Gemi adamının sözleşmesi feshedildiğinde akla ilk gelen tazminat olur; oysa koşulları varsa daha güçlü bir seçenek vardır: işe iade. 854 sayılı Deniz İş Kanunu’nda ayrı bir iş güvencesi düzenlemesi bulunmadığından bu alan uzun süre tartışılmış, yerleşik yargı uygulaması gemi adamlarının da koşulları sağladığında iş güvencesinden yararlanabileceğini kabul etmiştir.
🛡️ Kimler İşe İade İsteyebilir
İş güvencesinden yararlanmak için başlıca koşullar; işyerinde en az otuz çalışanın bulunması, gemi adamının en az altı aylık kıdemi ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışmasıdır. Otuz çalışan hesabında işverenin aynı işkolundaki tüm gemileri ve kara birimleri birlikte değerlendirilir; filo sahibi şirketlerde eşik çoğu kez aşılır. Belirli süreli görünen ancak yenilenen kontratların niteliği, fesih dosyalarının klasik tartışmasıdır.
Not: Fesih anında imzalatılan ‘istifa’ ve ibra belgeleri işe iade hakkını tartışmalı hale getirir; baskı altında imzalanan belgelerin geçersizliği ileri sürülebilir, ancak en sağlıklısı imzadan önce danışmaktır.
⚖️ Feshin Geçerli Nedene Dayanması
İşveren feshi yazılı yapmak, nedenini açık ve kesin biçimde belirtmek ve davranış ya da verimlilik nedenli fesihlerde savunma almak zorundadır. Sefer düzeninin değişmesi, geminin satışı ya da kiraya verilmesi gibi işletme kararlarında dahi feshin son çare olması ilkesi denetlenir; başka gemide görevlendirme imkânı araştırılmadan yapılan fesih geçersiz sayılabilir. Disiplin süreçlerinin usulüne uygun yürütülmemesi de feshi sakatlar.
⏳ Süreler ve Arabuluculuk
İşe iade istemi sıkı sürelere bağlıdır: fesih bildiriminden itibaren kısa süre içinde arabulucuya başvurulmalı, anlaşma olmazsa süresi içinde dava açılmalıdır. Uzak seferdeki gemi adamı için bu süreler ciddi pratik güçlük yaratır; bildirimin tebliğ tarihi ve şekli bu nedenle titizlikle incelenir. Başvuru öncesinde kontrat, fesih yazısı ve çalışma kayıtlarının toplanması gerekir.
💼 Kazanılırsa Ne Olur
Feshin geçersizliğine karar verilirse işveren, başvuru üzerine gemi adamını işe başlatmak ya da işe başlatmama tazminatı ile boşta geçen süre ücretini ödemek arasında seçim yapar. Bu kalemler kıdem, ihbar ve izin alacaklarından ayrı hesaplanır. Yabancı bayraklı gemilerde ise iş güvencesi hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağı uygulanacak hukuk değerlendirmesine bağlıdır. Savun Hukuk & Danışmanlık her iki tarafa da bilgilendirici destek sunar.
📌 İlgili Konular
Konu sözleşmenin feshi ve kıdem tazminatı ile yakından bağlantılıdır.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Deniz İş Kanunu’nda işe iade yok deniyor; doğru mu?
854 sayılı Kanun’da ayrı düzenleme bulunmamakla birlikte, yerleşik yargı uygulaması koşulları sağlayan gemi adamlarının iş güvencesinden yararlanabileceğini kabul etmektedir.
Otuz çalışan hesabına diğer gemiler dahil mi?
İşverenin aynı işkolundaki tüm gemi ve işyerleri birlikte değerlendirilir; filo yapısı ve kara personeli hesaba katılır.
Uzak seferdeydim, fesih yazısını geç öğrendim; sürem geçti mi?
Sürelerin başlangıcı bildirimin usulüne uygun tebliğine bağlıdır; tebliğin şekli ve tarihi somut olayda ayrıca incelenir.
İşe iade davasını kazandım ama gemiye dönmek istemiyorum; zorunlu muyum?
İşe başlatılma başvurusu gemi adamının seçimindedir; başvurmama halinde sonuçlar ve alacak kalemleri farklılaşır, karar öncesi hesap yapılması önerilir.
İşe iade ve fesih uyuşmazlıklarınız için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu makalede yer alan bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve güncel mevzuata göre değişiklik gösterebilir. Her somut olay kendine özgüdür; sonuç taahhüdü içermez.
