Deniz taşımasında yükün hasarlı, eksik veya geç çıkması; ithalatçı, ihracatçı, taşıyan ve sigortacı arasında zincirleme taleplere yol açar. Bu taleplerin anahtar belgesi konişmentodur ve süreleri gün-hafta ile ölçülen katı bir rejim işler: ihbarı kaçıran, çoğu kez hakkını da kaçırır.
📄 Konişmentonun İşlevi
Konişmento; yükün taşınmak üzere teslim alındığını gösteren makbuz, taşıma sözleşmesinin delili ve yükü temsil eden kıymetli evrak işlevlerini birlikte taşır. Yükün cinsi, miktarı ve görünür durumu konişmentoya işlenir; taşıyanın ‘temiz konişmento’ vermesi, yükü kayıtlara uygun teslim aldığının karinesidir. Bu nedenle yükleme anında konulan çekinceler (rezervler) sonraki hasar tartışmasının kaderini belirler. Navlun ilişkisi ile hasar talepleri aynı belge düzeni üzerinden yürür.
Not: Yük hasarında takvim gün ile işler: görünür hasar teslimde, gizli hasar teslimden sonraki birkaç gün içinde ihbar edilmeli; taşıyana karşı istemlerde bir yıllık zamanaşımı unutulmamalıdır.
⏱️ Hasar İhbarı ve Süreler
Teslim sırasında görünür hasar ve eksiklik en geç teslim anında; haricen belli olmayan (gizli) hasar ise teslimden itibaren kanunda öngörülen birkaç günlük süre içinde yazılı olarak ihbar edilmelidir. İhbarsız teslim, yükün konişmentoya uygun teslim edildiği karinesini doğurur ve ispat yükünü ağırlaştırır. Taşıyana karşı istemler kural olarak bir yıllık kısa zamanaşımına tabidir. Bu takvim nedeniyle tahliye anında tutanak, fotoğraf-video kaydı ve gözetim (survey) raporu alınması, dosyanın en kritik adımıdır.
⚖️ Sorumluluk ve Sınırlar
Taşıyan; yükü teslim aldığı andan teslim ettiği ana kadar özenle taşımaktan sorumludur, ancak kanun bu sorumluluğu hem sebepler hem miktar yönünden sınırlar: navigasyon kusuru gibi belirli hallerde sorumluluktan kurtulma imkânı, ayrıca koli/kilo başına Özel Çekme Hakkı (SDR) üzerinden hesaplanan üst sınırlar öngörülmüştür. Kasta yaklaşan ağır kusurda sınırlar aşılabilir. Yük sigortacısının ödemesi halinde talep rücuen sigortacıya geçer; alacağın deniz alacağı niteliği, gerektiğinde geminin ihtiyati haczini mümkün kılar. Çarter zincirinde doğru muhatabın (taşıyan/fiili taşıyan) belirlenmesi ayrıca önemlidir.
📌 İlgili Konular
Konu navlun alacakları ve müşterek avarya ile yakından bağlantılıdır.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
Konteyner açıldığında hasar gördük ama kapıda tutanak tutmadık; iş bitti mi?
Bitmedi; gizli hasar ihbarı için teslimden itibaren tanınan kısa süre içinde yazılı ihbar yapılabilir ve gözetim raporu alınabilir. Zaman kritik olduğundan derhâl harekete geçilmelidir.
Taşıyan ‘koli başına sınırdan fazlasını ödemem’ diyor; haklı mı?
Kanun koli/kilo esaslı sınırlar öngörür; ancak yükün değerinin konişmentoda beyanı veya ağır kusur halleri sınırı değiştirebilir. Hesap dosya bazında yapılır.
Sigortam hasarı ödedi; yine de taşıyana dava gerekir mi?
Sigortacı ödediği ölçüde taşıyana rücu eder; sigortalının belgeleri zamanında toplaması ve zamanaşımını kesen adımlar rücunun başarısını belirler.
Konişmentoda ‘said to contain’ kaydı var; bu ne anlama gelir?
Taşıyanın konteyner içeriğini sayıp kontrol etmediğini gösterir; içerik uyuşmazlığında ispat dengesini etkiler, yükleme delilleri önem kazanır.
Konişmento ve Yük Hasarı Talepleri hakkında bilgi almak için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz.
Bu makalede yer alan bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve güncel mevzuata göre değişiklik gösterebilir. Her somut olay kendine özgüdür; sonuç taahhüdü içermez.
