Kayıtsız Eurobond ve Zamanaşımı – Yargıtay 11. HD 2023/7587
Yıllardır aynı bankanın aynı şubesiyle çalışan bir müşteri, birikimini dövize çevirip eurobonda yatırdığını düşünür; elinde banka çalışanının imzaladığı “Menkul Kıymet İşlemleri Müşteri Talimatı” başlıklı belgeler vardır. Paranın bir kısmını çekmek istediğinde şube ise kendisine ve torunlarına ait böyle bir hesabın bulunmadığını söyler. Banka, kayıtlarında görünmeyen bir yatırımdan sorumlu tutulabilir mi? Son kayıtlı hareketin üzerinden on yıldan fazla zaman geçmişse zamanaşımı nasıl değerlendirilir?
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 21.12.2023 tarihli ve E.2022/3567, K.2023/7587 sayılı kararıyla, bankayı toplam 1.482.189,84 USD’yi faiziyle ödemekle yükümlü tutan ilk derece kararına karşı yapılan istinaf başvurusunu esastan reddeden Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi kararını oy birliğiyle onamıştır.
🏦 Şubede “hesap yok” cevabı
Dava dilekçesine göre davacı, davalı bankadaki birikimlerini dövize çevirip eurobond almış; ayrıca üç torunu adına, velileri sıfatıyla eurobond alımı yapmıştır. Birikiminin bir kısmını çekmek istediğinde, işlemlerini yürüttüğü şubede kendisi veya torunları adına bir hesap bulunmadığı bildirilmiştir.
Davacı; kendi adına 1.419.189,84 USD, torunları adına sırasıyla 23.000,00 USD, 23.000,00 USD ve 17.000,00 USD tutarındaki eurobondların 29.05.2015 ile 26.09.2016 arasındaki getirisiyle birlikte, vade tarihinden sonrası için ise devlet bankalarının bir yıl vadeli USD mevduatına uyguladığı en yüksek faizle aynen USD olarak ödenmesini istemiştir.
Davacının elindeki temel belgeler, 29.05.2015 tarihli ve “Menkul Kıymet İşlemleri Müşteri Talimatı” başlığını taşıyan dört belgedir. Bu belgeler bankanın sisteminde kayıtlı değildir.
📑 Bankanın itirazları
Banka, belirtilen tutarda bir para girişinin, hesabın ve kaydın bulunmadığını, torunların hesaplarında 25.01.2012’den sonra hareket olmadığını savunmuştur. İstinaf ve temyiz aşamalarında itirazlarını şöyle genişletmiştir:
- Banka kayıtlarındaki son işlem 26.01.2005 tarihlidir; aradan on bir yıl geçtiği için dava zamanaşımına uğramıştır.
- Talimat belgeleri banka sisteminde oluşturulmamıştır, yok hükmündedir ve her zaman her yerde düzenlenebilir; eski çalışanın davacıyla birlikte hareket etmediğinin güvencesi yoktur.
- Davacının paranın hesabına işlenip işlenmediğini on bir yıl boyunca kontrol etmemesi hayatın olağan akışına aykırıdır; kamuda yöneticilik yapmış, finansal okuryazarlığı yüksek bir müşteri usulsüzlüğü fark etmeliydi.
- Ceza davası başka müşterilere ilişkindir, bu dava ile bağlantısı yoktur.
- Torun hesaplarındaki bakiyeler veli sıfatıyla davacı tarafından çekilmiştir; bazı ödeme belgelerindeki imzaların davacıya ait olduğu tespit edilmiştir.
- Müterafik kusur değerlendirilmemiştir.
🔬 Tüketici mahkemesinin tespitleri
Ankara 3. Tüketici Mahkemesi (2017/1 E., 2021/176 K.) davayı kabul etmiştir. Gerekçede öne çıkan tespitler şunlardır:
- Banka, geçmiş döneme ait kayıtları dosyaya sunmadığından hesap hareketlerinin tümü ortaya konulamamıştır.
- 28.01.2004 tarihinde banka aktifine giren 708.630,00 TL‘nin davacıya nakden veya hesaben ödendiğine ilişkin hiçbir belge yoktur.
- 29.05.2015 tarihli talimat belgelerindeki imzaların bankanın eski çalışanına ait olduğu imza incelemesiyle belirlenmiştir.
- Banka teftiş kurulunun soruşturma raporunda, aynı çalışanın başka müşterilerin imzalarını taklit ederek hesaplardan zimmetine para geçirdiği ve usulsüzlüklerin ortaya çıkmaması için müşterileri yanlış yönlendirdiği belirtilmiş; hakkındaki ceza davasının iddianame ve bilirkişi raporunda da bu yönde tespitler yer almıştır.
- Torunların hesaplarına yatırılmak üzere çalışana teslim edilen paraların da banka kayıtlarına alınmadan, belge düzenlenerek uhdeye geçirildiği kabul edilmiştir.
Mahkeme, davacıdan aldığı parayı güvenle saklayıp istendiğinde iade etmekle yükümlü olan ve mudiine karşı en hafif kusurundan dahi sorumlu bulunan bankanın ödeme yapması gerektiği sonucuna varmıştır. Toplam 1.482.189,84 USD‘ye 29.05.2015 işlem tarihinden 26.09.2016 vade sonuna kadar eurobonda uygulanan yıllık %2,6, vade sonundan ödeme tarihine kadar ise 3095 sayılı Kanun m.4/a uyarınca kamu bankalarının USD mevduatına ödediği en yüksek faizin uygulanmasına hükmetmiştir.
