Başkasının borcu için yapılan bir icra takibinde, borçluya ait olmayan eşyaların da haczedilmesi uygulamada sık karşılaşılan bir durumdur. Borçluyla aynı evde yaşayan eş, anne-baba veya çocuklar; aynı adresi paylaşan işletmeler ya da borçluya kiraya verilen bir makinenin sahibi, kendi malının haczedildiğini fark ettiğinde başvurulan yol istihkak davasıdır. Bu yazıda üçüncü kişinin istihkak davasında sürelerin nasıl işlediği, mülkiyet karinesinin ispat yükünü nasıl belirlediği, davanın hangi mahkemede görüldüğü ve bir istihkak davası dilekçesi örneği yer alıyor.
⏱️ İstihkak İddiasından Davaya: Süreler
İstihkak süreci, malın kimin elinde haczedildiğine ve üçüncü kişiye iddiasını bildirme imkânı tanınıp tanınmadığına göre farklı yollardan ilerler. Mal borçlunun elinde veya borçluyla birlikte bulunduruluyorsa süreç İİK m.96-97’ye göre, mal yalnızca üçüncü kişinin elindeyse İİK m.99’a göre işler; ikinci durumda davayı açma yükü kural olarak alacaklıya düşer. Bu yazı birinci duruma odaklanır.
| Aşama | Süre ve sonuç |
|---|---|
| İstihkak iddiasının icra dairesine bildirilmesi | Hacze ıttıla tarihinden itibaren 7 gün; süre geçirilirse aynı takipte iddia ileri sürülemez (m.96/3) |
| Alacaklı ve borçlunun iddiaya itirazı | İcra dairesinin verdiği 3 günlük mühlet; susmak, iddiayı kabul sayılır (m.96/2) |
| İcra mahkemesinin takibin devamı veya talikı kararı | Dosya üzerinden veya duruşmalı inceleme; takibin devamına dair karar kesindir (m.97/1, 97/5) |
| İstihkak davasının açılması | Kararın tefhim veya tebliğinden itibaren 7 gün; açılmazsa üçüncü kişi alacaklıya karşı iddiasından vazgeçmiş sayılır (m.97/6) |
| İddia imkânı tanınmamış üçüncü kişi | Hacze ıttıladan itibaren 7 gün içinde doğrudan icra mahkemesinde dava; takibin talikı hakkında acele karar istenebilir (m.97/9) |
Borçluyla birlikte oturanlar ve bunların iş ortakları bakımından kanun ayrı bir kural koyar: Bu kişiler, iddianın yapıldığı veya m.97/9 uyarınca davanın açıldığı tarihte haczi öğrenmiş sayılır (m.96/3). Birlikte oturma karinesinin ortak konut dışındaki bir hacze katı biçimde uygulanmasını Anayasa Mahkemesi mahkemeye erişim hakkının ihlali olarak değerlendirmiştir; ayrıntı için istihkakta birlikte oturma karinesi – AYM 2022/63967 yazımıza bakılabilir. Dava süresince satış için öngörülen İİK m.106 süreleri işlemez (m.97/8).
⚖️ Mülkiyet Karinesi ve İspat Yükü
İstihkak davasının sonucunu çoğu zaman ispat yükünün kimde olduğu belirler. İİK m.97/a bu yükü haczin yapıldığı yere ve malın kimin elinde bulunduğuna bağlar:
- Mal borçlunun elinde veya borçluyla birlikte bulunduruluyorsa: Mal borçlunun sayılır; karine alacaklı lehinedir. Üçüncü kişi, malı nasıl edindiğini ve borçlunun elinde bulunmasını gerektiren hukuki ve fiilî sebepleri göstermek ve ispatlamak zorundadır (m.97/a-1, son fıkra).
- Birlikte oturulan yerdeki kişisel eşya: Niteliği itibarıyla kadına, erkeğe veya çocuklara ait olduğu açıkça anlaşılan eşya ile örf ve âdet, sanat veya meslek gereği kullanılan eşya o kişinin sayılır; aksini iddia eden ispatlar.
- Haciz üçüncü kişinin kendi adresinde yapılmışsa: Karine üçüncü kişi lehinedir; davanın üçüncü kişi tarafından açılması ispat yükünü değiştirmez ve karinenin aksini alacaklı güçlü delillerle ispatlamalıdır. Şirketler arası organik bağ iddiasında bu kural için organik bağ iddiasıyla istihkak – Yargıtay HGK 2026/199 yazımız örnek bir değerlendirme içerir.
