Kötüniyetli Temyizde Para Cezası – Yargıtay 11. HD 2022/5020

Kanun yolu, kural olarak bir hak arama aracıdır; ancak her kararın bir üst mahkemeye taşınabileceği anlamına gelmez. Hukuk Muhakemeleri Kanunu, bölge adliye mahkemelerinin bazı kararlarını temyize kapalı tutar ve bu kararlara karşı yapılan başvuruyu Yargıtay’ın reddetmesini öngörür. Peki temyiz edilemeyen bir karar yine de temyiz edilirse, başvuruyu yapan taraf yalnızca reddedilmekle mi kalır, yoksa bir de para cezasıyla mı karşılaşır? Altın fonu alımından doğan küçük tutarlı bir alacak davası, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinde bu soruyu gündeme getirdi.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 20.06.2022 tarihli ve E.2022/3948, K.2022/5020 sayılı kararıyla, görevsizlik kararına ilişkin istinaf kararının temyiz edilemeyeceğini belirterek temyiz dilekçesini reddetmiş; temyizin kötüniyetle yapıldığı sonucuna vararak davacıya takdiren 1.000 TL disiplin para cezası verilmesine oyçokluğuyla hükmetmiştir.
🪙 Altın fonu sözleşmesinden doğan dava
Karar metnine göre dava, altın fonu alımına ilişkin sözleşmedeki yükümlülüklere uyulmaması nedeniyle açılmıştır. Davacı, fazlaya ilişkin haklarını saklı tutarak belirsiz alacak davası şeklinde 1.000 TL alacağın tahsilini istemiştir. Dava İstanbul 13. Tüketici Mahkemesinde görülmüştür.
Karar metni kısa olduğu için sözleşmenin ayrıntıları, davalının kim olduğu ve ileri sürülen ihlalin içeriği yer almamaktadır. Metinden anlaşılan, taraflar arasındaki sözleşmenin yalnız bir altın fonu alımıyla sınırlı kalmayıp kaldıraçlı işlemi de barındıran bir sözleşme olarak nitelendirildiğidir. Bu nitelendirme, davanın hangi mahkemede görüleceğini doğrudan etkilemiştir.
Belirsiz alacak davası, alacağın miktarının dava açılırken tam olarak belirlenemediği durumlarda asgari bir tutarla dava açılmasına imkân verir. Bu dosyada da 1.000 TL’lik başlangıç talebi, alacağın tamamını yansıtmamaktadır; uyuşmazlık henüz esasa girilmeden usul aşamasında düğümlenmiştir.
📂 Görevsizlik kararı ve istinaf aşaması
Tüketici mahkemesi 24.09.2019 tarihli ve E.2018/284, K.2019/476 sayılı kararıyla, taraflar arasında kaldıraçlı işlemi de barındıran bir sözleşme kurulduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiştir. Karar metninde görevli mahkemenin hangisi olduğu açıkça yazılmamakla birlikte, gerekçe uyuşmazlığın tüketici işlemi niteliği taşımadığı yönündedir.
Davacı vekili bu karara karşı istinaf yoluna başvurmuştur. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 46. Hukuk Dairesi, 03.02.2022 tarihli ve E.2020/2827, K.2022/127 sayılı kararıyla istinaf isteminin esastan reddine karar vermiştir. Böylece görevsizlik kararı istinaf denetiminden geçmiştir. Davacı vekili bu kez Yargıtay’a başvurmuştur.
Kaldıraçlı işlem içeren yatırım sözleşmelerinde görevli mahkeme sorusu, uygulamada sık tartışılan bir konudur. Sitemizde yer alan altın hesabı davasında görev ve VİOP eksi bakiyesinde görev yazıları, bölge adliye mahkemelerinin farklı sözleşme tiplerinde bu soruya verdiği cevapları incelemektedir. Bu yazının konusu ise görev sorusunun kendisi değil, görev kararının hangi kanun yollarına açık olduğudur.
🚫 Görev kararları neden temyiz edilemez?
