Aracı Kuruma YTM Giriş Aidatı – Danıştay 13. D 2023/4662
Yatırımcı Tazmin Merkezi, bir aracı kurum batık duruma düştüğünde müşterilerinin nakit ve sermaye piyasası aracı alacaklarını belirli sınırlar içinde karşılayan kamu tüzel kişisidir. Bu güvencenin kaynağı ise aracı kurumların ödediği giriş ve yıllık aidatlardır. Peki 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu yürürlüğe girmeden birkaç hafta önce faaliyet izni alan bir aracı kurumdan, aylar sonra yürürlüğe giren bir yönetmelikteki 250.000 TL’lik giriş aidatı istenebilir mi? Danıştay 13. Dairesi bu soruyu, idarenin işlemini iptal eden mahkeme kararını farklı bir gerekçeyle onaylayarak yanıtlamıştır.
Danıştay 13. Dairesi, 09.11.2023 tarihli ve E.2018/407, K.2023/4662 sayılı kararıyla, 14.12.2012’de faaliyet izni alan aracı kuruma 06.06.2013’te yürürlüğe giren Yatırımcı Tazmin Merkezine İlişkin Yönetmelik uyarınca giriş aidatı ve yeniden hesaplanmış yıllık aidat tahakkuk ettiren işlemi hukuka aykırı bulan bölge idare mahkemesi kararını gerekçeli olarak onamıştır. Karar kesin olarak ve oybirliğiyle verilmiştir.
🏦 Fondan Merkeze: iki ayrı rejim
Mülga 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 46/A maddesi, tasfiye veya iflas hâlindeki aracı kurumların müşterilerine karşı yükümlülüklerini karşılamak üzere Yatırımcıları Koruma Fonu‘nu kurmuş ve bütün aracı kuruluşların bu Fona katılmasını zorunlu tutmuştu. Fonun gelirleri arasında aracı kuruluşların yatırdığı yıllık ödentiler yer alıyordu.
Mülga Yatırımcıları Koruma Fonu Yönetmeliği’nin 8. maddesinin 8. fıkrası, bir önceki yılda faaliyette bulunmayan aracı kurumların faaliyet izninden sonraki 5 iş günü içinde, o yıl aracı kurumlarca yatırılan yıllık ödentilerin ortalaması kadar ödenti yatırmasını öngörüyordu. Danıştay bu ödentiyi “giriş aidatı mahiyetinde” bir yükümlülük olarak nitelendirmiştir.
30.12.2012’de yürürlüğe giren 6362 sayılı Kanun’un 83. maddesi ise yatırımcıların tazmini amacıyla kamu tüzel kişiliğini haiz Yatırımcı Tazmin Merkezi‘ni (YTM) kurmuş, yatırım kuruluşlarının Merkeze katılımını zorunlu kılmış ve giriş aidatı, yıllık aidat ile ek aidat esaslarının Kurulca çıkarılacak bir yönetmelikle belirleneceğini düzenlemiştir. Kanunun geçici 4. maddesiyle Fonun hak, alacak ve borçları Merkeze geçmiştir. Aidatları ayrıntılı düzenleyen Yatırımcı Tazmin Merkezine İlişkin Yönetmelik ise 06.06.2013‘te Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
Bu Yönetmeliğin dava açısından önemli hükümleri şunlardır:
- 18. madde: Yatırım kuruluşlarınca Merkeze 250.000 TL giriş aidatı yatırılır.
- 19/12. madde: Önceki yılda faaliyette bulunmayan aracı kurumlar, faaliyet izninden sonraki 30 gün içinde o yılki yıllık aidat ortalaması kadar aidat öder.
- 19/13. madde: Faaliyet izni yılın altıncı ayından sonra verilmişse bu tutarın yarısı ödenir.
- Geçici 6. madde: Yetki belgesi devri veya birleşme yoluyla yeni aracı kurum kurmak için 31.12.2014’e kadar başvuranların yıllık aidatları belirli dönem için yarı oranda hesaplanır.
📅 Kuruluş, faaliyet izni ve iki ayrı aidat talebi
Davacı şirket, mevcut bir aracı kurumun sahip olduğu yetki belgesinin davacı lehine iptalini istemesi üzerine kurulmuştur. Şirketin kuruluş izni 29.09.2012, faaliyet izni ise 14.12.2012 tarihlidir; yani faaliyet izni, 6362 sayılı Kanun’un yürürlüğünden yaklaşık iki hafta önce alınmıştır.
