Gemi kira sözleşmesinin en yalın hali olan bareboat kirada malik, gemiyi personelsiz ve donatımsız olarak kiracıya bırakır; gemiyi işleten, kazanan ve risklere katlanan artık kiracıdır. Bu yapı, finansman modellerinden filo büyütmeye kadar geniş bir alanda kullanılır; uyuşmazlıklar da çoğu kez kira temerrüdü, geminin iade durumu ve üçüncü kişilere karşı sorumluluk noktalarında düğümlenir.
📜 Sözleşmenin Niteliği ve Çarterden Farkı
Türk Ticaret Kanunu gemi kira sözleşmelerini ayrıca düzenler: bareboat kirada kiracı gemiyi kendi adına işletir ve donatan sayılır; kaptan ve gemi adamları kiracının emrindedir. Zaman çarterinde ise geminin yönetimi donatanda kalır, kiracı yalnızca ticari kullanımı üstlenir. Bu ayrım, sorumluluğun kime yöneleceğini belirlediği için dosyanın ilk sorusudur; çarter uyuşmazlıklarındaki kavram seti burada da devrededir.
Not: Bareboat kirada ‘donatan’ sıfatı kiracıya geçtiğinden, gemiyle çalışan herkesin — tedarikçi, gemi adamı, acente — sözleşmeyi kiminle kurduğunu belgelemesi tahsil kabiliyeti için kritiktir.
🏛️ Sicile Şerh ve Üçüncü Kişiler
Bareboat kira sicile şerh edilebilir; şerh, kiracının işleten sıfatını üçüncü kişilere karşı görünür kılar. Geminin kiracı döneminde doğan borçları için gemi alacaklısı hakları gemiyi takip edebildiğinden, malik açısından en büyük risk kiracının ödemediği ücret, yakıt ve liman borçlarının gemiye yapışmasıdır. Yakıt tedarikçileri ve gemi adamları bakımından bu mekanizma önemli bir güvencedir.
⚓ Kira Temerrüdü ve Geminin İadesi
Kira bedelinin ödenmemesinde sözleşmeler genellikle kademeli mekanizmalar öngörür: ihtar, faiz, geminin geri alınması (withdrawal) ve teminatların nakde çevrilmesi. İade aşamasında geminin sözleşmedeki bakım standardında teslim edilip edilmediği, sörvey raporlarıyla belgelenir; eksik bakım ve klas kayıpları tazminat kalemine dönüşür. Finansmana bağlı yapılarda temerrüt, ipotek temerrüdüyle iç içe geçer.
⚖️ Uyuşmazlık Yolu
Bareboat sözleşmelerinde yabancı hukuk ve tahkim kayıtları yaygındır; kaydın geçerliliği ve kapsamı ilk incelenecek noktadır. Türkiye bağlantılı dosyalarda geminin Türk limanında bulunduğu anda ihtiyati haciz imkânı, alacaklı için en etkili baskı aracıdır. Savun Hukuk & Danışmanlık her iki tarafa da bilgilendirici destek sunar.
📌 İlgili Konular
Konu çarter sözleşmeleri ve gemi finansmanı ile yakından bağlantılıdır.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Bareboat kiracısının borçları için malikin gemisi haczedilebilir mi?
Kiracı dönemi borçlarından kanuni rehin doğuran alacaklar gemiyi takip edebilir; şerh, sözleşme kurgusu ve alacağın niteliğine göre sonuç değişir.
Kira bedeli ödenmezse gemi hemen geri alınabilir mi?
Sözleşmedeki temerrüt ve withdrawal mekanizmasının usulüne uygun işletilmesi gerekir; usulsüz geri alma tazminat riski doğurur.
Gemi iade edilirken bakımsız çıktı; ne talep edilebilir?
İade sörveyi ile teslim standardı karşılaştırılır; eksik bakım, klas kaybı ve ticari kayıp kalemleri sözleşmeye göre tazminata dönüşebilir.
Sözleşmede yabancı tahkim kaydı var; Türkiye’de dava açılabilir mi?
Kaydın geçerliliği ve kapsamı incelenir; geçerli tahkim kaydına rağmen ihtiyati haciz gibi geçici korumalar çoğu halde Türk mahkemesinden istenebilir.
Gemi kira sözleşmesi uyuşmazlıklarınız için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu makalede yer alan bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve güncel mevzuata göre değişiklik gösterebilir. Her somut olay kendine özgüdür; sonuç taahhüdü içermez.
