Karşıdan karşıya geçen bir yayaya hafifçe sürtünen, onu dere yatağına düşüren, ardından hastaneye bırakıp kaybolan bir servis aracı… Plaka alınamadığında, sürücü ve işleten bulunamadığında yayanın uğradığı bedensel zarar kime yöneltilebilir? Daha da önemlisi, ortada bir kaza tespit tutanağı ve plaka yokken, yaralanmanın gerçekten bir trafik kazasından kaynaklandığı nasıl ispat edilir?
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 18.02.2026 tarihli ve E.2025/353, K.2026/88 sayılı kararıyla bu soruları yanıtlamıştır. İlk derece mahkemesi, aracın plakasının ve sigortasız olduğunun ispatlanamadığı gerekçesiyle Güvence Hesabına karşı açılan davayı reddetmiş ve Özel Daire bozmasına rağmen direnmişti. Kurul ise hastane kayıtları, kolluk ifadesi ve sağlık raporlarından olayın trafik kazası olduğunun ispat edildiğini kabul ederek direnme kararını değişik gerekçeyle, oy birliğiyle ve kesin olarak bozmuştur.
🚶 Dere yatağında biten karşıdan karşıya geçiş
Kararda aktarılan olgulara göre davacı, 15.08.2009 tarihinde yaya olarak karşıdan karşıya geçerken bir servis aracının çarpması sonucu yaralanmıştır. Davacının olaydan iki gün sonra, 17.08.2009 tarihinde kolluğa verdiği ifadeye göre:
- araç bulunduğu bölgeye yaklaşarak kendisine hafifçe değmiş,
- bu temasın etkisiyle davacı dere yatağına düşmüş,
- çarpan araç davacıyı devlet hastanesine götürmüş,
- davacı aracın plakasını alamamıştır.
Olayla ilgili yürütülen soruşturmada kazaya karışan araca ilişkin bir bilgiye ulaşılamamış ve kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmiştir. Davacı, Güvence Hesabına başvurmuş; zararı karşılanmayınca fazlaya ilişkin hakları saklı tutarak 100 TL geçici ve 100 TL sürekli iş göremezlik tazminatının kaza tarihinden itibaren yasal faiziyle tahsili istemiyle dava açmıştır.
Davalı Güvence Hesabı ise başvuru sırasında kanunen gerekli belgelerin eksiksiz sunulmadığını, kazaya sebep olan aracın ve sürücünün araştırılması gerektiğini, sorumluluğunun zorunlu mali sorumluluk sigortası teminat limitleri ve plakası tespit edilemeyen aracın kusur oranıyla sınırlı olduğunu, geçici iş göremezlik tazminatının hesaba katılamayacağını ve temerrüdün dava tarihinde başladığını savunmuştur.
🔁 Ret, bozma ve direnme: mahkemeler neyi tartıştı?
| Merci | Değerlendirme |
|---|---|
| İlk derece (ticaret) mahkemesi, 15.03.2018 | Aracın plakası, sürücüsü ve işleteni belirlenemedi; ispat yükü kendisinde olan davacı plakayı ve dolayısıyla zorunlu sigorta poliçesi bulunmadığını ispatlayamadı; ret. |
| Bölge adliye mahkemesi, 16.06.2021 | Trafik sigortası bulunması gereken bir araç nedeniyle bedensel zarar doğduğu ve Güvence Hesabının sorumluluğu ispat edilemedi; istinaf başvurusunun esastan reddi. |
| Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 30.10.2023 (E.2021/21463, K.2023/11490) | Davacı tüm aşamalarda olayın trafik kazası olduğunu beyan etmiştir; gerekirse düşme beyanı da dikkate alınarak yaralanmaların çarpmanın sonucu olup olmadığı değerlendirilmelidir; eksik araştırma nedeniyle bozma. |
| İlk derece mahkemesi direnme kararı (E.2024/321, K.2024/414) | Dere yatağına düşmenin plakası belli olmayan bir aracın çarpmasından kaynaklandığı ispat edilemedi; alınacak rapor da sonuca etkili olmaz; direnme. |
Hukuk Genel Kurulunun önündeki uyuşmazlık üç basamaklıdır: yaralanmaya yol açan olayın trafik kazasından kaynaklandığı davacı tarafından ispat edilmiş midir, mahkemenin araştırması yeterli midir ve bu sonuca göre Güvence Hesabı sorumlu tutulmalı mıdır?
