Vadeli mevduattan başka yatırım aracı kullanmadığını söyleyen bir müşteri, özel bankacılık biriminin önerdiği “nakavt” yapılı döviz opsiyonlarında 320 bin TL’yi aşan zarara uğrarsa, bankanın o tarihte Sermaye Piyasası Kurulundan türev araçlar için yetki belgesi almamış olması tazminat için yeterli midir? İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi bu soruya olumsuz cevap vermiş; işlemin tezgahüstü bir bankacılık işlemi olduğunu ve bankanın bu işlemi Bankacılık Kanunu ile kambiyo mevzuatı çerçevesinde yapabileceğini kabul etmiştir.
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 21.05.2026 tarihli ve E.2022/1741, K.2026/977 sayılı kararıyla, İstanbul 20. Asliye Ticaret Mahkemesinin davayı reddeden kararına karşı yapılan istinaf başvurusunu HMK 353/1-b-1 uyarınca esastan reddetmiştir. Karar oy birliğiyle ve temyiz yolu açık olmak üzere verilmiştir.
💱 Opsiyonlu döviz mevduatı ve “nakavt” işlemler
Opsiyonlu döviz mevduatı, mevduat sahibinin belirli bir kur seviyesine bağlı opsiyon satarak normal mevduat getirisinin üzerinde prim elde etmeyi amaçladığı, buna karşılık kurun belirlenen seviyeyi aşması hâlinde anaparasının başka bir para birimine dönüşmesi veya zarar etmesi riskini üstlendiği yapılandırılmış bir üründür. “Nakavt” (knock-out) unsuru içeren yapılarda belirli bir kur eşiğine dokunulması işlemin sonucunu değiştirir.
Karar metnine göre taraflar arasında 31.07.2012 tarihinde opsiyonlu döviz mevduatı ve opsiyon işlemleri çerçeve sözleşmesi, bunun bir parçası olarak rehin sözleşmesi imzalanmış; müşteri ayrıca tezgahüstü türev araçlar risk bildirim formunu ve özel bankacılık hizmetleri sözleşmesini imzalamıştır. Uyuşmazlık, 2013 yılında yapılan ve 2014 yılında vadesi dolan iki işlemden doğmuştur.
🗣️ Müşterinin anlattığı süreç
Davacı, otuz beş yıldır iş hayatında olduğunu ve 2013 yılına kadar vadeli mevduat dışında borsa, türev veya opsiyon gibi riskli işlemlere girmediğini belirtmiştir. Anlatımına göre:
- 13.05.2013 tarihinde şube özel bankacılık müdürü kendisini davet ederek “Opsiyon (Nakavt)” adlı ürünü anlatmış, kârlılığın yüksek olduğunu ve risk bulunmadığını söylemiştir.
- 14.05.2013 tarihinde telefonla aranmış, işlemin 1,90 USD kur limiti üzerinden yapıldığı bildirilmiş; sözleşmeyi imzalamaya gittiğinde 1.000.000 USD tutarında işlem yapıldığını öğrenmiştir.
- 30.05.2013 tarihinde bu kez euro üzerinden işlem önerilmiş; 500.000 EUR tutarında ikinci işlem yapılmış ve tek sayfalık, risk bildirimi içermeyen bir form imzalatılmıştır.
- 2014 yılında kurların yükselmesi üzerine teminatın yetersiz kaldığı bildirilmiş ve aynı gün 200.000 TL yatırması istenmiştir.
- Vade sonunda dolar işleminden 170.502,11 TL, euro işleminden 150.000 TL olmak üzere toplam 320.502,11 TL zarar etmiştir.
Davacı ayrıca, işlemlerin yapıldığı dönemde bankanın türev işlemler için SPK’dan yetki belgesi almadığını ileri sürmüş ve zararın dava tarihinden itibaren reeskont faiziyle tahsilini istemiştir.
🏦 Bankanın savunması ve teftiş raporu
Banka, tüm yükümlülüklerini yerine getirdiğini, işlemin ayrıntılarının müşterinin imzaladığı işlem sonuç formlarında yer aldığını savunmuştur. Bankanın dayandığı 02.09.2016 tarihli teftiş raporuna göre, işlemlerin gerçekleştiği 15.05.2013 ve 30.05.2013 tarihlerinde müşteriyle yapılan telefon görüşmelerinde işlemler hakkında bilgi verilmiş, işlem sonuç formları ile rehin sözleşmeleri müşteri tarafından imzalanmıştır. Raporda, TL’nin euro ve dolar karşısında değer kaybetmesi nedeniyle başlangıç teminatının yetersiz kaldığı, 07.02.2014 tarihinde 581.408,88 TL ilave rehin alındığı ve opsiyon sözleşmelerinin teminat tamamlamayla canlı tutulduğu belirtilmiştir.
