Denetçi Reddedince SPK Cezası – Danıştay 13. D 2024/6003
Halka açık bir şirketin yıllık finansal tabloları bağımsız denetimden geçmeden yatırımcıya sunulamaz. Bu nedenle denetçinin kim olacağı, ne zaman ve hangi usulle seçileceği yalnızca bir şirketler hukuku ayrıntısı değildir; sermaye piyasası mevzuatı da bu seçimi ayrıca düzenler. Peki genel kurul denetçiyi seçemez, mahkemenin atadığı denetim şirketi de görevi kabul etmezse yönetim kurulu boşluğu kendi kararıyla doldurabilir mi?
Danıştay 13. Dairesi, 26.12.2024 tarihli ve E.2022/3268, K.2024/6003 sayılı kararıyla bu soruya olumsuz cevap veren derece mahkemesi kararlarını kesin olarak ve oy birliğiyle onamıştır. Bir yatırım holdingine, 2019 hesap dönemi için bağımsız denetim kuruluşu seçimini zamanında ve usulüne uygun yapmadığı ve bunu Sermaye Piyasası Kuruluna (SPK) bildirmediği gerekçesiyle verilen 38.308,00 TL idari para cezası hukuka uygun bulunmuştur.
🗓️ Bir denetçi seçiminin takvimi
Karar metninde geçen tarihler, uyuşmazlığın neden bir “zamanlama” davası olduğunu gösterir:
- 2019 faaliyet dönemi: Davacı holding, bu dönemin denetçisini faaliyet döneminin dördüncü ayına kadar seçememiştir. Yönetim kurulu, mahkemeden atama istemek için başvuruyu da geç yapmıştır.
- 05.12.2019: Asliye ticaret mahkemesi, şirket için bir bağımsız denetim şirketini denetçi olarak atamıştır.
- 09.03.2020: Davacı şirket, atanan denetim şirketine ihtarnameyi ancak bu tarihte, yani atama kararından yaklaşık üç ay sonra çekmiştir.
- Sonrası: Atanan denetim şirketi görevi kabul etmemiştir. Şirket, mahkemeye atama kararının değiştirilmesi için yeni bir başvuru yapmadan, yönetim kurulu kararıyla belirlediği üçüncü bir bağımsız denetim şirketine 31.12.2019 tarihli finansal tablolarını denetletmiştir.
- Bildirim: Bağımsız denetim kuruluşu seçiminin yapılamadığı durum SPK’ya bildirilmemiştir.
SPK, bu tabloyu Seri:X No:22 sayılı Sermaye Piyasasında Bağımsız Denetim Standartları Hakkında Tebliğ’in üçüncü kısmının 6. maddesinin birinci ve üçüncü fıkraları ile 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 399. maddesine aykırı bulmuş ve davacıya 38.308,00 TL idari para cezası vermiştir.
📘 TTK 399: denetçiyi kim seçer, kim değiştirir?
Kararın anlaşılması için TTK 399’un ilgili fıkralarını birlikte okumak gerekir:
- Birinci fıkra: Denetçi şirket genel kurulunca seçilir ve görevini yerine getireceği faaliyet dönemi bitmeden seçilmesi şarttır.
- İkinci fıkra: Denetçiden denetleme görevi, yalnızca kanunda öngörülen şekilde ve başka bir denetçi atanmışsa geri alınabilir.
- Altıncı fıkra: Faaliyet döneminin dördüncü ayına kadar denetçi seçilememişse denetçi, yönetim kurulunun, her yönetim kurulu üyesinin veya herhangi bir pay sahibinin istemi üzerine şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesince atanır. Aynı hüküm, seçilen denetçinin görevi reddetmesi, sözleşmeyi feshetmesi veya görevini herhangi bir nedenle yerine getirememesi hâllerinde de uygulanır. Mahkemenin kararı kesindir.
Altıncı fıkranın ikinci cümlesi bu dosyanın kilididir. Kanun, denetçinin görevi reddettiği durumu açıkça düşünmüş ve çözümü yine mahkemeye bırakmıştır. Dolayısıyla mahkemenin atadığı denetim şirketi görevi kabul etmediğinde yeni denetçiyi belirleme yetkisi yönetim kuruluna geçmemektedir.
🛡️ Şirketin savunması: “göreve hiç başlamadı”
Davacı holding, temyiz dilekçesinde şu itirazlara dayanmıştır:
- Göreve başlamayan bir bağımsız denetçinin görevine son verilmesi mümkün değildir; ortada geri alınacak bir görev yoktur.
- Atanan denetim şirketi haklı bir gerekçe olmaksızın görevine hiç başlamamış ve mahkeme kararını sorgulamıştır.
- Yeni bir bağımsız denetçi atanması istemiyle başvuru yapılmış, bu başvurunun mahkemece reddi hukuka aykırıdır ve bu durum dikkate alınmamıştır.
- Şirketin kusuru yoktur, süreç hakkında idareye bilgi verilmiştir ve işlem sebep unsuru yönünden sakattır.
Davacının yeni atama için başvuru yaptığını ileri sürmesine karşılık, idare mahkemesi dosya kapsamından finansal tabloların denetiminin mahkemeye “kararın değiştirilmesi için yeni bir başvuru yapılmadan” yönetim kurulu kararıyla seçilen şirkete yaptırıldığını tespit etmiştir. Bu tespit istinaf ve temyiz aşamalarında değiştirilmemiştir.
