Vasinin Kendi Adına Başvurusu – AYM 2021/7282
Vesayet altındaki bir kişinin günlük hayatı, çoğu zaman bir aracın varlığına ya da yokluğuna bağlıdır: hastane randevuları, rehabilitasyon seansları, okul ya da bakım merkezine gidiş geliş. Vasiler bu ihtiyaçtan hareketle sulh hukuk mahkemesine gidip kısıtlı adına araç satın alınması için izin ister; mahkeme izni vermediğinde ise mesele bazen Anayasa Mahkemesine kadar taşınır. Bu yazıda ele alınan dosya, tam da bu yolu izleyen beş vasinin birleştirilen başvurularıdır. Anayasa Mahkemesi araç alımının gerekip gerekmediğini tartışmadan, çok daha temel bir soruda durmuştur: Başvuruyu kim, kimin hakkı için yapmıştır?
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm, 1/7/2026 tarihli ve 2021/7282 başvuru numaralı kararıyla, kısıtlılar adına araç alınması için izin taleplerinin reddine karşı vasilerin kendi adlarına yaptıkları başvuruları kişi bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez bulmuştur. Karar oy birliğiyle verilmiştir.
🧭 Asıl soru: hak kimin, başvuran kim?
Bireysel başvuru, Anayasa’da güvence altına alınan bir hakkın kamu gücü tarafından ihlal edildiğini ileri süren kişiye açık bir yoldur. Ancak bu yol, herkesin her ihlal iddiasını taşıyabileceği genel bir şikâyet kanalı değildir. Başvurucunun, ihlal iddiasına konu işlemden kendi hakkı bakımından etkilenmiş olması gerekir.
Vesayet ilişkisinde bu ayrım özel bir önem taşır. Vasi, kısıtlıyı temsil eder ve onun malvarlığını yönetir; fakat kısıtlının malvarlığı vasinin malvarlığı değildir. Araç alımına izin verilmemesi bir mülkiyet hakkı sorunu yaratıyorsa, bu sorunun sahibi kural olarak aracın adına alınacağı kısıtlıdır. Bu dosyada Anayasa Mahkemesinin incelediği şey de bu ayrımın başvuru formuna nasıl yansıdığıdır.
⚖️ Sulh hukuktan Anayasa Mahkemesine
Karar, birbirinden bağımsız ancak aynı konuyu içeren beş bireysel başvuruyu (2021/7282, 2021/10344, 2021/21588, 2021/31917 ve 2021/41342) bir araya getirmektedir. Kararda özetlenen süreç her dosyada aynı çizgiyi izlemiştir:
- Vasi ataması: Sulh hukuk mahkemeleri, başvurucuların kısıtlıların vasisi olarak atanmasına karar vermiştir.
- İzin talebi: Vasiler, kısıtlıların ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla kısıtlılar adına araç almak için izin ve yetki verilmesini talep etmiştir.
- Ret: Sulh hukuk mahkemeleri, kısıtlıların menfaatlerini gözönünde bulundurarak araç alımı taleplerini reddetmiştir.
- İtiraz: Vasiler bu kararlara itiraz etmiş, asliye hukuk mahkemeleri itirazları reddetmiştir.
- Bireysel başvuru: Başvurular süresi içinde yapılmış, kabul edilebilirlik incelemesi Bölüm tarafından yürütülmüştür.
Başvurulardan birinde (2021/21588) başvurucu adli yardım talep etmiştir. Mahkeme, bu başvurucunun ödeme gücünden yoksun olduğunu kabul ederek talebi kabul etmiş ve onu yargılama giderlerinden tamamen muaf tutmuştur. Diğer başvurularda yargılama giderleri başvurucular üzerinde bırakılmıştır.