- Borçlu ile üçüncü kişinin anlaşması: Borçlunun iddiayı kabul etmesi alacaklıya etkili değildir; yalnızca borçlu aleyhine delil oluşturur (m.97/12).
Kilit içtihat. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi 05.07.2023 tarihli, E.2023/3682, K.2023/4614 sayılı kararında; haczin borçluya ödeme emri tebliğ edilen adreste yapıldığı ve karinenin alacaklı lehine olduğu bir dosyada, üçüncü kişinin dayandığı faturanın borcun doğumundan sonra düzenlendiğini ve haczedilen makineyi ayırt edici özellikler içermediğini, ticari defterin kapanış tasdikinin de bulunmadığını tespit ederek davanın kabulüne ilişkin kararı bozmuştur. Bu karar, dilekçede belgelerin tarihinin ve haciz tutanağındaki mallarla birebir eşleşmesinin neden ayrıca gösterildiğini açıklar. Ticari defter ve kira ilişkisine dayanılan bir başka değerlendirme için istihkakta kira sözleşmesi ve ticari defter yazımıza bakılabilir.
🏛️ Dava Hangi Mahkemede Açılır?
İstihkak davası, takibin yürüdüğü yerdeki icra mahkemesinde açılır (İİK m.97/6 ve 97/9). Davaya genel hükümler dairesinde ve basit yargılama usulüne göre bakılır (m.97/11); istihkak davaları süratle ve diğer davalardan önce karara bağlanır (m.97 son fıkra). Uygulamada dava, haczi yaptıran alacaklıyla birlikte borçluya da yöneltilir. Örnekte takibin İstanbul Anadolu Adliyesindeki bir icra dairesinde yürüdüğü kabul edilmiştir.
Dava devam ederken mahcuz mal paraya çevrilmişse icra mahkemesi, bedelin yargılama sonuna kadar alacaklıya ödenmemesi veya teminatla ya da teminatsız ödenmesi konusunda ayrıca karar verir (m.97/10). Haczedilmezlik gibi borçlunun kendi haklarına dayanan itirazlar ise istihkak davasında değil şikâyet yoluyla ileri sürülür; bu ayrım için meskeniyet şikâyeti dilekçesi örneği yazımız fikir verir.
📄 İstihkak Davası Dilekçesi Örneği
Köşeli parantez içindeki alanlar dosyaya göre doldurulur; vekil bilgileri büromuza aittir. Örnek, oğlunun borcu nedeniyle birlikte oturdukları ve kira sözleşmesi kendi adına olan konutta yapılan hacizde haczedilen ev eşyalarının kendisine ait olduğunu ileri süren, haciz sırasında adreste bulunmayan ve iddia imkânı tanınmamış bir annenin, hacze ıttıladan sonraki yedi gün içinde İİK m.97/9 uyarınca açtığı dava üzerine kurulmuştur.
Büromuzun hazırladığı istihkak davası dilekçeleri; icra dosyasının ve haciz tutanağının tamamı, borcun doğum tarihi, adres ve sicil kayıtları ile malların edinilme belgeleri birlikte incelenerek, her mahcuz için ayrı ispat dayanağı gösterilecek biçimde yazılır. Bu nedenle dosyanız için hazırlanacak dilekçe, buradaki örnekten çok daha kapsamlı ve ayrıntılı olacaktır. Dosyanıza özel dilekçe ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
İSTANBUL ANADOLU [ ]. İCRA HUKUK MAHKEMESİ’NE
DAVACI (ÜÇÜNCÜ KİŞİ): [Ad Soyad], T.C. Kimlik No: [ ], [Adres]
VEKİLİ: Av. Veli Savun, İstanbul Barosu Sicil No: 75235
Ekşioğlu, Alya Life Residence, Fikirtepe Mah. Barış Sk. No:1 K:3 D:50, Kadıköy / İstanbul
Tel: 0216 504 60 34 – E-posta: [email protected]
DAVALILAR: 1- [Alacaklı Ad Soyad / Unvan], [Adres]2- [Borçlu Ad Soyad], [Adres]
İCRA DOSYASI: İstanbul Anadolu [ ]. İcra Dairesi [ ] Esas
DAVA DEĞERİ: Haczedilen malların tutanakta gösterilen değeri olan [ ] TL
KONUSU: İİK m.97/9 uyarınca haczedilen malların davacıya ait olduğunun tespiti ile üzerlerindeki haczin kaldırılması ve dava sonuna kadar takibin talikı talebidir.
