Hatalı Kurla İptalde Eksi Bakiye – Yargıtay 11. HD 2022/2600
Gece yarısını on dakika geçe, bir fiyat sağlayıcıdan gelen USD/CHF kotasyonları bozulmaya başlar. Ekranda alış fiyatı satış fiyatının altına düşmüştür; normal piyasada mümkün olmayan bu tablo saatlerce sürer. Yaklaşık 9.000 dolar teminatla işlem yapan bir yatırımcı, sabaha kadar 117 parite işlemiyle hesabını 1,9 milyon dolara çıkarır. Aracı kurum hatayı fark edince işlemleri geriye dönük olarak iptal eder; hesap bu kez eksi 24.140,26 dolara düşer. Hatalı fiyattan doğan kazanç korunmalı mıdır? Korunmayacaksa, yatırımcı hatadan önceki hâlinden daha kötü bir duruma düşürülebilir mi?
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 30.03.2022 tarihli ve E.2020/5562, K.2022/2600 sayılı kararıyla bu iki soruyu birbirinden ayırmıştır. Daire, hatalı fiyatla oluşan kazancın iptaline ilişkin bölge adliye mahkemesi değerlendirmesine yönelik temyiz itirazlarını reddetmiş; ancak iptaller sonucunda hesabın eksi bakiyeyle kapatılmasını hakkaniyete aykırı bularak kararı davacı yararına ve oyçokluğuyla bozmuştur. Daireye göre hüküm, hatalı işlemlere başlanmadan önceki artı 8.925,72 USD bakiyeyi koruyacak şekilde kurulmalıdır.
🌙 Bir gecelik fiyat hatası ve 117 işlem
Davacı, davalı aracı kurumla 29.08.2011 tarihinde Kaldıraçlı Alım Satım İşlemleri Çerçeve Sözleşmesi imzalamış ve kurumun parite işlem platformunda hesap açtırmıştır. Davalıya göre platformdaki fiyatlar on bilgi sağlayıcıdan gelmektedir. 31.05.2013 tarihinde saat 00:10 ile 10:58 arasında bilgi sağlayıcılardan birinden gelen parite kodu hatalı alınmaya başlamış, USD/CHF fiyatı hatalı gösterilmiştir.
Bölge adliye mahkemesinin tespitlerine göre davacı bu zaman diliminde hatalı gelen parite üzerinden yaklaşık 9.000 USD teminatla işleme başlamış, yaklaşık 8 saatin sonunda al-sat yoluyla 1.840.000 USD kâr elde etmiştir. Bu sürede toplam 117 adet USD/CHF işlemi yapılmış ve işlem miktarı giderek artırılmıştır. Davacı ise sabah 06:59’da sistemden çıktığında bakiyesinin 1.916.009,52 USD olduğunu, davalının rızası ve bilgisi dışında yaptığı ters işlemlerle bakiyenin -24.140,26 USD’ye düşürüldüğünü ileri sürmüştür.
Taraflar, aracı kuruma emir iptalinden sonra bildirim eksikliği nedeniyle SPK tarafından idari para cezası verildiği konusunda birleşmiş; davalı, SPK’nın iptalin kendisinde kusur görmediğini savunmuştur. Davacı önce 20.000 TL ile kısmi dava açmış, 29.06.2017 tarihli ıslah dilekçesiyle talebini 2.022.613,71 USD‘ye yükseltmiştir.
⚖️ İki derece mahkemesi, iki zıt sonuç
Hatay 1. Asliye Hukuk Mahkemesi (01.06.2018, E.2014/146, K.2018/199) davayı kabul etmiştir. Mahkemeye göre platformda piyasa verilerini denetleyecek kontrol modülü ya hiç yoktu ya da etkin çalışmıyordu; oysa SPK mevzuatı aracı kuruma yeterli teknik donanım ve iç kontrol sistemi kurma yükümlülüğü yüklüyordu. Mahkeme, işlemin korunma amaçlı işlem sayılıp iptal edilmesini mümkün görmemiş; 1.935.309,74 USD zarara 87.303,97 USD faiz ekleyerek 2.022.613,71 USD’ye hükmetmiştir.
Adana Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi (25.12.2019, E.2018/1592, K.2019/1459) ise ilk derece kararını kaldırıp davayı reddetmiştir. Gerekçenin ana halkaları şunlardır:
- Aracı kurum, müşteri emirlerine karşılık eş anlı olarak bankaya korunma (hedge) emri göndermiş; hatalı fiyat bankadan geldiği için banka önce aracı kurumun hedge emirlerini, ardından aracı kurum da müşterinin hatalı fiyatlı işlemlerini iptal etmiştir.