🚗 Vasilerin ileri sürdükleri
Başvurucular, kısıtlılar adına yeni bir araç alımı taleplerinin reddedilmesinin kısıtlıların mülkiyet hakkını ihlal ettiğini savunmuştur. Kararda aktarılan iddialara göre:
- Talep, özel tüketim vergisi istisnası çerçevesinde ve kısıtlıyı borçlandırmadan, kısıtlının ihtiyaçlarını karşılamak üzere araç satın alınmasına yöneliktir.
- Söz konusu araç kısıtlıya karşılıksız bir kazandırma niteliğindedir; bu nedenle kısıtlıların Anayasa’nın 35. maddesi anlamında korunması gereken bir menfaati vardır.
Anayasa Mahkemesi, daha önce B. No: 2015/17844 sayılı ve 7/3/2019 tarihli kararında kısıtlılar adına araç alınması taleplerinin reddine ilişkin şikâyetleri mülkiyet hakkı kapsamında incelediğini hatırlatmış ve bu başvurulardaki şikâyetlerin de aynı hak kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Yani Mahkeme, konunun mülkiyet hakkıyla ilgisini reddetmemiştir; sorun başka bir noktadadır.
📜 Mahkemenin gerekçesi: 6216 sayılı Kanun m.46
6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 46. maddesinin (1) numaralı fıkrasına göre bireysel başvuru, ihlale yol açtığı ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenenler tarafından yapılabilir. Mahkeme bu hükümden iki temel ön koşul çıkarmaktadır:
- Başvurucunun güncel bir hakkının bulunması,
- Bu hakkın kamu gücü eylemi, işlemi ya da ihmalinden kişisel olarak ve doğrudan etkilenmiş olması; dolayısıyla başvurucunun ortaya çıkan sonuç nedeniyle mağdur olduğunu ileri sürebilmesi.
Somut başvurularda Mahkeme, bireysel başvuru formlarının “Başvurucu Bilgileri” kısımlarına bakmıştır. Bu kısımlarda yalnızca vasilerin isimleri yer almış; kısıtlılar başvurucu olarak gösterilmemiş, başvuruların kısıtlılar adına yapıldığı da belirtilmemiştir. Bu nedenle Mahkeme, başvuruların vasi statüsündeki başvurucuların kendi adlarına yapıldığını kabul etmiştir.
Mahkemenin dikkat çektiği ikinci nokta, aksi yöndeki bir yorumun sonucudur. Başvuruların kısıtlılar adına yapılmış sayılması, Anayasa Mahkemesinin başvurucunun yerine geçerek form içeriğinden hakları etkilenen kişileri resen tespit etmesi ve onları başvurucu olarak kaydetmesi anlamına gelecektir. Mahkeme bu yolu benimsememiştir.
Son adımda Mahkeme, vasilerin ret kararlarının kendi mülkiyet haklarını kişisel ve doğrudan nasıl etkilediğini ve yakındıkları müdahale nedeniyle nasıl mağdur olduklarını açıklamadıklarını tespit etmiştir. Vasiler kısıtlıların hakkından söz etmiş, kendi haklarına ilişkin bir iddia ortaya koymamıştır. Aynı yönde daha önce verilmiş B. No: 2020/35466 sayılı ve 19/11/2025 tarihli karara da atıf yapılmıştır. Sonuç, başvuruların kişi bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğudur.
🏛️ Vesayet hukukundaki izin rejimi
Kararın arka planını anlamak için vasinin neden mahkemeden izin istemek zorunda kaldığına bakmak gerekir. Türk Medeni Kanunu’nun 462. maddesi, bazı işlemlerde vesayet makamının izninin gerekli olduğunu sayar. Bu listede, olağan yönetim ve işletme ihtiyaçları dışında kalan taşınır veya diğer hak ve değerlerin alımı, satımı, devri ve rehnedilmesi de yer alır (TMK 462/2). Araç alımının olağan yönetimi aşıp aşmadığı somut olaya göre değerlendirilse de, uygulamada vasiler bu tür alımlar için sulh hukuk mahkemesinden izin istemektedir.