🔍 İdare mahkemesinin üç tespiti
Davanın reddi, birbirini tamamlayan üç olgusal tespite dayanmaktadır:
- Gecikmiş başvuru: TTK 399/6 uyarınca dördüncü aya kadar denetçi seçilmemişse atama mahkemece yapılmalıdır. Yönetim kurulu mahkemeye geç başvurduğu için atama ancak 05.12.2019’da gerçekleşmiştir.
- Gecikmiş bildirim: Atama kararından sonra denetim şirketine ihtarname üç ay sonra, 09.03.2020’de çekilmiştir.
- Yetkisiz seçim ve bildirimsizlik: Atanan şirket görevi kabul etmeyince mahkemeye yeni başvuru yapılmamış, denetim yönetim kurulu kararıyla seçilen üçüncü bir şirkete yaptırılmış ve bağımsız denetim kuruluşu seçiminin yapılamadığı SPK’ya bildirilmemiştir.
Mahkeme bu nedenlerle SPKn 103. maddesi kapsamında verilen cezada hukuka aykırılık görmemiştir. SPKn 103/1, Kanuna dayanılarak yapılan düzenlemelere ve Kurul kararlarına aykırı hareket edenlere idari para cezası öngören genel yaptırım hükmüdür. Bölge idare mahkemesi de istinaf başvurusunu 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 45/3. maddesi uyarınca reddetmiştir.
🏛️ Danıştay aşaması
SPK savunmasında idari işlem ve bölge idare mahkemesi kararının hukuka uygun olduğunu belirtmiş; Danıştay tetkik hâkimi de temyiz isteminin reddi ile kararın onanması gerektiği görüşünü bildirmiştir. Daire, bölge idare mahkemesi kararlarının ancak 2577 sayılı Kanun’un 49. maddesindeki sebeplerle bozulabileceğini hatırlatmış ve temyiz edilen kararı usul ve hukuka uygun bulmuştur.
Hüküm fıkrasına göre:
- davacının temyiz istemi reddedilmiştir,
- istinaf başvurusunun reddine ilişkin bölge idare mahkemesi kararı onanmıştır,
- temyiz giderleri davacı üzerinde bırakılmıştır,
- karar 26.12.2024 tarihinde kesin olarak ve oy birliğiyle verilmiştir.
Daire ayrıca bir gerekçe yazmamış, derece mahkemelerinin tespitlerini benimsemiştir. Bu nedenle kararın içtihat değeri, özellikle idare mahkemesinin TTK 399/6 ile SPK bildirim yükümlülüğünü birlikte okuyan yaklaşımının Danıştay’ca onanmış olmasındadır. Bağımsız denetimde SPK cezalarının farklı bir boyutu için sınırlı denetimde mesleki şüphecilik ve stok denetiminde izin askısı kararlarına bakılabilir; o dosyalarda yaptırım denetçiye, bu dosyada ise denetlenen şirkete yönelmiştir.
📈 Yatırımcı açısından neden önemli?
Bağımsız denetim, halka açık şirketin finansal tablolarına duyulan güvenin dayanağıdır. Denetçinin genel kurulca, kanuni süresi içinde ve şeffaf biçimde seçilmesi; seçim yapılamıyorsa mahkeme atamasıyla belirlenmesi, yönetimin kendi denetçisini kendisi seçmesinin önüne geçer. Bu dosyada da üzerinde durulan nokta, finansal tabloların hiç denetlenmemesi değil, denetimin kanunun öngördüğü yolla belirlenmemiş bir denetçiye yaptırılmasıdır.
Kararın uygulamaya yansıyan sonuçları şöyle sıralanabilir:
- Mahkemece atanan denetçinin görevi kabul etmemesi, yönetim kuruluna serbest seçim yetkisi vermez; TTK 399/6 aynı yolu, yani mahkemeye başvuruyu yeniden işaret eder.
- Denetçinin “göreve hiç başlamamış” olması, bu sonucu değiştirmemiştir.
- Denetçi seçiminin yapılamaması, ayrıca SPK’ya bildirilmesi gereken bir durum olarak değerlendirilmiş; bildirimin yapılmaması cezanın dayanakları arasında yer almıştır.
- Mahkemeye başvurunun ve atanan denetçiye yapılan bildirimin gecikmesi, mahkemece şirket aleyhine değerlendirilmiştir.
💡 Merak edilenler
Mahkemenin atadığı denetçi görevi kabul etmezse ne olur?
Finansal tablolar denetlendiği hâlde ceza neden verildi?
Ceza tutarı ne kadardır ve hangi hükme dayanır?
Karar kesinleşmiş midir?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim sayfamız üzerinden ulaşabilir, sermaye piyasası ve idare hukukuna ilişkin diğer kararları Emsal Kararlar bölümünde inceleyebilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Danıştay 13. Dairesinin Bedesten (mevzuat.adalet.gov.tr) üzerinde yayımlanan onama kararından derlenmiştir. Karar metninde şirketlerin, mahkemelerin ve kişilerin adları ile Kurul kararının tarih ve sayısı anonimleştirilmiştir. Yazı somut bir uyuşmazlık hakkında hukuki görüş niteliği taşımaz.