⏳ İstinaf: zamanaşımı neden işlemedi?
Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi (2021/1505 E., 2022/352 K.) bankanın istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Dairenin değerlendirmesi üç noktada toplanır:
Sorumluluğun dayanağı: Talimat belgelerindeki imzanın bankanın eski çalışanına ait olduğu Adli Tıp Kurumu Fizik İhtisas Dairesince tespit edilmiştir. Daire, TBK m.116 ve devamı ile 5411 sayılı Bankacılık Kanunu hükümlerine göre bankanın, istihdam ettiği personelin üçüncü kişiye verdiği zarardan sorumlu olduğunu belirtmiştir. TBK m.116, borçlunun borcun ifasını yanında çalışanlara bırakması hâlinde, onların işi yürütürken diğer tarafa verdikleri zararı gidermekle yükümlü olduğunu düzenler.
Zamanaşımı: Daireye göre davacıya en son 29.05.2015 tarihli talimat belgesi verilmiş, paranın eurobond hesabında değerlendirildiği bildirilmiştir. Paranın hâlen bankada bulunduğu gözetildiğinde zamanaşımı süresi dolmamıştır. Bankanın dayandığı 26.01.2005 tarihli son kayıtlı hareket, bu değerlendirmeyi değiştirmemiştir.
Birlikte düzenleme iddiası: Belgelerin davacı ile eski çalışan tarafından sonradan birlikte düzenlenmiş olabileceği ileri sürülmüş, ancak bu iddiayı destekleyen somut bilgi ve belge sunulmamış, davacı hakkında işleme katıldığına dair bir dava da açılmamıştır.
🏛️ Yargıtay: temyiz sebepleri yerinde değil
Yargıtay uyuşmazlığı alacak istemi olarak nitelendirmiş, ilgili hukuk olarak HMK m.369/1, 370 ve 371’i göstermiştir. Daireye göre bölge adliye mahkemesi kararı; tarafların iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uygulanması gereken hukuk kurallarına, hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına ve ispat kurallarına uygundur. Bankanın zamanaşımı, belgelerin geçersizliği, davacının kusuru ve müterafik kusur yönündeki temyiz sebepleri bozmayı gerektirecek nitelikte görülmemiş, karar 21.12.2023 tarihinde oy birliğiyle ONANMIŞTIR.
📌 Kararın çizdiği sınırlar
- Kayıt dışılık bankanın aleyhine işlemiştir. Bankanın “sistemde böyle bir hesap yok” savunması, talimat belgelerinin kendi çalışanınca imzalandığı ve geçmiş kayıtların dosyaya sunulamadığı bir tabloda sonuç vermemiştir.
- Paranın bankada saklandığı kabulü, zamanaşımı tartışmasını belirlemiştir. Mahkemeler son kayıtlı hesap hareketini değil, davacıya verilen son belgeyi ve paranın hâlen bankada bulunduğu kabulünü esas almıştır. Karar metninde zamanaşımı süresinin hangi kanun hükmüne göre hesaplandığı ayrıca belirtilmemiştir; belirleyici olan, sürenin henüz başlamadığı yönündeki kabuldür.
- Müşterinin “kontrol etmemesi” kusur sayılmamıştır. Bankanın, davacının on bir yıl sessiz kaldığı ve finansal okuryazarlığının yüksek olduğu yönündeki itirazları temyizde karşılık bulmamıştır.
- Ceza davasının sonucu beklenmemiştir. Çalışan hakkındaki ceza yargılaması başka müşterilere ilişkin olsa da, teftiş raporu ve iddianamedeki tespitler hukuk mahkemesinin değerlendirmesinde kullanılmıştır.
- Para birimi ve faiz. Hüküm USD üzerinden kurulmuş; vade dönemine eurobond getirisi, sonrasına 3095 sayılı Kanun m.4/a faizi uygulanmıştır.
Banka çalışanının müşteri parasını hesaba işlememesi veya hesaptan usulsüz çekmesi sitede başka kararlarla da ele alınmıştır: boş fişe imza alınarak yapılan zimmet, kayıt dışı yatırım fonu hesabı ve eurobondun erken itfasında aracı banka kararları bu bakımdan karşılaştırılabilir. Bu dosyada öne çıkan yön, bankanın kendi kayıtlarında hiç görünmeyen bir menkul kıymet yatırımından ve on yılı aşan bir zaman diliminden sonra sorumlu tutulmasıdır.
💬 Soru ve cevaplar
Bankanın sisteminde kaydı olmayan bir talimat belgesi delil olabilir mi?
Son hesap hareketinden on yıldan fazla geçmesi davayı zamanaşımına uğratmadı mı?
Torunlar adına yapılan yatırımlar da hükme dahil edildi mi?
Bankanın müterafik kusur savunması neden kabul edilmedi?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında yer almaktadır; banka ve yatırım ürünü uyuşmazlıklarına ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasından izlenebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin Yargıtay Karar Arama sisteminde yayımlanan onama kararından derlenmiştir. Yargıtay kararı kısa bir onama gerekçesine sahiptir; aktarılan tespitler ilk derece ve bölge adliye mahkemesi gerekçelerine aittir. Banka çalışanı hakkındaki ceza yargılamasının sonucu karar metninde yer almamaktadır. Benzer görünen bir uyuşmazlıkta sonuç; elde bulunan belgelerin niteliğine, imza incelemesine, bankanın sunduğu kayıtlara ve paranın akıbetine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
