Seri Markada Kullanmama İptali – Yargıtay 11. HD 2026/2658
Gündelik dile yerleşmiş, “sağlıklı ve formda olmak” anlamını çağrıştıran yabancı kökenli tek bir kelime, bir gıda üreticisi tarafından 2007’den bu yana defalarca marka olarak tescil ettirilmiştir. Rakip bir şirket aynı kelimeyi içeren başvurusu itirazla karşılaşınca karşı hamleye geçer: Bu markaların hiç tescil edilmemesi gerektiğini, sahibinin kelimeyi tekeline almak için “yedekleme” yaptığını, en azından kullanılmayan markaların sicilden silinmesi gerektiğini ileri sürer. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin onadığı karar, bu iddiaların üçünü ayrı ayrı tartmış ve her birine farklı bir cevap vermiştir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 06.05.2026 tarihli ve E.2025/5504, K.2026/2658 sayılı kararıyla, Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesinin davayı yeniden esastan kısmen kabul eden kararını, tarafların temyiz itirazlarını reddederek kesin olarak ve oy birliğiyle onamıştır. Sonuçta hükümsüzlük talebi tümüyle reddedilmiş; kullanımı ispatlanamayan markalar ise kullanılmadıkları mal ve hizmetler bakımından iptal edilmiştir.
📑 Terditli dava: önce hükümsüzlük, olmazsa iptal
Davacının 22.05.2020 tarihli marka başvurusu davalının itirazıyla karşılaşmış ve Ankara 5. Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde ayrı bir dava açılmıştır. Davacı bunun üzerine davalının marka portföyünü hedef almıştır. İddialar şu şekilde sıralanmıştır:
- Kelime, gündelik hayatta sıkça kullanılan ve “fiziksel olarak formda, sağlıklı, zinde olmak” anlamıyla dile yerleşmiş bir ifadedir; bir gıda ürününde kullanıldığında tüketicide “sağlıklı ürün” algısı yaratır ve ayırt edicilikten yoksundur.
- Davalı aynı kelimeyi belirli aralıklarla tescil ettirerek tekelini elinde tutmaya çalışmaktadır; ilk markası daha önce mahkeme kararıyla iptal edilmiştir.
- Davalının ürün tanıtımı yaptığı internet sitesinde ve arama motorlarında dava konusu markalara ait bir ürün, görsel veya satış bağlantısı yoktur.
Talep terditli kurulmuştur: Öncelikle dokuz markanın hükümsüzlüğü ve sicilden terkini; bu talep kabul görmezse, dava tarihinden geriye doğru beş yıl içinde tescil edilenler hariç olmak üzere markaların kullanılmadıkları mal ve hizmetler bakımından iptali. Davacı ayrıca iptalin, SMK 27/2 uyarınca kullanmamanın tespit edildiği en eski tarihten itibaren hüküm doğurmasını ve kararın gazetede ilanını istemiştir.
🛡️ Savunma: yedekleme değil seri marka
Davalı şirket, ibareyi ilk kez 2007’de tescil ettirdiğini ve marka üzerinde büyük yatırımlar yaptığını belirtmiştir. Savunmanın ana hatları şöyledir:
- Yeni başvurular yedekleme değil, markayı geliştirip yaygınlaştırmaya yönelik seri markalama amacı taşımaktadır.
- İbare, tescil edildiği mal ve hizmetler bakımından tasvir edici değildir; gıda sektöründe doğrudan bir ürünü veya hizmeti nitelemez. Uzun süreli kullanım sonucu ayırt edicilik kazanmıştır.
- Ankara BAM 20. Hukuk Dairesinin önceki bir kararında (2019/542 E., 2020/1022 K.) markaların fiilen kullanıldığı ve kötü niyet iddiasının yerinde olmadığı kabul edilmiştir.
- Kullanmama nedeniyle iptal ancak tescilinin üzerinden beş yıl geçmiş belirli markalar için istenebilir.