HMK 362. madde, bölge adliye mahkemelerinin hangi kararlarına karşı temyiz yoluna başvurulamayacağını sayar. 7251 sayılı Kanun ile 2020 yılında değiştirilen birinci fıkranın (c) bendine göre yargı çevresi içinde bulunan ilk derece mahkemelerinin görev ve yetkisi hakkında verilen kararlar ile yargı yeri belirlenmesine ilişkin kararlar temyiz edilemez.
Yargıtay, bu hükme dayanarak Bölge Adliye Mahkemesinin, ilk derece mahkemesinin görevsizlik kararına karşı yapılan istinaf başvurusu hakkında verdiği kararın temyizinin mümkün olmadığını belirtmiş ve temyiz dilekçesinin reddine karar vermiştir. Kararın sonuç kısmında “yetkiyle ilgili” ifadesi kullanılmış olsa da gerekçeden, reddin görevsizlik kararına ilişkin olduğu açıkça anlaşılmaktadır.
Bu sistemin mantığı şudur: Görev ve yetki uyuşmazlıkları davanın esasına ilişkin değildir; dosyanın hangi mahkemede görüleceğini belirler. Kanun koyucu bu tür ara meselelerin istinaf denetimiyle sonuçlanmasını, Yargıtay’ın iş yükünün ise esasa ilişkin uyuşmazlıklara ayrılmasını tercih etmiştir. Görevsizlik kararı kesinleştikten sonra dosya, HMK 20. madde çerçevesinde başvuru hâlinde görevli mahkemeye gönderilir ve yargılama orada devam eder.
💸 Disiplin para cezasının dayanağı
Kararı dikkat çekici kılan kısım, temyiz dilekçesinin reddiyle yetinilmemesidir. Daire çoğunluğu, Bölge Adliye Mahkemesi kararına ilişkin temyiz talebinin kötüniyetle yapıldığı sonucuna varmıştır. Bu sonucun yasal dayanakları şunlardır:
- HMK 368: “Kötüniyetle temyiz” başlığını taşır ve temyiz talebinin kötüniyetle yapıldığı anlaşılırsa Yargıtay’ın 329. madde hükümlerini uygulayacağını düzenler.
- HMK 329/1: Kötüniyetli davalı veya hiçbir hakkı olmadığı hâlde dava açan tarafın, yargılama giderlerinden başka karşı tarafın vekâlet ücretinin tamamını veya bir kısmını ödemeye mahkûm edilebileceğini öngörür.
- HMK 329/2: Bu kişilerin ayrıca beş yüz Türk lirasından beş bin Türk lirasına kadar disiplin para cezasıyla cezalandırılabileceğini, bu hâllere vekil sebep olmuşsa cezanın vekil hakkında uygulanacağını düzenler.
Yargıtay, HMK 368 yollamasıyla 329/2. maddeyi uygulamış ve temyiz eden davacıyı takdiren 1.000 TL disiplin para cezası ile cezalandırmıştır. Cezanın mahal mahkemesince yerine getirilmesine, HMK 373 uyarınca dosyanın ilk derece mahkemesine, karar örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir. Kararda ceza davacı asil hakkında verilmiştir; 329/2’nin son cümlesindeki vekile uygulama seçeneğine ilişkin bir değerlendirme yer almamaktadır.
Çoğunluk gerekçesinde kötüniyetin hangi somut olgudan çıkarıldığı ayrıca açıklanmamıştır. Metinden anlaşılan, kanunen kesin olan bir karara karşı temyiz yoluna gidilmesinin kötüniyet göstergesi olarak kabul edildiğidir. Karşı oy da tam olarak bu noktaya itiraz etmektedir.
🗣️ Karşı oy: Kötüniyet ayrıca gösterilmeli
Karar oyçokluğuyla verilmiştir. Azınlıkta kalan üye, ret kararına değil, disiplin para cezasına karşı çıkmıştır. Karşı oyun ana fikirleri şöyle özetlenebilir:
- Temyizi kabil olmayan bir kararın temyiz edilmiş olması, temyiz edenin kötüniyetli olduğunun peşinen kabulü için yeterli değildir.