🔁 Tüketici mahkemesinden ticaret mahkemesine
Dava önce İstanbul 6. Tüketici Mahkemesinde açılmıştır. Bu mahkeme 15.11.2018 tarihinde görevsizlik kararı vermiş, karar Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 24.06.2019 tarihli ilamıyla onanarak kesinleşmiştir. Dosya bunun üzerine İstanbul 20. Asliye Ticaret Mahkemesine gelmiş; mahkeme bankacı bilirkişiden ve bankacı ile sermaye piyasası alanında bilirkişilerden oluşan heyetten raporlar aldıktan sonra 04.03.2021 tarihinde davayı reddetmiştir.
Davacı istinafta tüketici sıfatını yeniden ileri sürmüş; ancak Daire, görevli mahkemenin Yargıtay onamasıyla kesin olarak belirlendiğini belirterek bu itirazı yerinde görmemiştir.
📜 SPK yetki belgesi tartışması
Kararın en dikkat çekici kısmı, bankanın SPK yetkisine ilişkin istinaf sebebinin değerlendirilmesidir. Davacı vekili, SPK’nın mahkemeye verdiği cevapta bankanın türev araçlar üzerinde emir iletimine aracılık ve portföy aracılığı faaliyetleri için 27.10.2015 tarihinde yetkilendirildiğinin belirtildiğini, dolayısıyla 2013 yılındaki işlemlerde bankanın yetkisiz olduğunu ileri sürmüştür. Benzer bir dosyada bir tüketici mahkemesinin bankanın 20.05.2013 itibarıyla faaliyet izni bulunmadığını tespit ederek davayı kısmen kabul ettiğini de hatırlatmıştır.
Daire bu sebebi kabul etmemiştir. Gerekçe, bilirkişi raporundaki şu tespitlere dayanmaktadır:
- Taraflar arasındaki vadeli işlem sözleşmesi teşkilatlanmış bir piyasada icra edilen işlem niteliğinde değildir; organize piyasa dışında yapılan tezgahüstü bir işlemdir.
- Banka, 5411 sayılı Bankacılık Kanununun 4. maddesinde sayılan işlemlerden opsiyon ve forward benzeri işlemleri yapmaya zaten yetkilidir.
- Banka, 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun ve 32 sayılı Karar uyarınca döviz alım satımına yetkili bir finansal kuruluştur ve döviz pozisyonu tutma yetkisine de sahiptir.
- Bu nedenle bankaların her türlü döviz operasyonunu organize piyasa dışında icra etmesi hukuken mümkündür.
İlk derece mahkemesi de aynı doğrultuda, dava konusu bankacılık işlemi SPK tebliğlerine tabi olmadığından bankanın SPK yetki belgesine sahip olup olmamasının önem taşımadığını belirtmişti. Heyet raporunda da çerçeve ve opsiyon sözleşmelerinin sermaye piyasası mevzuatına tabi olmayan tezgahüstü piyasalarda tarafların serbest iradeleriyle geçerli şekilde kurulduğu ifade edilmiştir.
🧾 Risk bildirimi ve yanıltma iddiasının ispatı
Daire, yanıltma ve bilgilendirme eksikliği iddialarını da belgeler üzerinden değerlendirmiştir. Davacının imzaladığı tezgahüstü türev araçlar risk bildirim formunun sonunda “okudum, anladım” ibaresi bulunduğu, formun bu tür işlemlerin tüm riskleri kapsamayabileceğine dair bir uyarı içerdiği tespit edilmiştir. Özel bankacılık hizmetleri sözleşmesinde de yatırılan paranın tamamının kaybedilebileceği, kayıpların işlem türüne göre yatırılan tutarı dahi aşabileceği ve aracı kuruluşların tavsiyelerinin eksik olabileceği yönünde hükümler yer almaktadır.
Daire bu belgeler karşısında şu sonuçlara varmıştır:
- Sözleşmede işlemlerin taşıdığı riskler açık ve anlaşılır ifadelerle birkaç kez vurgulanmış, davacı bu riskler konusunda yeteri ölçüde uyarılmıştır.
- İşlem sonuç formlarına göre davacı işlemlere onay vermiştir.
- Davacının dava konusu yapmadığı 8 işlemden toplam 20.731 TL kâr elde ettiği tespit edilmiştir; kâr ettiği işlemlere itiraz etmeyip zarar ettiği işlemlerde bilgilendirilmediğini ileri sürmesi yerinde görülmemiştir.
- Dinlenen davacı tanığının beyanı, imzalı bilgi formu ve işlem sonuç formlarındaki onaylar karşısında aldatma iddiasını ispata yeterli bulunmamıştır.