İlk aşamada idare, yeni Yönetmeliğin 19. maddesinin 13. fıkrasına dayanarak aracı kurumlarca yatırılan yıllık aidatların ortalamasının yarısı olan 53.100,17 TL‘yi 2012 yılı aidatı olarak istemiş; şirket bu tutarı 06.09.2013‘te ödemiştir.
Ardından Merkezi Kayıt Kuruluşu’nun yazısıyla, şirketin faaliyet izni almasına rağmen eski Fon Yönetmeliği’nin 8/8 maddesi uyarınca ödenti ödeyerek Fona katılmadığı tespit edilmiştir. Bunun üzerine Merkez Yönetim Kurulu yeni bir karar almıştır:
- 250.000,00 TL giriş aidatı, Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği 06.06.2013 tarihinden itibaren,
- 77.836,92 TL yıllık aidat, 06.09.2013 tarihinden itibaren,
- genel hükümlere göre işletilecek temerrüt faiziyle tahsil edilecek ve daha önce ödenen 53.100,17 TL mahsup edilecekti.
Toplam talep 327.836,92 TL olarak hesaplanmıştır. Karar şirkete 03.01.2014 tarihli yazıyla bildirilmiş, şirketin 07.01.2014’te işlemin geri alınması yönündeki talebi reddedilmiş ve bildirim işleminin iptali için dava açılmıştır.
⚖️ İdare mahkemesi ve bölge idare mahkemesi
İdare mahkemesi davayı kabul ederek işlemi iptal etmiştir. Mahkemeye göre şirket, 6362 sayılı Kanun’un yürürlüğünden önce, kurulduğu tarihte yürürlükteki mevzuat uyarınca Fona kayıtlı bir aracı kurumun yetki belgelerini devralmak suretiyle faaliyet izni almıştır. Yeni Yönetmeliğin geçici 1. maddesi, eski Fona katılmış yatırım kuruluşlarının giriş aidatı yatırmayacağını öngörmektedir; şirket bu istisnadan yararlanmalıdır. Geçici 6. madde ise yetki belgesi devri hâlinde yıllık aidatın yarı oranda ödenmesini düzenlemektedir ve hesaplanan tutar şirketçe zaten ödenmiştir. Bu nedenle şirketi sisteme yeni katılan bir kurum sayarak tesis edilen işlem hukuka aykırıdır.
Bölge idare mahkemesi, ilk derece kararını usul ve hukuka uygun bularak 2577 sayılı Kanun’un 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca idarenin istinaf başvurusunu reddetmiştir.
🗂️ Merkezin temyiz tezleri ve şirketin cevabı
Merkez temyiz dilekçesinde şirketin “yeni bir aracı kurum” olduğunda şüphe bulunmadığını ileri sürmüştür. Merkeze göre:
- Faaliyet izni, başka bir aracı kurumun yetki belgelerinin iptali üzerine verilmiştir; Fona katılma yükümlülüğü doğmuş ancak yerine getirilmemiştir.
- Eski Fon Yönetmeliği 6362 sayılı Kanun’un 83. maddesine aykırı olduğundan artık uygulanamaz.
- Geçici 1. maddedeki istisna yalnız Fona fiilen katılmış kurumlar içindir; yetki belgesini devreden kurum davacıdan farklı bir tüzel kişidir.
- Geçici 6. madde giriş aidatını kapsamaz; şirket Yönetmelikten önce izin almış olsa da yükümlülük doğmuştur ve mahkeme kararı emsal kararlarla çelişmektedir.
Şirket ise yetki belgelerini devraldığı kurumun Fona katıldığını, yıllık ödenti ödenmemiş olmasının Fona katılmamış olmak anlamına gelmediğini, tüm aracı kurumların zaten Fon üyesi olmak zorunda olduğunu ve emsal gösterilen şirketle farklı tarihlerde izin aldıklarını savunmuştur.
🏛️ Danıştay’ın gerekçesi: tarih belirleyici
Danıştay, ilk derece mahkemesinin geçici 1. ve geçici 6. maddelere dayanan gerekçesini benimsememiş; uyuşmazlığı zaman bakımından uygulanacak mevzuat üzerinden çözmüştür. Daireye göre:
- Şirket 14.12.2012’de faaliyet izni almış ve kanun gereği Fona katılmıştır.
