Hurda Bakırda Menşe Tespiti – Danıştay VDDK 2026/58

Üzerinde Azerbaycan menşeli yazan bir menşe şahadetnamesiyle, İran üzerinden yaklaşık elli ton bakır hurdası ithal edilir. Gönderici firmanın adresi Irak’tadır ve Irak’tan hurda ithalatı uzun süredir yasaktır. Gümrük idaresi yurt dışı araştırması yapar; Azerbaycan makamları belgeyi kendilerinin düzenlemediğini bildirir. İdare eşyayı Irak menşeli kabul ederek ek tahakkuk yapar ve gümrüklenmiş değerin dört katı idari para cezası uygular. Uyuşmazlığın düğüm noktası şudur: Menşe belgesinin sahte çıkması, eşyanın yasaklı ülke menşeli olduğunu kendiliğinden ispatlar mı?

Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, 18.02.2026 tarihli ve E.2024/834, K.2026/58 sayılı kararıyla, eşyanın Irak menşeli olduğuna dair o beyannameye özgü somut bir tespit bulunmadığı gerekçesiyle işlemi iptal eden bölge idare mahkemesi ısrar kararını, davalı idarenin temyiz istemini reddederek oyçokluğuyla ve kesin olarak onamıştır. Karşı oyda, Danıştay Yedinci Dairesinin bozma gerekçesi doğrultusunda kararın bozulması gerektiği görüşü yer almaktadır.

🚢 İthalat, menşe belgesi ve yurt dışı araştırması

Karar metnine göre davacı şirket adına tescilli serbest dolaşıma giriş beyannamesiyle “hurda bakır” cinsi eşya ithal edilmiştir. Vergi mahkemesi kararında aktarılan tespitlere göre eşya, yerleşik adresi Irak’ta olan bir şirket aracılığıyla İran’dan, Azerbaycan menşeli olarak beyan edilmiştir. İthalat, 2016/23 sayılı Metal Hurdaların İthalat Denetimi Tebliği uyarınca davacıya verilen “Metal Hurda İthalatçı Belgesi” kapsamında, gümrük ve katma değer vergisinden muaf olarak ve çevre katkı payı ödenerek gerçekleştirilmiştir.

Gönderici firmanın Irak’ta yerleşik olması menşe belgesinin doğruluğu konusunda tereddüt doğurmuş, idare yurt dışı araştırması yoluna gitmiştir. Azerbaycan makamlarından gelen yazıda ibraz edilen menşe şahadetnamesinin bu makamlarca verilmediği bildirilmiştir. Bunun üzerine idare:

Dava, itirazın reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılmıştır.

🏛️ Vergi mahkemesinin ret gerekçesi

Vergi mahkemesi, menşe kurallarına ilişkin mevzuatı aktarmıştır. Gümrük Kanunu m.21’e göre menşe şahadetnamesi aranacak hâller ile belgenin şekli yönetmelikle belirlenir ve belgenin ibrazına rağmen ciddi bir şüphe durumunda gümrük idareleri ek kanıt istemeye yetkilidir. Gümrük Yönetmeliği’nin 38. maddesi de menşe esaslı ticaret politikası önlemlerine tabi eşyada, menşe ülkenin veya ihracatçı ülkenin yetkili makamlarınca düzenlenmiş menşe şahadetnamesi ibrazını öngörmektedir.

Mahkeme; yurt dışı araştırmasında belgenin sahte olduğunun anlaşıldığını, Ticaret Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığının soruşturma raporuna göre aynı menşe belgesinin davacının başka bir beyannamesinde de kullanıldığını ve o beyanname kapsamındaki eşya üzerinde Irak devletine ait ibareler (telefon, adres vb.) görüldüğünü belirtmiştir. Çevre ve Şehircilik Bakanlığından alınan yazıya göre Irak’tan hurda ithalatı, radyoaktif madde ve silah-mühimmat gibi patlayıcıların ülkeye girişi riski nedeniyle Devlet Bakanlığı onayıyla yasaklanmıştır. Eşya içinde hurda anahtar ve kilit dışında havan, tabanca ve uzun namlulu silah mermisi kovanları bulunduğu da dikkate alınarak dava reddedilmiştir.

🔍 Bölge idare mahkemesi: tespit hangi beyannameye ait?

İstinaf incelemesini yapan bölge idare mahkemesi vergi dava dairesi, dosyadaki belgeleri beyanname bazında ayrıştırmıştır. Ulaştığı sonuçlar şöyledir:

1. Irak devletine ait ibarelerin görüldüğü tespit, dava dışı bir beyanname kapsamındaki eşyanın ambalajlarına ilişkindir.
2. İdarenin Çevre ve Şehircilik Bakanlığına yazdığı, “Made in Syria” ibareleri ile havan ve mermi kovanlarından söz eden yazı ve ekindeki on bir fotoğraf da başka beyannamelere aittir.
3. Dava konusu beyanname kapsamındaki eşyanın fiziki muayenesinde Irak menşeli olduğunu gösteren hiçbir fotoğraf, tutanak veya inceleme raporu yoktur.
4. Soruşturma raporunda, dava konusu beyannamenin sarı hat muayenesini yapan memurun “Belge kontrolünde herhangi bir olumsuzluğa rastlanılmamıştır” yönünde ifade verdiği görülmektedir.
5. Sevkiyatı yapan firmanın yerleşik adresinin Irak’ta olması, eşyanın Irak’tan ithal edildiği kabulüne yol açmaz.

Bu gerekçeyle istinaf başvurusu kabul edilmiş, vergi mahkemesi kararı kaldırılarak işlem iptal edilmiştir.

