Bir yatırımcı, banka şubesinde tanıştığı aracı kurum temsilcisinin yönlendirmesiyle Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasasında (VİOP) işlem yapmaya başlamış, iki hafta içinde yatırdığı teminatın önemli bir bölümünü kaybetmiştir. Açtığı tazminat davasında iki somut mevzuat ihlali ileri sürmüştür: Gerçek hesaptan önce deneme hesabı açılmadığını ve aracı kurumun kendisine yasak olduğu hâlde yatırım danışmanlığı yaptığını. Her iki iddia da Sermaye Piyasası Kurulunun “kaldıraçlı işlemler” için getirdiği kurallara dayanıyordu. Bölge adliye mahkemesi bu kuralların VİOP işlemlerine uygulanıp uygulanmayacağını ayrıntılı biçimde değerlendirmiştir.
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 14.05.2026 tarihli ve E.2022/1659, K.2026/1008 sayılı kararıyla, deneme hesabı zorunluluğunun ve danışmanlık yasağının kaldıraçlı işlemlere ilişkin olduğunu, VİOP işlemlerinde ise yatırım danışmanlığının belirli ilkelere uyularak verilebileceğini kabul etmiş; davanın reddine ilişkin ilk derece kararına yönelik istinaf başvurusunu oy birliğiyle esastan reddetmiştir.
🏦 Şubede başlayan VİOP serüveni
Karar metnine göre davacı, bir banka şubesinde aracı kurumun temsilcisiyle tanışmıştır. Davacının iddiasına göre temsilci, vadeli işlem ve opsiyon piyasasında çok kısa sürede yüksek kazanç elde edilebileceği yönünde teşvik edici söylemlerde bulunmuştur. Davacı 24.05.2018 tarihinde aracı kurumla Sermaye Piyasası Araçları Alım Satım Aracılığı Çerçeve Sözleşmesini, türev araçlara ilişkin özel hükümleri ve yatırım danışmanlığı sözleşmesini imzalamış; banka bu ilişkide emir iletimine aracılık eden acente konumunda yer almıştır.
Davacı VİOP’ta teminat olarak kullanılmak üzere 28.05.2018 tarihinde 230.000 TL, 30.05.2018 tarihinde 165.000 TL yatırmıştır. Aracı kurumun savunmasına göre işlemler 05.06.2018’de sona ermiş, 08.06.2018’de 249.952 TL bakiye davacının vadesiz hesabına aktarılmıştır.
Davacı dava dilekçesinde şu iddialara dayanmıştır:
- İlk günlerde telefon uygulaması kurulamadığı için yapılan işlemlerden haberdar olmamıştır.
- III-37.1 sayılı Tebliğin 27/C maddesine aykırı olarak deneme hesabı açılmadan gerçek hesapta işleme başlanmıştır.
- Uygunluk testi yalnızca şeklen uygulanmış, banka çalışanlarınca yönlendirilmiştir.
- Tebliğin 27/B maddesine aykırı olarak kendisine portföy yöneticiliği ve yatırım danışmanlığı hizmeti verilmiş, hesap fiilen danışman tarafından yönetilmiştir.
- Kendisine sürekli kazanç vaadinde bulunulmuştur.
Davacı zararın tespitini, tamamının; müşterek kusur kabul edilirse davalıların kusuruna isabet eden kısmının müştereken ve müteselsilen tazminini istemiştir.
🛡️ Banka ve aracı kurumun savunması
Banka, çerçeve sözleşmenin tarafı olmadığını, yalnızca aracı kurumun acentesi olarak hareket ettiğini ve husumet düşmeyeceğini savunmuştur. Davacıya düzenli olarak cari hesap ekstresi ve gün sonu kâr/zarar bilgisi gönderildiğini, davacının bu sayede işlemlere icazet verdiğini ileri sürmüştür.
Aracı kurum ve yatırım danışmanı ise deneme hesabı zorunluluğunun ve danışmanlık yasağının yalnızca kaldıraçlı işlemler için geçerli olduğunu, davacının işlemlerinin VİOP işlemleri olduğunu savunmuştur. Yerindelik testine göre davacının çok yüksek riskli ürünlere yatırım yapabileceğini beyan ettiği, tüm işlemlerin kayıtlı telefon hatlarından yapıldığı ve kazanç garantisi verilmediği de savunmada yer almıştır. Davalılardan biri, davacının işlemler başladıktan sonra hesaba ikinci kez para aktarmasının o ana kadarki işlemleri kabul ettiğini gösterdiğini de belirtmiştir.
