İcra Satış İlanı Yerel Gazetede – AYM 2021/14926

Emekli bir borçlunun tek taşınmazı icra yoluyla satışa çıkarılır. Satış ilanı bir şehir gazetesinde yayımlanır, ihaleye yalnızca alacaklı bankanın vekili katılır ve taşınmaz 450.000 TL bedelle alacağa mahsuben bankaya ihale edilir. Borçlu, değerinin 800.000 TL olduğunu ileri sürdüğü taşınmazın ulusal gazetede ilan edilmediği için düşük bedelle elinden çıktığını düşünerek ihalenin feshini ister. Dava reddedilir; üstüne ihale bedelinin yüzde onu olan 45.000 TL para cezası gelir. Anayasa Mahkemesi bu iki şikâyete farklı cevaplar vermiştir.

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, 17.06.2026 tarihli ve 2021/14926 başvuru numaralı kararıyla, satış ilanının yerel gazetede yayımlanmasına ilişkin mülkiyet hakkı şikâyetini açıkça dayanaktan yoksun bularak kabul edilemez saymış; ihalenin feshi davası reddedilen borçluya ihale bedelinin %10’u oranında para cezası verilmesi nedeniyle ise mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine oy birliğiyle karar vermiştir.

🏚️ İhaleden bireysel başvuruya

Karar metnine göre süreç şu tarihlerle ilerlemiştir:

İlk derece mahkemesi, ihalenin feshi davasında ileri sürülebilecek sebeplerin sınırlı olduğunu; satış sürecine ilişkin olup icra müdürünün şikâyete konu olabilecek bir işlemi şikâyet edilmemişse bu işlemin ihalenin feshi davasının konusunu oluşturamayacağını belirtmiştir. Bölge adliye mahkemesi ise ilan iddiasını ayrıca ele almıştır. Ona göre o tarihte yürürlükte olan 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 114. maddesi her ihalenin gazetede ilanını zorunlu tutmamakta, icra müdürüne tarafların menfaatini gözetme koşuluyla takdir yetkisi tanımaktadır. Taşınmaz, her yöreden alıcı çıkabilecek otel veya fabrika gibi bir mal olmadığından ilanın mahallî bir gazetede yapılması mümkündür ve gazetenin tirajının 50.000’in üzerinde olup olmaması önem taşımamaktadır.

Başvurucu Anayasa Mahkemesi önünde, ilanın yerel gazetede verilmesi nedeniyle ihaleye yalnızca alacaklı vekilinin katıldığını, taşınmazın değerinin çok altında satıldığını ve emekli olduğu için tek taşınmazının satılmasından ağır biçimde etkilendiğini ileri sürmüştür.

📰 Yerel gazete şikâyeti neden kabul edilemez bulundu?

Anayasa Mahkemesi bu şikâyeti mülkiyet hakkı kapsamında, devletin pozitif yükümlülükleri açısından ele almıştır. İcra yoluyla satışa çıkarılan taşınmazın Anayasa’nın 35. maddesi anlamında “mülk” olduğu tartışmasızdır. Mahkemeye göre mülkiyet hakkının etkili korunması yalnızca devletin müdahaleden kaçınmasına bağlı değildir; özel kişiler arasındaki uyuşmazlıklarda da belirli tedbirlerin alınmasını gerektirebilir. Borçlunun, ilanın ulusal gazetede yapılmaması nedeniyle taşınmazın değerinin altında satıldığı şikâyeti de bu çerçevede incelenmiştir.

Sonuç ise başvurucu aleyhine olmuştur. Kararın gerekçesi üç noktada toplanabilir:

1. Usul güvenceleri işlemiştir: Başvurucu yargılamada davacı sıfatıyla iddialarını ileri sürebilmiş, avukatla temsil edilmiş ve kanun yollarına başvurabilmiştir.
2. Yorum içtihatla uyumludur: Bölge adliye mahkemesi, m.114’e göre gazete ilanının her satışta zorunlu olmadığı ve taşınmazın niteliği gereği ulusal ilan gerektirmediği sonucuna varmıştır. Anayasa Mahkemesi, başvurucunun emsal gösterdiği Yargıtay 12. Hukuk Dairesi kararlarının da aynı yönde olduğunu tespit etmiştir.
3. İkincillik ilkesi: Delillerin değerlendirilmesi ve kanunun yorumu derece mahkemelerine aittir. Açıkça keyfî bir sonuç veya bariz bir takdir hatası bulunmadıkça Anayasa Mahkemesi bu takdire müdahale etmez.

Bu nedenle şikâyet, 6216 sayılı Kanun’un 48. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca açıkça dayanaktan yoksun sayılmıştır. Kararın bu bölümü önemli bir sınırı gösterir: Satış bedelinin düşük kalması tek başına mülkiyet hakkı ihlali sonucunu doğurmamakta; belirleyici olan, ilan usulüne ilişkin kanun hükmünün derece mahkemelerince makul ve öngörülebilir biçimde yorumlanıp yorumlanmadığıdır.