AÇIKLAMALAR
1. Davalı alacaklı tarafından davalı borçlu aleyhine yukarıda numarası yazılı dosya ile icra takibi başlatılmış, [tarih] tarihinde [adres] adresindeki konutta haciz işlemi yapılmıştır. Haciz tutanağının [ ] sıra numaralarında [mal cinsi, marka, model] olarak tarif edilen eşyalar haczedilmiş ve [yediemin / muhafaza] altına alınmıştır.
2. Haciz yapılan konut, [tarih] tarihli kira sözleşmesiyle müvekkil adına kiralanmış olup müvekkil bu konutta [tarih]’ten beri oturmaktadır. Borçlu müvekkilin oğludur ve [tarih]’ten itibaren aynı konutta kalmaktadır. Haciz sırasında müvekkil adreste bulunmamış, istihkak iddiasında bulunma imkânı tanınmamış, haczi [tarih] tarihinde [öğrenme şekli] öğrenmiştir. Dava, ıttıla tarihinden itibaren yedi gün içinde açılmaktadır.
3. Haczedilen eşyaların tamamı, takip konusu borcun doğum tarihi olan [tarih]’ten önce müvekkil tarafından satın alınmıştır. Ekte sunulan faturalar müvekkil adına düzenlenmiş olup bedeller müvekkilin [banka] nezdindeki hesabından / kredi kartından ödenmiştir. Faturalarda yer alan [seri numarası / model kodu] bilgileri, haciz tutanağındaki tariflerle birebir örtüşmektedir. Faturalar, mal–belge eşleştirme tablosu ile birlikte ek olarak sunulmuştur.
4. İİK m.97/a uyarınca malın borçlu ile birlikte bulundurulması hâlinde karinenin alacaklı lehine olduğu bilinmektedir. Ancak müvekkil, malları ne surette edindiğini ve borçlunun aynı konutta bulunmasının hukuki ve fiilî sebebini yukarıdaki belgelerle göstermektedir. Ayrıca tutanağın [ ] sıra numaralı [eşya], niteliği itibarıyla müvekkilin kişisel kullanımına ait olup İİK m.97/a-1 uyarınca müvekkile ait sayılmalıdır.
5. Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 05.07.2023 tarihli, E.2023/3682, K.2023/4614 sayılı kararında, borcun doğumundan sonra düzenlenmiş ve malı ayırt edici özellik içermeyen faturanın karinenin aksini ispata yetmeyeceği belirtilmiştir. Somut olayda ise faturalar borcun doğumundan öncedir ve haczedilen malları seri numarasıyla tanımlamaktadır.
6. Mahcuzların dava sonuna kadar satılması hâlinde müvekkilin telafisi güç zarara uğrayacağı açıktır. Dava satışı geri bırakmak amacıyla açılmamış olup İİK m.97/9 ve 97/3 uyarınca, Mahkemenizce takdir edilecek teminat karşılığında takibin talikına acele karar verilmesini talep ederiz.
HUKUKİ NEDENLER: İİK m.96, 97, 97/a; 6100 sayılı HMK basit yargılama usulüne ilişkin hükümler ve ilgili mevzuat.
DELİLLER: İstanbul Anadolu [ ]. İcra Dairesi [ ] Esas sayılı dosya ve haciz tutanağı, kira sözleşmesi, faturalar ve mal–belge eşleştirme tablosu, banka hesap ve kredi kartı ekstreleri, adres ve nüfus kayıtları, tanık beyanları, gerektiğinde bilirkişi incelemesi ve keşif, her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan ve Mahkemenizce re’sen gözetilecek nedenlerle;
1. Takibin, teminat karşılığında dava sonuna kadar mahcuzlar yönünden talikına öncelikle ve acele karar verilmesine,
2. Davanın kabulü ile haciz tutanağının [ ] sıra numaralarında yer alan malların müvekkile ait olduğunun tespitine ve bu mallar üzerindeki haczin kaldırılmasına,
3. İtiraz eden davalının kötü niyetinin tespiti hâlinde İİK m.97/15 uyarınca tazminata hükmedilmesine,
4. Yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalılara yükletilmesine karar verilmesini saygılarımla vekâleten arz ve talep ederim. [Tarih]
Davacı Vekili
Av. Veli Savun
İstanbul Barosu – 75235
🧭 Dilekçedeki Bölümler Neden Önemli?