⚖️ İspat yükü kimde, neyin ispatı gerekir?
Kurul önce ispat yükünün yerini belirlemiştir. Türk Medeni Kanunu’nun 6. maddesi ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 190. maddesi uyarınca, kanunda aksine bir düzenleme bulunmadıkça ispat yükü iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir. Buna göre olayın trafik kazasından kaynaklandığını ve Güvence Hesabının sorumluluğunu ispat yükü davacıdadır.
Ancak Kurul, ilk derece mahkemesinden farklı olarak ispat konusunu doğru yere yerleştirmiştir. İlk derece mahkemesi, davacının aracın plakasını ve sigortasız olduğunu kanıtlamasını beklemişti. Oysa davacının iddiası tam da plakanın tespit edilemediği bir kazaya ilişkindir. Plaka bilinmediği için aracın sigortalı olup olmadığı da bilinemez; Güvence Hesabına başvuru imkânı da bu belirsizlik için tanınmıştır. Bu durumda ispatı gereken temel vakıa, yaralanmanın bir motorlu aracın karıştığı trafik kazasından kaynaklandığıdır.
🏥 Plaka yokken kazayı kanıtlayan kayıtlar
Kurul, dosyadaki delilleri birlikte değerlendirerek trafik kazası vakıasının davacı tarafından ispat edildiği sonucuna varmıştır. Dayanılan olgular şunlardır:
- Davacı olayın hemen ardından hastaneye başvurmuş ve bu sırada olayın trafik kazası olduğunu beyan etmiştir.
- Davacı yaklaşık on bir gün hastanede kalmıştır.
- Hastanede bulunduğu sırada, olaydan iki gün sonra kolluğa verdiği ifadede olayı aracın değmesi ve dere yatağına düşme şeklinde anlatmıştır.
- Hemşire gözlem tutanağında ve dosyadaki sağlık raporlarında olay trafik kazası olarak kayda geçmiştir.
- Davacı yargılamanın tüm aşamalarında olayın trafik kazası olduğunu tutarlı biçimde ileri sürmüştür.
Bu tespit, kararın en dikkat çekici yönüdür. Özel Daire bozma kararında yaralanmaların çarpmanın sonucu olup olmadığının araştırılmasını istemişti. Hukuk Genel Kurulu ise bir adım daha ileri giderek mevcut dosya kapsamının olayın trafik kazası olduğunu göstermeye yeterli olduğunu kabul etmiş ve direnme kararını bu nedenle değişik gerekçeyle bozmuştur. Olayın hemen ardından, uyuşmazlık henüz doğmamışken oluşturulan sağlık kayıtları ve kolluk ifadesi, plaka ve kaza tespit tutanağının yokluğunu telafi eden deliller olarak değerlendirilmiştir.
🛡️ Güvence Hesabı hangi zararlardan sorumlu?