↩️ Danıştay Yedinci Dairesinin bozma kararı

İdarenin temyizi üzerine Danıştay Yedinci Dairesi, 31.01.2024 tarihli ve E.2021/489, K.2024/484 sayılı kararıyla bölge idare mahkemesi kararını bozmuştur. Daire, yasak rejimini ayrıntılı biçimde aktarmıştır: 28.06.2005 tarihli Devlet Bakanlığı onayıyla Irak’tan her türlü hurda ithalatı ve transit geçişi, 2007 tarihli onayla Irak’tan metal külçe ithalatı, 19.02.2014 tarihli ve 2014/81 sayılı onayla Suriye’den metal hurda ithalatı yasaklanmış; 04.12.2014 tarihli ve 2014/470 sayılı onayla ise yalnızca radyasyon ölçümü gibi şartlarla metal külçe ithaline izin verilmiştir.

Daireye göre belirleyici olan, menşe belgesinin kendisidir. Aynı menşe belgesinde tek kalemde “86 big bags copper scrap” olarak gösterilen toplam 122.410 kg eşyanın 73.225 kg’lık kısmı diğer beyannameyle, kalan 49.185 kg’lık kısmı dava konusu beyannameyle ithal edilmiştir. Diğer beyannamedeki eşya üzerinde Irak ibareleri bulunduğuna göre uyuşmazlık konusu eşya da Irak üzerinden ithal edilmiştir; doğru olmayan menşe beyanında bulunan davacı hakkındaki işlem hukuka uygundur. Daire ayrıca yeniden verilecek kararda tahakkuk ve cezanın miktar yönünden denetlenmesi ve 235/1-a’nın yeni hâlinin değerlendirilmesi gerektiğine işaret etmiştir.

⚖️ Kurulun onaması ve karşı oy

Bölge idare mahkemesi aynı gerekçeyle ilk kararında ısrar etmiştir. İdare temyizde, eşya ambalajlarında farklı ülkeye ait ibareler bulunduğunu ve Azerbaycan menşeinin ilgili makamlarca doğrulanmadığını, dolayısıyla eşyanın Irak menşeli olduğunun tespit edildiğini ileri sürmüştür. Davacı ise eşyanın Irak’tan ithal edildiğine dair idarece yapılmış somut ve fiziki bir tespit bulunmadığını savunmuştur. Tetkik hâkimi de istemin reddi yönünde görüş bildirmiştir.

Kurul, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 49. maddesinde sayılan bozma sebeplerinden hiçbirinin bulunmadığını, temyizen incelenen kararın usul ve hukuka uygun olduğunu belirterek ısrar kararını onamıştır. Karar oyçokluğuyla verilmiştir; karşı oyda, ısrar kararının Yedinci Dairenin hukuksal nedenleri ve gerekçesi uyarınca bozulması gerektiği belirtilmiştir. Kurulun onaması kısa bir gerekçeye dayandığından, kararın içeriği bakımından bölge idare mahkemesinin ayrıştırmacı gerekçesi belirleyicidir.

🧩 Sahte belge ile yasaklı menşe arasındaki fark

Kararın öğretici yanı, iki ayrı vakıanın birbirinden ayrılmasıdır. Birincisi, ibraz edilen menşe belgesinin Azerbaycan makamlarınca düzenlenmemiş olmasıdır; bu, beyan edilen menşeyi çürütür. İkincisi, eşyanın Irak menşeli olmasıdır; 235/1-a kapsamındaki yaptırım için gereken, ithali genel düzenleyici işlemle yasaklanmış eşyanın varlığının tespitidir. Bölge idare mahkemesi ve Kurulun çoğunluğu, birinci vakıanın ikinciyi kendiliğinden kanıtlamadığını kabul etmiştir.

Karşı oy ve Yedinci Daire ise aynı belge altında bölünerek gelen tek parti eşyanın bütünlüğünden hareket etmiştir. İki yaklaşım arasındaki fark, idari yaptırımlarda ispat yükünün ve tespitin somutluğunun nasıl anlaşılacağına ilişkindir. Gümrük alanında yaptırım ve kabahat ayrımına dair farklı bir örnek için sitedeki geçici ithal yabancı plakalı araç kararına bakılabilir.

🆕 235. madde ve 7190 sayılı Kanun değişikliği

Kararda, 235/1-a’nın beyanname tarihinde yürürlükte olan hâline göre yasaklı eşyada gümrük vergilerinin alınmasının yanı sıra gümrüklenmiş değerin dört katı idari para cezası verileceği aktarılmıştır. Bentte 24.10.2019 tarihli ve 7190 sayılı Kanun’la değişiklik yapılmıştır; yürürlükteki metne göre yasaklı eşya için “varsa eşyanın fark gümrük vergilerinin” alınmasının yanı sıra gümrüklenmiş değerin dört katı idari para cezası verilir. Aynı Kanun’la 235. maddeye eklenen altıncı fıkra, aykırılıkların gümrük idaresince tespitinden önce beyan sahibince bildirilmesi hâlinde cezaların yüzde on oranında uygulanmasını öngörmektedir.

Yedinci Daire, bozma sonrasında bu yeni hâlin ek tahakkuk yönünden değerlendirilmesi gerektiğini belirtmişti. Kurulun ısrar kararını onamasıyla işlem iptal edilmiş olduğundan, bu değerlendirme somut dosyada uygulama alanı bulmamıştır.

❓ Sık sorulan sorular

Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında, diğer içtihatlar ise Emsal Kararlar arşivinde yer almaktadır.