadığını savunmuştu; AYM ise değerlendirmeyi külfetin ağırlığı üzerinden değil, kuralın öngörülebilirliği üzerinden yapmıştır.
🧮 Takvim üzerinden okuma
Kararın kendisi gün hesabı yapmamaktadır. Ancak karar metnindeki tarihler, iki yaklaşım arasındaki farkı somut olarak görmeyi sağlar. Aşağıdaki hesap, AYM’nin aktardığı Danıştay Altıncı Dairesi içtihadındaki yöntem esas alınarak yapılmış bir okumadır; adli tatil gibi süreyi etkileyebilecek başka durumlar ayrıca dikkate alınmamıştır.
- Danıştay’ın dosyadaki yaklaşımı: Birinci planda askının son günü 14/10/2019’dur. Altmış günlük süre bu tarihi izleyen günden başlayınca 13/12/2019 civarında dolar. 11/2/2020’de açılan dava bu hesapla geç kalmıştır.
- Altıncı Dairenin diğer kararlarındaki yaklaşım: Askı süresinde yapılan itiraza son ilan tarihinden itibaren altmış gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır; zımni ret tarihinden itibaren altmış günlük dava süresi işler. 14/10/2019’a altmış gün eklendiğinde zımni ret 13/12/2019’a, buna altmış gün daha eklendiğinde dava süresinin sonu 11/2/2020’ye denk gelir.
Başka bir deyişle, başvurucu birinci planda davasını tam da bu ikinci yöntemin işaret ettiği günde açmıştır. Davaların akıbetini belirleyen şey, 11. maddenin ivedi usulde uygulanıp uygulanmayacağına dair yorum farkı olmuştur; AYM’nin öngörülebilirlik vurgusu bu tabloda anlam kazanmaktadır.
İdari dava açma süresinin farklı bir yönü, imar para cezalarında sürenin nasıl hesaplanacağı bakımından imar cezasında dava süresi hesabı kararında ele alınmıştır.
🔁 İhlal kararından sonra ne olur?
Başvurucu ihlalin tespiti ve yeniden yargılama istemiştir. Hüküm fıkrası şu sonuçları içermektedir:
- Anayasa’nın 36. maddesi kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine karar verilmiştir.
- Karar, yeniden yargılama yapılmak üzere Danıştay Altıncı Dairesine (E.2020/1658, K.2020/9141 ve E.2020/11042, K.2021/3088) gönderilmiştir.
- 975,20 TL harçtan oluşan yargılama giderinin başvurucuya ödenmesine hükmedilmiştir.
6216 sayılı Kanun’un 50. maddesi uyarınca Danıştay’ın yapacağı iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatıp ihlalin nedenini gidermektir. AYM, ihlal kararının davanın esası hakkında bir tutum anlamına gelmediğini ayrıca vurgulamıştır. Dolayısıyla yeniden yargılamada davaların süresinde açıldığı kabul edilse bile, plan değişikliklerinin hukuka uygun olup olmadığı Danıştay’ın kendi değerlendirmesine kalacaktır.
💬 Sık sorulan sorular
Her imar planı itirazı dava süresini durdurur mu?
Askı tutanağında ne yazmalıydı?
AYM, Danıştay'ın 60 gün kararını da hatalı buldu mu?
Yeniden yargılamada plan iptal edilecek mi?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında; idare hukuku ve Anayasa Mahkemesi bireysel başvurularına ilişkin diğer güncel kararlar Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası’nda yayımlanan 2021/53220 başvuru numaralı ihlal kararından derlenmiştir. “Takvim üzerinden okuma” bölümündeki gün hesabı karar metninde yer almayıp yazının açıklayıcı bir değerlendirmesidir. Yeniden yargılamanın sonucu bu yazının kapsamı dışındadır. Benzer görünen bir uyuşmazlıkta sonuç; planı onaylayan makama, uyuşmazlığın ivedi usule tabi olup olmadığına, ilan-askı tutanağının içeriğine ve itiraz ile dava tarihlerine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