- Bu iptal, SPK’nın Seri: V No:125 sayılı Tebliğinin 10/1-c maddesine uygundur.
- Sistemin normal işleyişinde alış fiyatı satış fiyatından her zaman yüksektir; davacı düşük fiyattan alıp yüksek fiyattan satarak hatadan yararlanmıştır.
- Müşteri tanıma formunda 5-10 yıllık sermaye piyasası deneyimi beyan eden birinin hatayı fark etmemesi hayatın olağan akışına aykırıdır; hata davalı yönünden esaslı hata niteliğindedir ve TBK m.30 uyarınca davalı bu işlemlerle bağlı değildir.
- 9.000 USD teminatla 8 saatte 1.840.000 USD kâr iddia etmek, TMK m.2’deki dürüstlük kuralına da uygun değildir.
🔍 Yargıtay: kazanç yok, ama eksi bakiye de yok
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi kararını iki bentte kurmuştur. Birinci bentte, bölge adliye mahkemesinin esastan verdiği kararda somut uyuşmazlığa uygulanacak hukuk kurallarına aykırı bir yön bulunmadığı belirtilmiş ve davacının ikinci bent dışında kalan sair temyiz itirazları reddedilmiştir. Böylece 1,8 milyon dolarlık kazanç talebi karşılık bulmamıştır.
İkinci bent ise dosyanın kaderini değiştirmiştir. Daire, Haziran 2017 tarihli bilirkişi ek raporuna dikkat çekmiştir: Davalı şirket işlemleri doğru kurlar üzerinden düzeltmiş, ancak iptaller yalnız USD/CHF ile sınırlı kalmamış; GBP/USD, USD/JPY, EUR/USD, EUR/TRY ve USD/CAD işlemleri de iptal edilmiştir. Büyük çoğunluğu zararla sonuçlanan bu iptaller sonunda, 31.05.2013 saat 19:53 itibarıyla hesap -24.140,26 USD’ye düşmüştür. Oysa davacının işlemlere başlamadan önceki bakiyesi +8.925,72 USD‘dir.
Daire bu noktada şu dengeyi kurmuştur: Davacının ekrandaki hatalı veri akışına güvenerek yaptığı işlemlerden lehine bir sonuç doğmaz; ancak aleyhine bir durum oluşturacak şekilde hesabın eksi bakiyeyle kapatılması da hakkaniyete uygun düşmez. Davanın tümden reddi bu nedenle doğru görülmemiş; karar davacı yararına bozulmuş, dosya HMK m.373/2 uyarınca bölge adliye mahkemesine gönderilmiş ve davacı lehine 3.815,00 TL duruşma vekâlet ücretine hükmedilmiştir.
🗣️ Karşı oy: emir iptal edilemezdi
Karar oyçokluğuyla verilmiştir. Karşı oyda aktarılan bilirkişi raporlarına ve şirket tutanağına göre hata, fiyat sağlayıcı bankanın yurt dışındaki sağlayıcılardan birinden fiyat alma sürecindeki teknik aksaklıktan kaynaklanmış; USD/CHF koduna ait bilgiler 00:10:43’ten itibaren sık ve sürekli değişmeye başlamıştır. Banka hatayı fark edince önce aracı kurumun hedge emirlerini, ardından aracı kurum müşterilerin hatalı fiyatlı işlemlerini müşterilere bildirim yapmaksızın iptal etmiştir.
Karşı oy yazan üye; işlemin korunma amaçlı olduğu, iptalinin mümkün olmadığı, aracı kurumun iptal hak ve yetkisinin bulunmadığı ve iptal sırasında da SPK tebliğlerine ve sözleşmeye aykırı davranıldığı için kuruma idari para cezası verildiği görüşündedir. Bu nedenle TBK m.30 ve TMK m.2’ye dayanan ret gerekçesinin onanmasına katılmamış; çoğunluğun eksi bakiyeyi hakkaniyete aykırı bulmasının, aracı kurumun tebliğe ve sözleşmeye aykırı davrandığının benimsenmesi anlamına geldiğini belirtmiştir.
Karşı oyda ayrıca, izinle yürütülen mesleki hizmetlerde hafif kusurdan sorumsuzluk anlaşmasını kesin hükümsüz sayan TBK m.115/3 hatırlatılmıştır.
