İzinsiz Döviz Kazancında Masraflar – Danıştay VDDK 2026/17
Bir arama sırasında ele geçirilen ajanda, vergi idaresi için bulunmaz bir kaynaktır: Günlük kâr ve zarar dolar cinsinden tek tek yazılmış, faaliyet de ikrar edilmiştir. Ancak aynı defterde masraflar da yazılıysa, vergi incelemesi bunlardan yalnız işine geleni seçebilir mi? Faaliyet izni olmadan döviz alım-satımı yaptığı tespit edilen bir kişi hakkında yapılan cezalı tarhiyat, bu sorunun Danıştay’ın en geniş vergi heyetine kadar taşınmasına neden olmuştur.
Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, 28.01.2026 tarihli ve E.2024/143, K.2026/17 sayılı kararıyla, el defterindeki masraflar ve önceki yıldan devreden zarar dikkate alınmadan yapılan matrah tespitini eksik inceleme sayan bölge idare mahkemesinin ısrar kararını oyçokluğuyla onamış; böylece 2018 yılına ait gelir vergisi, geçici vergiler ve üç kat vergi ziyaı cezalarını kaldıran yargı kararı kesinleşmiştir.
🗂️ Aramada çıkan ajanda
Davacı, altın ve değerli madenlerden takı ve mücevherat perakende ticaretiyle uğraşırken 31/12/2017 tarihinde faaliyetini sonlandırmıştır. Bir Cumhuriyet başsavcılığının POS tefeciliği iddiasıyla yürüttüğü soruşturmada sulh ceza hâkimliğinden arama, el koyma ve inceleme kararı alınmış; başlangıçta davacının eşinin 2018 işlemlerinin incelenmesi istenmiştir.
Ancak delil torbasındaki evrakın davacıya ait olduğu, aramada da davacının herhangi bir faaliyet izni olmaksızın döviz alım-satımı yaptığı tespit edilmiştir. Bunun üzerine davacının 2015-2018 yıllarına ait işlemlerinin 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun’a muhalefet ve POS tefeciliği yönlerinden tam incelemesine olur verilmiştir.
Davacı ifadesinde şunları kabul etmiştir:
- El konulan defter, ajanda ve notların tamamı kendisine aittir.
- Altın ve döviz alım-satımı yapmaktadır; eşinin bu faaliyetle ilgisi yoktur.
- POS cihazı kullanmamış, müşterilere de kullandırmamıştır.
- Faaliyet izin belgesine başvurmamış, faaliyetini ilgili mercilere bildirmemiştir.
- Günlük alım-satım miktarını izlememiş, günlük kâr ve zararını ABD doları cinsinden ajandasına yazmıştır.
🧮 Vergi tekniği raporu matrahı nasıl buldu?
Rapor, dönem kazancını ajandadaki kâr ve zarar tutarları üzerinden hesaplamıştır. Dolar cinsinden kayıtlar, T.C. Merkez Bankası ay sonu ortalama ABD doları efektif kuru üzerinden TL’ye çevrilmiş; yıllar ve aylar itibarıyla bulunan tutarlar matrah kabul edilmiştir. Katma değer vergisi ve banka ve sigorta muameleleri vergisi yönünden eleştiri konusu bir husus bulunmamış; 1567 sayılı Kanun’a muhalefet nedeniyle başsavcılığa bildirim için ayrıca görüş ve öneri raporu düzenlenmesi önerilmiştir.
Bu rapora dayanılarak davacı adına 2018 yılı gelir vergisi, aynı yılın Ocak-Mart ve Temmuz-Eylül dönemlerine ait geçici vergiler resen tarh edilmiş, vergilerin üç katı tutarında vergi ziyaı cezası kesilmiştir. Davacı, cezalı tarhiyatın kaldırılması istemiyle vergi mahkemesine başvurmuştur.
📒 Vergi mahkemesi: masraflar nerede?
Vergi mahkemesi, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu uyarınca vergilendirilmesi gereken şeyin davacının faaliyetten gerçekte elde ettiği safi gelir olduğunu vurgulamıştır. Mahkemeye göre el defterinde ilgili dönemlere ait kâr ve zarar kayıtlarının yanı sıra yapılan masraflara da yer verilmiştir; buna karşın inceleme elemanı yalnızca kâr ve zarar hanelerini dikkate almış, masrafların neden hesaba katılmadığına raporda hiç değinmemiştir.
Mahkeme bu durumda matrahın eksik incelemeye dayanılarak belirlendiği sonucuna varmış ve dava konusu vergi ve cezaları kaldırmıştır. İdarenin istinaf başvurusu bölge idare mahkemesi vergi dava dairesince reddedilmiştir.
🔁 Dördüncü Daire: kâr-zarar doğru, eksik araştırma var
İdarenin temyizini inceleyen Danıştay 4. Dairesi (01/06/2023, E.2020/5949, K.2023/3210), resen vergi tarhının amacının beyan dışı bırakılan geliri gerçeğe en yakın biçimde saptamak olduğunu, bunun için kapsamlı inceleme yapılması ve matraha ilişkin verilerin hukuken geçerli biçimde ortaya konulması gerektiğini belirtmiştir.
Daire iki ayrı tespit yapmıştır:
- Faaliyet ve beyan dışı gelir davacı tarafından ikrar edildiğinden, dönem kazancı belirlenirken ajandaya aktarılan kâr ve zararların esas alınması hukuka aykırı değildir.
- Ancak el defterlerinde masraflara da yer verildiğinden, bu defterler temin edilerek masraf tutarları ve 2017’den devreden zarar dikkate alınmalı, gerekirse bilirkişi incelemesi yaptırılarak matrahın doğruluğu araştırılmalıdır.