🔬 İlk derece: bilirkişi raporu ve karışık hüküm fıkrası
Eskişehir 3. Asliye Hukuk Mahkemesi, 16.09.2022 tarihli bilirkişi heyeti raporunu esas almıştır. Rapora göre dava konusu markaların hiçbirinde SMK 5’teki mutlak ret nedenleri bulunmamaktadır. Kullanım yönünden ise üç ayrı sonuç ortaya çıkmıştır:
- 2018 tarihli markalar bakımından tescil ile dava tarihi arasında beş yıl geçmediğinden kullanmama koşulları oluşmamıştır.
- 2007 tarihli marka ile 2013 tarihli bir marka, 30. sınıftaki “bisküviler” emtiası yönünden ciddi biçimde kullanılmıştır; diğer mal ve hizmetler için kullanım yoktur.
- 2013 tarihli diğer markaların hiçbir mal ve hizmette kullanıldığı ispatlanamamıştır.
Mahkeme davayı kısmen kabul etmiş; ancak hüküm fıkrasında bazı markalar için SMK 9/1, 26/1-a ve geçici 4. madde uyarınca hem “hükümsüzlüğüne” hem de “iptali ile sicilden terkinine” karar verildiğini yazmıştır. Davalı bu karışıklığın maddi hata olarak düzeltilmesini istemiş; mahkeme 07.04.2023 tarihli ek kararla, talebin istinaf incelemesine tabi olduğu gerekçesiyle bu isteği reddetmiştir.
🏛️ Bölge adliye mahkemesinin üç tespiti
Ankara BAM 20. Hukuk Dairesi, davacının asıl karara, davalının ek karara yönelik istinaf başvurularını kabul ederek ilk derece kararını kaldırmış ve yeniden hüküm kurmuştur.
1. İbare tanımlayıcı değil, zayıflamış: Tanımlayıcı ibareler kimsenin tekeline verilemez; tanımlayıcılığa yakın ve herkesin kullanımına açık zayıf ibarelerde ise koruma kapsamı dar tutulur. Daire’ye göre dava konusu ibare tescil kapsamındaki mallar bakımından tanımlayıcı değildir; yaygın kullanım nedeniyle ayırt ediciliği zayıflamış bir ibaredir. Bu yönde Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 16.01.2024 tarihli, 2022/4088 E., 2024/297 K. sayılı kararına atıf yapılmıştır. Bu nedenle SMK 5/1-b ve 5/1-c’ye dayalı hükümsüzlük koşulları oluşmamıştır.
2. Seri tescil kötü niyet sayılmamıştır: İlk derece mahkemesi kötü niyet iddiasını hiç tartışmamıştı; bölge adliye mahkemesi bu eksikliği kendisi gidermiştir. Değerlendirmenin dayanakları şunlardır:
- Türk Medeni Kanunu uyarınca iyiniyet asıl, kötü niyet istisnadır; kötü niyeti ispat yükü davacıdadır.
- Marka hukukunda, korumanın amacına aykırı biçimde başkasının markasından yararlanma, gerçekte kullanmadan yedekleme, marka ticareti veya şantaj amacı taşıyan tesciller kötü niyetli kabul edilir; salt başvurunun yapılmış olması yeterli değildir.
- Önceki markası varken sonradan aynı ibareye ek kelimeler katılarak yapılan tesciller, kazanılmış hakların sonucudur; aynı işaretin aynı mal ve hizmetler için yeniden tescili kötü niyetli tescil sayılmaz.
- Bir markanın koruma süresi bitiminde aynı sınıflarla tekrar başvurulduğuna ve bunun tekrarlandığına dair delil yoktur; tescillerin başkalarının ticaretini engellemek amacıyla yapıldığı da gösterilememiştir.
3. Kullanmama yaptırımı hükümsüzlük değil, iptaldir: SMK 9’a göre tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde haklı bir sebep olmadan Türkiye’de ciddi biçimde kullanılmayan markanın iptaline karar verilir. Kullanmama nedeniyle iptal yetkisi SMK 26 ile Türk Patent ve Marka Kurumuna verilmiş olsa da, SMK 192 uyarınca bu madde Kanun’un yayımından yedi yıl sonra yürürlüğe girmiş; o tarihe kadar geçici 4. madde gereğince iptal yetkisi mahkemelerce kullanılmıştır. Kullanmama iddiasının aksini ispat yükü marka sahibi davalıdadır. Davalı, iki markasını yalnız bisküviler için kullandığını ispatlamış, 2013 tarihli üç markanın kullanımını ise ispatlayamamıştır.