Hacze ıttıla tarihi. İstihkak davalarında ilk inceleme çoğu zaman süreye yöneliktir. Haczin ne zaman ve nasıl öğrenildiği dilekçede somut olarak yazılır; birlikte oturanlar bakımından m.96/3’teki öğrenme karinesi ayrıca gözetilir. Davanın m.97/6 mı yoksa m.97/9 yoluyla mı açıldığı, sürenin başlangıcını değiştirir.
Borcun doğum tarihi. Faturanın tek başına varlığı yeterli görülmez; edinme tarihinin borcun doğumundan önce olması, mal kaçırma şüphesini zayıflatır. Bu nedenle takip dayanağı belge incelenerek borcun doğum tarihi dilekçede belirtilir.
Mal–belge eşleştirmesi. Haciz tutanağındaki her sıra numarasının hangi faturaya karşılık geldiğini gösteren tablo, bilirkişi incelemesini kolaylaştırır. Seri numarası, model kodu, renk ve ebat gibi ayırt edici bilgiler bu eşleştirmenin temelidir.
Talik talebi. Satışın dava sonuna kadar durdurulması için teminat yatırılması gerekebilir (m.97/3). Dava reddedilirse ve takibin talikına karar verilmişse, alacaklının gecikmeye uğrayan alacağının yüzde yirmisinden az olmamak üzere davacı aleyhine tazminata hükmedilir (m.97/13). Konunun genel çerçevesi için icra takibinde istihkak davası ve haczedilen malda istihkak iddiası yazılarımıza bakılabilir.
📎 Dilekçeye Eklenecek Belgeler
- Vekâletname.
- Haciz tutanağı ve icra dosyasının ilgili evrakı.
- Malların edinildiğini gösteren faturalar, satış sözleşmeleri veya garanti belgeleri.
- Ödemenin davacı tarafından yapıldığını gösteren banka dekontu, hesap veya kredi kartı ekstresi.
- Haciz adresiyle ilgili kira sözleşmesi, tapu kaydı veya abonelik belgeleri.
- Nüfus ve adres kayıtları; tanık listesi.
- Haczedilen malları tutanaktaki sıra numaralarıyla faturalara bağlayan eşleştirme tablosu.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
İstihkak davası açma süresi ne kadardır?
İcra mahkemesinin takibin devamına dair kararının tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gündür (İİK m.97/6). İddia imkânı tanınmamış üçüncü kişi ise hacze ıttıla tarihinden itibaren yedi gün içinde doğrudan dava açabilir (m.97/9). Süre geçirilirse aynı takipte iddia ileri sürülemez.
Borçluyla aynı evde oturuyorsam eşyalarım haczedilebilir mi?
Birlikte bulundurulan mallar kanunen borçlunun elinde sayılır (İİK m.97/a); bu nedenle haciz yapılabilir ve malın size ait olduğunu ispat yükü size düşer. Niteliği itibarıyla kişisel kullanımınıza ait olduğu açıkça anlaşılan eşya ise size ait sayılır.
Fatura istihkak davasını kazanmak için yeterli midir?
Tek başına her zaman yeterli görülmez. Yargıtay, faturanın borcun doğumundan önce düzenlenmiş olmasına, malı ayırt edici bilgiler içermesine ve ödemenin kim tarafından yapıldığına birlikte bakmaktadır (12. HD E.2023/3682, K.2023/4614).
Dava sürerken mallar satılır mı?
Takibin talikına karar verilmedikçe satış süreci devam edebilir; mal paraya çevrilmişse icra mahkemesi bedelin alacaklıya ödenip ödenmeyeceğine ayrıca karar verir (İİK m.97/10). Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu dilekçe örneği genel bilgilendirme amacı taşır; her dosyada haczin yapıldığı yer, malın kimin elinde bulunduğu, borcun doğum tarihi ve edinme belgeleri farklıdır ve metin buna göre düzenlenir. Örnek kullanılarak açılan davalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