⚖️ Yüzde onluk para cezası ve mahkemeye erişim

İkinci şikâyet, ihalenin feshi davası reddedildiği için borçluya verilen 45.000 TL para cezasına ilişkindir. Anayasa Mahkemesi bu kısmı kabul edilebilir bulmuş ve Genel Kurulun 22.11.2018 tarihli, 2015/18872 başvuru numaralı ilke kararına dayanmıştır. O kararda Mahkeme, somut durumun özelliklerini gözetmeye izin vermeyen ve hâkime hiçbir takdir yetkisi tanımayan kanun hükmüne dayanılarak uygulanan para cezasının, kişiye şahsi olarak aşırı bir külfet yüklediğini ve mahkemeye erişim hakkına yapılan müdahaleyi ölçüsüz kıldığını belirlemişti.

Somut başvuruda Mahkeme bu ilkelerden ayrılmayı gerektiren bir durum görmemiştir. Davası reddedilen başvurucu, 450.000 TL ihale bedelinin %10’u oranında cezaya çarptırılmıştır. Sonuç olarak Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine karar verilmiştir.

Kararda dikkat çeken husus, iki şikâyetin aynı ihale sürecinden doğmasına rağmen birbirinden bağımsız değerlendirilmesidir. İhale geçerli kabul edilmiş, ilan usulü hakkındaki yorum sorunsuz bulunmuştur; buna karşın davanın kaybedilmesine otomatik olarak bağlanan sabit oranlı yaptırım, kişinin yargı yoluna başvurmasının bedelini orantısız biçimde artırdığı için anayasal denetimden geçememiştir. Aynı konuda sitede yer alan ihalenin feshinde %10 para cezası yazısı da incelenebilir.

🧾 Giderim: yeniden yargılama yerine müzekkere iptali

Bireysel başvuruda ihlal tespitinin ardından genellikle yeniden yargılama yoluna gidilir. Bu dosyada Mahkeme farklı bir yol izlemiştir. Ona göre ihlalin sonuçlarını gidermek için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar yoktur; çünkü ihlal, ihalenin feshi talebinin reddinden değil, bu redde bağlanan para cezasından kaynaklanmaktadır.

Karar metnine göre 45.000 TL’lik ceza için, hükmün kesinleşmesinden sonra ilgili vergi dairesine gönderilmek üzere 22.02.2021 tarihli bir harç tahsil müzekkeresi düzenlenmiştir. Dosyada cezanın tahsil edildiğine dair bilgi veya belge bulunmamaktadır. Bu nedenle Mahkeme, müzekkerenin vergi dairesince yerine getirilmesini önleyecek şekilde iptal edilerek mahkemesine iadesini yeterli giderim saymış ve kararın Eskişehir 1. İcra Hukuk Mahkemesine (E.2019/639, K.2019/836) gönderilmesine hükmetmiştir.

Bu tespit nedeniyle tazminat talebi reddedilmiştir. Başvurucuya ise 487,60 TL harç ve 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 40.487,60 TL yargılama gideri ödenecektir. Ödemenin, kararın tebliğinden sonra Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılması; gecikme hâlinde yasal faiz uygulanması öngörülmüştür.

🆕 Kanun metni bugün ne diyor?

Uyuşmazlık 2019 yılında yaşanmıştır. O tarihten sonra İcra ve İflas Kanunu’nun ilgili iki maddesinde önemli değişiklikler yapılmıştır. Bu bilgiler kararın konusu değildir; okuyucunun güncel durumu izleyebilmesi için mevzuat metninden eklenmiştir.

Satış ilanı (İİK m.114): Madde, 7343 sayılı Kanunla 24.11.2021 tarihinde değiştirilmiştir. 7418 sayılı Kanunla 13.10.2022’de yapılan düzenleme sonrasında gazete ve internet haber sitesi ilanları Basın İlân Kurumu aracılığıyla yapılmakta ve muhammen bedele göre kademelendirilmektedir:

Böylece kararda tartışılan “hangi gazete” sorusu, bugün büyük ölçüde muhammen bedele bağlı kanuni bir kademeye dönüşmüştür. Somut olaydaki satış ise bu düzenlemeden önce yapıldığından, mahkemeler o tarihteki metni ve icra müdürünün takdir yetkisini esas almıştır.

İhalenin feshinde para cezası (İİK m.134): 7343 sayılı Kanunla 24.11.2021 tarihinde eklenen fıkraya göre icra mahkemesi, kanunda sayılan hâllerde talebin reddine karar verirse ihalenin feshini isteyeni feshi istenen ihale bedelinin yüzde onuna kadar para cezasına mahkûm eder. “Kadar” ifadesi, oranın üst sınır olarak belirlendiğini ve hâkime bir değerlendirme alanı bırakıldığını göstermektedir. Başvurudaki ceza ise bu değişiklikten önce, 2019 yılında uygulanmıştır.

❓ Sık sorulan sorular

Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında, diğer içtihatlar ise Emsal Kararlar arşivinde yer almaktadır.