- HMK 368’deki kötüniyet, TMK 2/2’deki hakkın kötüye kullanılması niteliğindedir; yani bir hakkın amacına aykırı biçimde, hak sahibine yarar sağlayacak ölçüyü aşarak veya hiç yarar sağlamadığı hâlde başkasına zarar verecek şekilde kullanılmasıdır.
- Kötüniyetin varlığı her somut olayda kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir.
- Bu dosyada temyiz davalıya zarar vermek bir yana, yargılamayı uzatarak davacının kendi aleyhine sonuç doğurmuştur; dosyada kötüniyete ilişkin hiçbir veri bulunmamaktadır.
- Çoğunluk görüşü, HMK 362’deki temyize kapalı tüm kararların temyizinde ceza verilmesi sonucunu doğurur; bu, HMK 368’in amacına ve kanun koyucunun iradesine aykırıdır, hak arama hürriyetini de sınırlayabilir.
- Yargı uygulamasında HMK 368’in bu tür nedenlerle başvurulan bir hüküm olmadığı, mahkemelerin bu hükmü uygulamaktan kaçındığı görülmektedir.
Karşı oy, kötüniyetin otomatik bir sonuç değil, ispat ve gerekçe gerektiren bir olgu olduğunu vurgulamaktadır. Çoğunluk ise kesinlik kuralının açık olduğu durumda kanun yolunun zorlanmasını yaptırım gerektiren bir davranış olarak görmüştür. Bu ayrışma, kararın emsal değerini tartışmalı kılmaktadır.
📊 Yatırım uyuşmazlıklarında usul boyutu
Altın fonu, döviz veya kaldıraçlı işlem sözleşmelerinden doğan davalarda, esasa ilişkin tartışmalardan önce çoğu zaman görev ve yetki tartışması yaşanır. Sözleşmenin tüketici işlemi mi, ticari iş mi, sermaye piyasası işlemi mi olduğu sorusu davanın hangi mahkemede görüleceğini belirler. Bu karar, söz konusu tartışmanın kanun yolu bakımından nerede sona erdiğini göstermesi açısından önemlidir:
- İlk derece mahkemesinin görev veya yetki kararı istinaf denetimine tabidir.
- Bölge adliye mahkemesinin bu konudaki kararı, HMK 362/1-c uyarınca temyiz edilemez ve Yargıtay temyiz dilekçesini reddeder.
- Bu dosyada Yargıtay çoğunluğu, kesin karara karşı yapılan temyizi kötüniyetli sayarak HMK 368 ve 329/2 uyarınca disiplin para cezası vermiştir.
- Karşı oy, aynı durumda kötüniyetin ayrıca somut verilerle ortaya konması gerektiğini savunmaktadır.
Kararın sonucu, davacının alacak iddiasının haklı olup olmadığına dair bir değerlendirme içermez. Yargıtay esasa girmemiş, yalnız kanun yolunun kapalı olduğunu tespit etmiştir. Uyuşmazlığın esası, görevsizlik kararının kesinleşmesinden sonra görevli mahkemede incelenecek niteliktedir.
❓ Sorular ve cevaplar
Bölge adliye mahkemesinin görevsizlik kararı Yargıtay'a taşınabilir mi?
Kötüniyetli temyizde hangi yaptırım uygulanabilir?
Temyize kapalı kararı temyiz etmek her zaman kötüniyet sayılır mı?
Bu karar altın fonu alacağının esasına ilişkin bir sonuç içeriyor mu?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında, yatırım sözleşmeleri ve usul hukukuna ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasında yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin Yargıtay Karar Arama sisteminde yayımlanan temyiz dilekçesinin reddi kararından ve karşı oy yazısından derlenmiştir. Karar metninde taraf adları yer almamaktadır. Karar, sözleşmenin içeriğine veya alacağın varlığına ilişkin bir değerlendirme içermez; disiplin para cezasına ilişkin sonuç oyçokluğuyla verilmiştir. Benzer görünen bir dosyada sonuç, kanun yolunun türüne, kararın niteliğine ve mahkemenin değerlendirmesine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.