Vesayet makamı izin talebini incelerken kısıtlının menfaatini esas alır. Bu dosyalarda da sulh hukuk mahkemeleri talepleri “kısıtlıların menfaatlerini gözönünde bulundurarak” reddetmiştir. Anayasa Mahkemesi kararı, bu takdirin isabetli olup olmadığı hakkında bir değerlendirme içermez; çünkü başvurular kabul edilebilirlik aşamasını geçememiştir.
Engelli bireyler adına araç alımında özel tüketim vergisi istisnasının uygulanması ve istisnanın sonraki akıbeti ayrı bir vergi hukuku konusudur; bu konuda engelli aracında ÖTV istisnası ve vefat kararına bakılabilir. Vasinin izin almadan yürüttüğü işlemlerin sonuçlarına ilişkin farklı bir örnek için de vasi izni olmadan açılan nüfus davası kararı incelenebilir.
🔎 Karardan çıkan pratik sonuçlar
Kararın kısa gerekçesi, vesayet ilişkisinde bireysel başvuru yapılırken kimin hangi sıfatla hareket ettiğinin belirleyici olduğunu açıkça göstermektedir. Kararın ortaya koyduğu noktalar şöyle özetlenebilir:
- Konu mülkiyet hakkıyla ilgilidir: Mahkeme, kısıtlı adına araç alımına izin verilmemesine ilişkin şikâyetlerin mülkiyet hakkı kapsamında incelenebileceğini önceki içtihadına dayanarak kabul etmiştir.
- Hakkın sahibi kısıtlıdır: İhlal iddiası kısıtlının malvarlığına ilişkin olduğundan, vasinin kendi mülkiyet hakkı bu işlemden kural olarak doğrudan etkilenmemektedir.
- Form içeriği belirleyicidir: Başvuru formunda kısıtlı başvurucu olarak gösterilmemiş ve başvurunun onun adına yapıldığı belirtilmemişse, Mahkeme başvuruyu vasinin kendi başvurusu olarak değerlendirmektedir.
- Mahkeme başvurucuyu kendisi belirlemez: Form içeriğinden hareketle asıl hak sahibini resen başvurucu olarak kaydetmek, Mahkemenin başvurucunun yerine geçmesi anlamına geleceğinden kabul görmemiştir.
- Esas incelenmemiştir: Sulh hukuk mahkemelerinin ret kararlarının mülkiyet hakkı bakımından ölçülü olup olmadığı bu kararda tartışılmamıştır.
Kararın bir başka yönü, birleştirme ve adli yardım uygulamasıdır. Aynı konudaki beş başvuru tek kararda toplanmış, yalnızca adli yardım isteyen ve ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucu yargılama giderlerinden muaf tutulmuştur. Bu, adli yardımın her başvurucu için ayrı ayrı değerlendirildiğini de göstermektedir.
❓ Merak edilenler
Anayasa Mahkemesi araç alımına izin verilmemesini hukuka uygun mu buldu?
Vasi neden kendi adına başvurucu sayıldı?
Kararda özel tüketim vergisi istisnası tartışıldı mı?
Beş başvurunun tamamı aynı sonuçla mı karşılaştı?
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim bilgileri iletişim sayfasında yer almaktadır; Anayasa Mahkemesi ve aile hukuku alanındaki diğer kararlar Emsal Kararlar sayfasından izlenebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; içerik, Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümünün Kararlar Bilgi Bankasında yayımlanan kabul edilemezlik kararından derlenmiştir. Karar, başvuruların esasını değil kabul edilebilirlik şartlarını incelemiş; sulh hukuk mahkemelerinin izin taleplerini reddetme gerekçeleri kararda ayrıntılı olarak yer almamıştır. Vesayet makamından izin istenen bir işlemin sonucu; kısıtlının durumuna ve ihtiyaçlarına, işlemin malvarlığına etkisine, finansman şekline ve başvurunun hangi sıfatla yapıldığına göre farklılaşabilir. Yazı esas alınarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