Daire, tarhiyatın doğrudan kaldırılmasını yerinde bulmayarak bölge idare mahkemesi kararını bu araştırmanın yapılması için bozmuştur. Bozma, idarenin yöntemini tümüyle reddetmemekte; matrahın tamamlanmasını istemektedir.
🏛️ Israr ve Kurulun onaması
Bölge idare mahkemesi vergi dava dairesi, ilk kararındaki hukuksal nedenler ve gerekçeyle ısrar etmiştir. İdare bu kez ısrar kararını temyiz etmiş ve vergilerin ve cezaların inceleme raporuna uygun olduğunu ileri sürmüştür.
Davacı savunmasında GVK m.39’a dayanmıştır: Bu hükme göre işletme hesabı esasında ticari kazanç, bir hesap dönemi içinde elde edilen hasılat ile giderler arasındaki müspet farktır. Davacıya göre inceleme elemanı yalnız hasılatı esas almış, gider ve masrafları dikkate almadan matrah takdir etmiştir; geçmiş yıl zararları ve 2018 masrafları hesaba katılsa o yıl için hiç vergi doğmayacaktır. Danıştay tetkik hâkimi de ısrar kararının onanması gerektiği görüşündedir.
Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2577 sayılı İYUK m.49’daki bozma sebeplerinin bulunmadığını, ısrar kararının usul ve hukuka uygun olduğunu belirterek idarenin temyiz istemini reddetmiş ve ısrar kararını onamıştır. Karar 28/01/2026’da oyçokluğuyla ve kesin olarak verilmiştir. Karşı oyda ise ısrar kararının, Dördüncü Dairenin bozma kararındaki gerekçeyle bozulması gerektiği belirtilmiştir.
📐 Gerçek ve safi kazanç ilkesi
Karar kısa bir onama gerekçesiyle verilmiş olsa da, dosyadaki kararların birlikte okunması şu ayrımları ortaya koymaktadır:
- Yöntem ile eksiklik ayrımı: Mükellefin kendi kayıtlarına dayanılması tek başına sorun değildir; Dördüncü Daire de ajandadaki kâr-zarar kayıtlarının esas alınmasını hukuka uygun bulmuştur. Uyuşmazlık, aynı kaynağın bir bölümünün açıklama yapılmadan dışarıda bırakılmasındadır.
- Raporun gerekçelendirme yükü: Vergi mahkemesinin kararında öne çıkan nokta, masrafların neden dikkate alınmadığına raporda “herhangi bir belirlemeye” yer verilmemesidir.
- Sonuç farkı: Dördüncü Daire eksikliğin tamamlanmasını, ilk derece ve istinaf ise tarhiyatın kaldırılmasını uygun görmüştür. Kurul ısrar kararını onayarak ikinci sonucu kesinleştirmiştir; ancak kararın kendisi ayrıntılı bir gerekçe içermemekte, oyçokluğuyla verilmiştir.
- İzinsiz faaliyet ve vergi ayrı düzlemdedir: Faaliyetin 1567 sayılı Kanun’a aykırılığı ayrı bir bildirim konusu yapılmış; vergilendirme bakımından ise bu gelirin de gerçek ve safi tutarı üzerinden vergilendirilmesi esas alınmıştır.
Kayıt dışı hasılatın ispatında idarenin hangi verilere dayanabileceği farklı bir açıdan ortaklara borç hesabı ve varsayım kararında ele alınmıştır. İzinsiz döviz alım-satımı iddiasının idari yaptırım tarafı ise izinsiz döviz iddiasında işyeri mühürleme kararında incelenmiştir.
💡 Uygulamaya yansıması
Resen tarhiyatlarda mükellefin el defteri, ajandası veya not kâğıtları çoğu zaman tek veri kaynağıdır. Bu kararda Danıştay’ın en geniş vergi heyeti, aynı belgedeki gider kayıtları raporda tartışılmadan yalnız kazanç hanelerine dayanılarak kurulan matrahı hukuka uygun bulmayan yargı kararını korumuştur. Vergi ziyaı cezasının verginin üç katı olarak kesildiği bir dosyada, matrahın bu biçimde düşmesi cezayı da ortadan kaldırmıştır.
Öte yandan karar, ajandadaki masrafların ne kadar olduğu ya da 2018 yılı için gerçekten vergi doğup doğmadığı konusunda bir tespit içermemektedir. Davacının “hiç vergi doğmazdı” iddiası savunmada ileri sürülmüş, ancak hesaplanmamıştır. Kararın ağırlığı, hesaplama sonucunda değil, incelemenin eksik bırakılmasındadır.
🙋 Sorular ve cevaplar
İzinsiz yapılan bir faaliyetin geliri de vergilendirilir mi?
Danıştay ajandadaki kayıtları delil olarak kabul etti mi?
Vergi Dava Daireleri Kurulu kararının etkisi nedir?
Karar oybirliğiyle mi verildi?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında yer almaktadır; vergi uyuşmazlıklarına ilişkin diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasından izlenebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunun mevzuat.adalet.gov.tr üzerinden yayımlanan anonim onama kararından derlenmiştir. Karar, 2018 yılına ait bir resen tarhiyata ve somut dosyadaki vergi tekniği raporunun içeriğine dayanır; Kurul ısrar kararını kısa bir gerekçeyle ve oyçokluğuyla onamıştır. Benzer görünen bir uyuşmazlıkta sonuç; ele geçirilen kayıtların içeriğine, raporun gerekçesine, devreden zarar ve gider belgelerine göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