📊 Yargılamanın aşamaları
| Aşama | Sonuç | Öne çıkan gerekçe |
|---|---|---|
| İstanbul 7. Asliye Ticaret Mahkemesi (09.02.2022) | Davanın tüm davalılar yönünden reddi | Davacı belgeleri imzalamış, risklerden ses kayıtlarına göre haberdar edilmiş; kasıt veya özensizlik ispatlanamamıştır. |
| Davacının istinafı | Kararın kaldırılması talebi | Deneme hesabı, danışmanlık yasağı ve WhatsApp yazışmaları değerlendirilmemiştir. |
| İstanbul BAM 43. HD (14.05.2026) | İstinafın esastan reddi | İleri sürülen yükümlülükler kaldıraçlı işlemlere özgüdür; VİOP’ta verilen danışmanlık mevzuata uygundur; kusur yoktur. |
📐 Kaldıraçlı işlem ile VİOP ayrımı
Kararın merkezinde bir tanım sorusu bulunmaktadır. Daire, III-37.1 sayılı Yatırım Hizmetleri ve Faaliyetleri ile Yan Hizmetlere İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğin 3. maddesine göre kaldıraçlı işlemin; yatırılan teminat karşılığında döviz, kıymetli madenler ve Kurulca belirlenecek diğer varlıkların kaldıraçlı olarak elektronik ortamda oluşturulmuş bir platformda alım satımı olduğunu hatırlatmıştır.
Daireye göre davacının dayandığı iki kural da 14.01.2016 tarihli ve 29593 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle bu tanıma bağlı olarak getirilmiştir:
- Tebliğ m.27/C: Kaldıraçlı işlemler için hesap açılışından önce genel müşterilere, çalışma esasları Birlik tarafından hazırlanan bir deneme hesabı üzerinden işlem yaptırılması zorunludur.
- Tebliğ m.27/Ç: Hesap açılışında, kaldıraçlı işlemlerin riskli olduğu, teminatın tamamının kaybedilebileceği ve deneme hesabı üzerinden işlem gerçekleştirileceği gibi hususlarda müşteriden yazılı beyan alınır.
- Tebliğ m.27/B: Aracı kurumlar kaldıraçlı işlemleri sundukları müşterilerine bu işlemler için bireysel portföy yöneticiliği veya yatırım danışmanlığı hizmeti veremez.
Somut olayda işlemler VİOP işlemleri olduğundan Daire, deneme hesabı açılması zorunluluğunun kaldıraçlı işlemlere ilişkin getirildiğini belirterek davacının bu iddiasını yerinde görmemiştir. Danışmanlık yasağı bakımından da aynı yaklaşımı benimsemiş ve VİOP’taki danışmanlık faaliyetini ayrı hükümlere göre değerlendirmiştir.
🗣️ VİOP’ta yatırım danışmanlığının sınırları
Daire, III-39.1 sayılı Yatırım Kuruluşlarının Kuruluş ve Faaliyet Esasları Hakkında Tebliğin yatırım danışmanlığına ilişkin hükümlerini aktarmıştır. Buna göre yatırım danışmanlığı, yetkili kuruluşun sermaye piyasası araçları hakkında belli bir kişiye veya benzer nitelikteki bir gruba yönelik yönlendirici yorum ve tavsiyelerde bulunmasıdır. Kararda aktarılan ilkeler arasında şunlar yer almaktadır:
- Danışmanlık çerçeve sözleşmesinden önce yerindelik testi yapılması ve tavsiyelerin bu testte elde edilen bilgiler dikkate alınarak verilmesi,
- Yanıltıcı, aldatıcı, bilgi ve tecrübe eksikliğini istismar edici, subjektif ve abartılı ifadelere yer verilmemesi,
- Yorum ve tavsiyelerin özenle hazırlanması, objektif olması ve güvenilir kaynaklarla desteklenmesi,
- Belirli bir getirinin sağlanacağına dair hiçbir vaat veya taahhütte bulunulmaması,
- Öngörü, tahmin ve fiyat hedeflerinin bu nitelikleri açıkça belirtilerek sunulması.
Bilirkişi raporu, davacıya çok kısa sürede yüksek kazanç elde edilebileceği yönünde teşvik edici söylemlerde bulunulmadığını ve yorum ile tavsiyelerin mevzuata uygun olduğunu tespit etmiştir. Daire de ses kayıtlarına göre yatırım danışmanının geçmiş fiyat hareketlerine bakarak gelecekteki fiyat hareketlerini tahmin etme yöntemiyle önerilerde bulunduğunu, bazı işlemlerin bizzat davacı tarafından gerçekleştirildiğini ve alım satım kararlarında davacının kendi iradesinin etkili olduğunu belirtmiştir. Bu nedenle verilen hizmetin III-39.1 sayılı Tebliğin 48. maddesine uygun olduğu kabul edilmiştir.