📜 Tebliğin 10. maddesi ve sözleşmenin 6.3 maddesi
Karşı oyda aynen aktarılan, olay tarihinde yürürlükteki Seri: V No:125 sayılı Tebliğin 10. maddesi, gerçekleşmiş müşteri emirlerinin aracı kurumlarca iptal edilemeyeceği ve değiştirilemeyeceği kuralını koyar. Kural üç istisna içerir:
- İtiraz üzerine müşteri lehine bir iyileştirme yapılması,
- İşlem platformundaki teknik bir sorun nedeniyle ortaya çıkan müşteri mağduriyetlerinin giderilmesi (bu durumda uygulama, sorundan olumsuz etkilenen tüm müşteriler için yapılır),
- Aracı kurumun emre ilişkin olarak başka bir kuruluş nezdinde aldığı korunma amaçlı pozisyonun karşı tarafça iptal edilmesi veya fiyatının değiştirilmesi (bu durumda ilgili müşterilere gerekçesiyle birlikte en seri iletişim aracıyla bildirim yapılır).
Taraflar arasındaki çerçeve sözleşmenin 6.3 maddesi de benzer bir düzenleme içerir; korunma amaçlı pozisyonun karşı tarafça iptali hâlinde müşteri emrinin iptal edilebileceğini ve bu hâlde müşterinin bilgilendirileceğini öngörür. Sonraki dönemde emir iptali, III-37.1 sayılı Yatırım Hizmet ve Faaliyetleri ile Yan Hizmetlere İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğin 29. maddesinde düzenlenmiştir; benzer bir uyuşmazlıkta Daire’nin bu hükme dayanan daha yeni değerlendirmesi forex kazancının silinmesi yazısında ele alınmıştır.
TBK m.30, sözleşme kurulurken esaslı yanılmaya düşen tarafın sözleşmeyle bağlı olmayacağını düzenler. TBK m.35 ise yanılmasında kusurlu olanın hükümsüzlükten doğan zararı gidermesini, ancak diğer taraf yanılmayı biliyor veya bilmesi gerekiyorsa tazminat istenemeyeceğini öngörür. Bu madde kararda anılmamıştır.
🔁 Bozmadan sonra dosyada ne oldu?
Bölge adliye mahkemesi bozma ilamına uymuş ve davayı kısmen kabul ederek 8.925,72 USD’nin fiili ödeme günündeki TL karşılığının, dava tarihi olan 11.02.2014’ten itibaren 3095 sayılı Kanun’un 4/a maddesine göre işleyecek faiziyle tahsiline, fazlaya ilişkin talebin reddine karar vermiştir. Davacının bu karara yönelik temyizi üzerine Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 08.05.2024 tarihli ve E.2023/1165, K.2024/3688 sayılı kararıyla bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına oluşan usuli kazanılmış hakkı da gözeterek kararı oybirliğiyle onamıştır. Böylece dosya, hatadan önceki bakiyenin iadesiyle sonuçlanmıştır.
🧭 Karardan çıkan ölçütler
- Bariz hatalı fiyattan kazanç korunmayabilir: Alış fiyatının satış fiyatının altına düştüğü, deneyimli bir yatırımcının fark etmesi beklenen bir hata söz konusu olduğunda, bu dosyada kazanç talebi karşılık bulmamıştır.
- İptal, yatırımcıyı hatadan önceki konumunun altına itemez: Daire, hatalı işlemlerin geri alınmasının yatırımcıyı eksi bakiyeye düşürmesini hakkaniyete aykırı bulmuştur. Ölçü, işlemlere başlamadan önceki bakiyedir.
- İptalin kapsamı önemlidir: Bilirkişi raporu, iptallerin hatalı parite dışındaki işlemlere de uzandığını göstermiştir; bu tespit bozma gerekçesinin temelini oluşturmuştur.
- Görüş birliği yoktur: Karşı oy, korunma amaçlı işlemlerde aracı kurumun iptal yetkisini sorgulamaktadır.
💬 Merak edilenler
Hatalı fiyattan elde edilen kâr neden davacıya ödenmedi?
Yargıtay kararı hangi noktada bozdu?
Karşı oy hangi görüşü savundu?
Dosya sonunda nasıl sonuçlandı?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgilerine iletişim sayfasından ulaşılabilir; kaldıraçlı işlemler ve aracı kurum uyuşmazlıklarına ilişkin diğer karar değerlendirmeleri Emsal Kararlar arşivinde yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin Yargıtay Karar Arama sisteminde yayımlanan bozma kararından, karara eklenen karşı oydan ve dosyanın sonraki onama kararında özetlenen bilgilerden derlenmiştir. Kaynakta taraf kimlikleri anonimdir; kişi adları yazıya ve PDF’e alınmamıştır. Karar 2013 yılındaki olaylara ve o tarihte yürürlükte olan tebliğ hükümlerine dayanır; kaldıraçlı işlemlere ilişkin düzenlemeler sonradan değişmiştir. Benzer görünen bir uyuşmazlıkta sonuç, iptalin dayanağına, bildirim delillerine ve hesap hareketlerine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