Daire ayrıca iki usul hatasını düzeltmiştir: İptal talebine konu edilmeyen 2018 tarihli markalar hakkında “ret” hükmü kurulması doğru değildir. Talep kullanmama nedeniyle iptale ilişkin olduğundan, hüküm fıkrasına hem hükümsüzlük hem iptal yazılması da tereddüt yaratmıştır; bu nedenle ek karar da kaldırılmıştır. Sonuçta kullanımı ispatlanan iki marka 30. sınıftaki bisküviler dışında kalan mal ve hizmetler, kullanımı ispatlanamayan üç marka ise tüm mal ve hizmetler bakımından SMK 9 ve 26/1-a uyarınca iptal edilmiş, fazlaya ilişkin talep reddedilmiştir.
✅ Yargıtay onaması ve kesinlik
Yargıtay’a göre bölge adliye mahkemesinin HMK 355 vd. kapsamında yaptığı incelemede, saptanan uyuşmazlık bakımından hukuk kurallarına aykırılık görülmemiş; HMK 369/1 ve 371. maddelerinin uygulanmasını gerektiren bir neden de bulunmamıştır. Tarafların temyiz itirazları reddedilmiş ve karar HMK 370/1 uyarınca kesin olarak onanmıştır.
Onama kararı ayrıntılı gerekçe içermediğinden, aktarılan tespitlerin büyük kısmı bölge adliye mahkemesine aittir.
🔁 Yedekleme iddiası ne zaman tutar, ne zaman tutmaz?
Aynı Daire, 28.01.2026 tarihli bir başka kararında kötü niyetli yedekleme iddiasını kabul edilen bir dosyayı onamıştı; o olayın özelliklerini marka yedeklemek kötü niyet mi yazısında okumak mümkündür. İki dosya yan yana konduğunda ölçütün tescil sayısı olmadığı görülmektedir:
- Bu dosyada: Davalı aynı ibareyi 2007’den itibaren kendi marka ailesi içinde, ek kelimelerle geliştirerek tescil ettirmiş; ibarenin bir kısım mallarda gerçekten kullanıldığı ispatlanmış ve rakibi engelleme amacı gösterilememiştir.
- Kötü niyet sonucuna götürebilecek göstergeler: Kararda sayılan ölçütlere göre başkasının markasından haksız yararlanma, kullanma niyeti olmadan yedekleme, marka ticareti veya şantaj amacı; koruma süresi bitimlerinde aynı işaretin aynı sınıflarla tekrar tekrar tescil ettirilmesi.
Kötü niyetin ispatlanamaması marka sahibini kullanım külfetinden kurtarmamıştır. Kullanılmayan mal ve hizmetler sicilden çıkarılmış, korunma yalnız fiilen kullanılan bisküviler emtiasıyla sınırlı kalmıştır. Kullanımın hangi belgelerle ispatlanabileceğine ilişkin farklı bir örnek için markada ciddi kullanım ispatı kararına bakılabilir.
💬 Merak edilenler
Ayırt ediciliği zayıf bir kelime marka olarak korunabilir mi?
Aynı ibareyi defalarca tescil ettirmek kötü niyet sayılır mı?
Markanın kullanıldığını kim ispatlar?
Kullanılmayan marka için hem hükümsüzlük hem iptal kararı verilebilir mi?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında; marka ve fikrî mülkiyete ilişkin diğer güncel kararlar Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin Yargıtay Karar Arama sisteminde yayımlanan onama kararından derlenmiştir. Karar metninde tarafların unvanları, marka ibareleri ve tescil numaraları büyük ölçüde anonimleştirilmiştir. Davacının TÜRKPATENT nezdindeki başvurusuna ilişkin ayrı dava bu yazının kapsamı dışındadır. Benzer görünen bir uyuşmazlıkta sonuç; ibarenin tescil kapsamındaki mallarla ilişkisine, kullanım delillerine, tescil tarihlerine ve kötü niyet iddiasını destekleyen olgulara göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