🧾 Testler, formlar ve ses kayıtları
Daire, aracı kurumun bilgilendirme yükümlülüklerini de sırayla incelemiştir. Genel risk bildirim formu, işleme konu araçların risklerine ilişkin açıklamalar, uygunluk testi ve yerindelik testi kararda ayrı ayrı ele alınmıştır. Dosyadaki belgelere göre:
- 24.05.2018 tarihli VİOP risk ve fiyat bilgilendirme formunda, teminatın tümünün kaybedilebileceği ve kayıpların toplam teminatı dahi aşabileceği yazılıdır; formun altında okunduğuna ve bir nüshasının alındığına dair imzalı beyan bulunmaktadır.
- Davacı uygunluk testini internet üzerinden kendisi yanıtlayarak onaylamış, test sonucuna göre çok yüksek getirili ve çok yüksek riskli ürünlere yatırım yapabilecek konumda görünmüştür.
- Yerindelik testinde gelişmiş ürünlerin riskleri konusunda bilgili olduğunu ve ana parayı tamamen kaybetmeyi göze alabileceğini beyan etmiştir.
Bu tablo karşısında Daire, işlemler öncesinde riskler konusunda bilgilendirilen ve piyasa bilgisi bulunan davacının zararında davalılara yüklenebilecek bir kusur bulunmadığı sonucuna ulaşmıştır. Karar, istinaf incelemesinin HMK 355 uyarınca istinaf sebepleri ve kamu düzeniyle sınırlı yapıldığını belirtmiş; temyiz yolu açık olarak verilmiştir.
Karar, aracı kurumun yönlendirmesinin ispatı meselesini de dolaylı olarak ilgilendirmektedir; bu konuda Yargıtay’ın değerlendirmesi için aracı kurum yönlendirdi mi? yazısına, forex işlemlerinde uygunluk testinin sonuçlarına ilişkin farklı bir uyuşmazlık için forex’te uygunluk testi yazısına bakılabilir.
❓ Okuyuculardan gelen sorular
VİOP işlemleri “kaldıraçlı işlem” sayılmıyor mu?
Kararda, III-37.1 sayılı Tebliğin 3. maddesindeki kaldıraçlı işlem tanımı esas alınmış ve davaya konu işlemlerin VİOP işlemleri olduğu belirtilerek kaldıraçlı işlemlere özgü deneme hesabı ve danışmanlık yasağı hükümlerinin bu işlemlere uygulanmayacağı kabul edilmiştir.
Aracı kurum VİOP’ta yatırımcıya tavsiye verebilir mi?
Daireye göre VİOP işlemlerinde yatırım danışmanlığı yasak değildir; ancak III-39.1 sayılı Tebliğin 48. maddesindeki ilkelere, özellikle getiri vaadi yasağına ve objektiflik şartına uyulması gerekir. Bu dosyada bilirkişi ve ses kayıtları, verilen tavsiyelerin bu ilkelere uygun olduğunu göstermiştir.
Zararın büyüklüğü sonucu etkiledi mi?
Bilirkişi 08.06.2018 itibarıyla toplam işlem zararını 218.008,79 TL olarak hesaplamıştır. Ancak Daire, zararın varlığını tek başına yeterli görmemiş; zararın davalıların mevzuata aykırı bir davranışından kaynaklandığının ortaya konulamadığını esas almıştır.
Karar kesinleşti mi?
Karar metninde, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde Yargıtay’a temyiz yolunun açık olduğu belirtilmiştir. Yazının hazırlandığı tarihte temyiz incelemesine ilişkin bir bilgiye kaynakta yer verilmemektedir.
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim sayfasında ulaşım bilgileri, Emsal Kararlar arşivinde ise serinin diğer yazıları yer almaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; özet, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesinin Bedesten sisteminde yayımlanan kararından derlenmiştir. Değerlendirme, VİOP işlemlerinde deneme hesabı ve yatırım danışmanlığı yasağına ilişkin iddiaların reddedildiği somut bir dosyaya dayanır; temyiz yolu açık olarak verilen karar, imzalanan belgeler, ses kayıtları ve bilirkişi tespitleri farklı olan dosyalarda farklı sonuç doğurabilir. Yazı kullanılarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