- Mülga Fon Yönetmeliği’nin 8/8 maddesi uyarınca şirketin, giriş aidatı mahiyetindeki bir ödentiyi beş iş günü içinde Fona ödeme zorunluluğu vardı.
- Merkez, Fonun hak ve borçlarına halef olduğundan bu borcu şirketten isteyebilir.
- Ancak 14.12.2012’den sonra yürürlüğe giren düzenlemelerin şirkete uygulanmasını sağlayan herhangi bir kural bulunmamaktadır.
Bu nedenle, faaliyet izni tarihinde yürürlükte olmayan Yönetmelik hükümlerine, yani 250.000 TL’lik giriş aidatını öngören 18. maddeye ve yeni yıllık aidat esaslarına dayanılarak tesis edilen işlem hukuka aykırıdır. Daire ayrıca, yıllık aidat bakımından geçici 6. maddenin bu uyuşmazlığa uygulanamayacağını açıkça belirtmiş; buna karşın yukarıdaki açıklamalar çerçevesinde idarenin yeniden işlem tesis edebileceğinin açık olduğunu vurgulamıştır.
Sonuçta temyize konu kararın “sonucu itibarıyla” hukuka uygun olduğu kabul edilmiş, Merkezin temyiz istemi reddedilmiş ve bölge idare mahkemesi kararı gerekçeli olarak onanmıştır. Karar 09.11.2023 tarihinde kesin olarak ve oybirliğiyle verilmiştir.
🔎 Kararın aracı kurumlar ve yatırımcılar için anlamı
Karar, koruma sisteminin finansmanına ilişkin üç tespit içerir:
- Kesintisiz yükümlülük: Fondan Merkeze geçiş, eski rejimde doğmuş borçları ortadan kaldırmamıştır. Merkez, Fonun halefi olarak eski Yönetmelikten doğan ödentiyi isteyebilir.
- Geriye yürümezlik: Bir aracı kurumun aidat yükümlülüğü, faaliyet izni aldığı tarihteki mevzuata göre belirlenir. Sonradan yürürlüğe giren bir yönetmelikteki yeni ve daha yüksek tutarlar, açık bir geçiş kuralı olmadıkça geçmişe uygulanamaz.
- Gerekçenin önemi: İptal kararı, şirketin hiç borcu olmadığı anlamına gelmemektedir. Danıştay, ilk derece gerekçesini değiştirerek idarenin doğru mevzuata dayanarak yeniden hesap yapmasının yolunu açık bırakmıştır.
Merkezin tazmin kapasitesi bu aidatlara dayanır. Ödeme tarafındaki uyuşmazlıklardan YTM ödemesinde borsa fiyatı farkı kararı tazmin tutarının hesabını, ölen müşterinin hisselerinin YTM’ye devri kararı ise Merkeze emaneten devredilen varlıkları ele almıştır.
6362 sayılı Kanun’un 83. maddesi bugün de yatırım kuruluşlarının Merkeze katılımını zorunlu tutmakta ve aidat esaslarının belirlenmesini Kurula bırakmaktadır. Kararın mülga Yönetmeliğe ilişkin olduğu, bugünkü aidat tutar ve esaslarının yürürlükteki düzenlemelere göre ayrıca değerlendirilmesi gerektiği gözden kaçırılmamalıdır.
❓ Sık sorulan sorular
Yatırımcı Tazmin Merkezi ne işe yarar?
Danıştay şirketin hiç aidat borcu olmadığına mı karar verdi?
Gerekçeli onama ne anlama gelir?
Bu karar bugün kurulan aracı kurumlar için de geçerli mi?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında yer almaktadır; sermaye piyasası ve aracı kurum uyuşmazlıklarına ilişkin diğer değerlendirmeler Emsal Kararlar sayfasından izlenebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Danıştay 13. Dairesinin Bedesten (mevzuat.adalet.gov.tr) üzerinden yayımlanan gerekçeli onama kararından derlenmiştir. Karar, 2012-2013 yıllarındaki Fon-Merkez geçiş dönemine ve bugün mülga olan yönetmelik hükümlerine dayanır. Benzer görünen bir uyuşmazlıkta sonuç; faaliyet izninin tarihine, yetki belgesi devrinin niteliğine, ödenen tutarlara ve uygulanacak güncel düzenlemelere göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