- Teftiş incelemesi, ses kayıtları, sözleşmeler ve bilirkişi raporu birlikte değerlendirildiğinde işlemlerin davacının talimatıyla yapıldığı, bankanın özensiz davrandığına dair delil bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Daire ayrıca bankanın verdiği hizmetin aracılıkla sınırlı olduğunu, işlemi yapıp yapmama tasarrufunun ve seçim hakkının müşteride bulunduğunu vurgulamıştır. Bu gerekçelerle ilk derece mahkemesinin ret kararı usul ve yasaya uygun bulunmuştur.
📌 Karardan çıkan notlar
Karar, bankalarca sunulan opsiyonlu mevduat ürünlerine ilişkin uyuşmazlıklarda iki ayrı soruyu birbirinden ayırmaktadır. Birincisi bankanın işlemi yapma yetkisidir; Daire, tezgahüstü döviz opsiyonlarında bu yetkinin Bankacılık Kanunu ve kambiyo mevzuatından kaynaklandığını, SPK yetki belgesinin bu işlem bakımından belirleyici olmadığını kabul etmiştir. İkincisi bilgilendirme yükümlülüğüdür; burada imzalı risk formları, işlem sonuç formları, ses kayıtları ve müşterinin geçmiş işlem davranışı birlikte değerlendirilmiştir.
Somut olaylara göre sonucun değişebildiği de görülmektedir. Banka çalışanının vade konusunda yanlış yönlendirmesi ve risk bildirimi yapmaması nedeniyle bankanın sorumlu tutulduğu farklı bir dosya için altın türevinde risk bildirimi yazısına bakılabilir. Opsiyonlu döviz işlemlerinde imza itirazının ele alındığı bir başka örnek ise eriyen hesap ve imza itirazı yazısında yer almaktadır.
Kararın temyiz yolu açık olarak verildiği, dolayısıyla henüz kesinleşmemiş olabileceği de dikkate alınmalıdır.
💬 Merak edilenler
Banka neden SPK yetki belgesi olmadan bu işlemi yapabilmiş sayıldı?
Daire, işlemin teşkilatlanmış bir piyasada değil tezgahüstünde yapıldığını ve sermaye piyasası mevzuatına tabi olmadığını kabul etmiştir. Bankanın opsiyon ve forward benzeri işlemleri 5411 sayılı Kanunun 4. maddesi, döviz alım satımını ise 1567 sayılı Kanun ve 32 sayılı Karar çerçevesinde yapmaya yetkili olduğu sonucuna varılmıştır.
Davacının daha önce kâr etmiş olması neden önem taşıdı?
Bilirkişi raporuna göre davacı, aynı sözleşme çerçevesindeki önceki 8 işlemden 20.731 TL kâr elde etmiş ve bu işlemlere itiraz etmemiştir. Mahkemeler, kâr eden işlemleri benimseyip zarar eden işlemlerde bilgilendirilmediğini ileri sürmesini çelişkili bulmuş ve bu itirazı yerinde görmemiştir.
Dava neden tüketici mahkemesinde görülmedi?
Dava önce tüketici mahkemesinde açılmış, ancak bu mahkeme görevsizlik kararı vermiş ve karar Yargıtay 11. Hukuk Dairesince onanarak kesinleşmiştir. Bölge adliye mahkemesi, görev konusunun bu şekilde kesin olarak belirlendiğini belirterek istinaftaki tüketici itirazını incelememiştir.
Bu karar opsiyonlu mevduatta bankanın hiçbir zaman sorumlu olmayacağı anlamına mı gelir?
Hayır. Karar, bu dosyadaki imzalı risk formları, işlem sonuç formları, ses kayıtları ve teftiş raporu karşısında yanıltma iddiasının ispatlanamadığına dayanmaktadır. Yanlış yönlendirmenin veya eksik risk bildiriminin kanıtlandığı farklı olaylarda bankaların sorumlu tutulduğu kararlar da bulunmaktadır.
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim sayfasında ulaşım bilgileri, Emsal Kararlar arşivinde ise serinin diğer yazıları yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; özet, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesinin Bedesten üzerinde yayımlanan anonimleştirilmiş kararından derlenmiştir. Değerlendirme, 2013 yılında tezgahüstünde yapılan belirli opsiyonlu döviz mevduatı işlemlerine ve bu dosyadaki delil durumuna ilişkindir; organize piyasada işlem gören türev ürünlerde, aracı kurum işlemlerinde veya bilgilendirme eksikliğinin kanıtlandığı durumlarda sonuç değişebilir. Karar temyiz yolu açık olarak verilmiştir. Yazı kullanılarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