5684 sayılı Sigortacılık Kanunu’nun 14. maddesiyle, Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği nezdinde Güvence Hesabı oluşturulmuştur. Hesap, zorunlu sigortalar kapsamında giderilmemiş kalan bazı zararları bu sigortaların teminat tutarlarına kadar karşılar. Maddenin ikinci fıkrasına göre Hesaba başvurulabilecek hâller şunlardır:
- sigortalının tespit edilememesi durumunda kişiye gelen bedensel zararlar,
- riziko tarihindeki teminat tutarları dâhilinde sigortasını yaptırmamış olanların neden olduğu bedensel zararlar,
- sigorta şirketinin mali bünye zaafiyeti nedeniyle bütün branşlarda ruhsatlarının iptali veya iflası hâlinde ödemekle yükümlü olduğu maddi ve bedensel zararlar,
- çalınmış veya gasp edilmiş bir aracın karıştığı kazada işletenin sorumlu tutulmadığı hâllerde kişiye gelen bedensel zararlar,
- Yeşil Kart Sigortası uygulamaları kapsamında Türkiye Motorlu Taşıt Bürosunca yapılacak ödemeler.
Kurul, kazaya neden olan motorlu aracın plakası belirsizse ve işleten sorumlu tutulamıyorsa Güvence Hesabının işletenin kusuru nispetinde sorumlu olduğunu vurgulamıştır. Kararda Hesabın, zorunlu sorumluluk sigortalarında zarar görenlerin haklarını güvence altına alan, kamu yararı ağırlıklı bir kurum olduğu da belirtilmiştir.
Sonuç olarak Kurul, davacının uğradığı zararın kapsamı belirlenerek Güvence Hesabının bu zarardan sorumluluğuna karar verilmesi gerekirken davanın reddedilmesini doğru bulmamıştır. Direnme kararı HMK 371 uyarınca değişik gerekçe ve nedenlerle bozulmuş, dosya HMK 373/1 uyarınca ilk derece mahkemesine gönderilmiştir. Karar oy birliğiyle ve kesin olarak verilmiştir.
🧭 Kararın önemi ve sınırları
Karar, kaçan veya tanınamayan araçların yol açtığı kazalarda zarar görenin ispat yükünü gerçekçi bir çerçeveye oturtması bakımından önem taşır:
- Plakası tespit edilemeyen araç kazalarında zarar görenden aracın plakasını veya sigortasız olduğunu ispat etmesi beklenmemiştir.
- İspatı gereken çekirdek vakıa, zararın bir motorlu aracın karıştığı trafik kazasından doğmasıdır.
- Olay anına yakın hastane kayıtları, hemşire gözlem tutanağı, sağlık raporları ve kolluk ifadesi bu vakıanın ispatında birlikte değerlendirilmiştir.
- Soruşturmada failin bulunamaması ve kovuşturmaya yer olmadığı kararı, hukuk davasında kazanın varlığını kendiliğinden ortadan kaldırmamıştır.
- Güvence Hesabının sorumluluğu sınırsız değildir; işletenin kusuru nispetinde ve zorunlu sigorta teminatları ölçüsündedir.
Kararın sınırı da belirtilmelidir: Hukuk Genel Kurulu tazminat miktarı, kusur oranı, geçici iş göremezlik kaleminin kapsama girip girmediği ve faiz başlangıcı gibi konularda bir değerlendirme yapmamıştır; bu hususlar bozmadan sonra ilk derece mahkemesince ele alınacaktır. Güvence Hesabının farklı bir başvuru hâlini, şasi numarası kazınmış bir motosiklet üzerinden inceleyen kazınmış şasi ve Güvence Hesabı yazısı ile maluliyet raporunda uygulanacak mevzuatı ele alan çocuk yolcunun maluliyet raporu yazısı bu kararla birlikte okunabilir.
❓ Sık sorulanlar
Plaka bilinmiyorsa yaya kime karşı tazminat isteyebilir?
Kararda aktarılan düzenlemeye göre kazaya neden olan aracın plakası belirsiz olduğunda ve işleten sorumlu tutulamadığında, bedensel zararlar için 5684 sayılı Kanun’un 14. maddesiyle kurulan Güvence Hesabına başvurulabilir. Hukuk Genel Kurulu, Hesabın bu durumda işletenin kusuru nispetinde sorumlu olduğunu belirtmiştir.
Kaza tespit tutanağı olmadan trafik kazası ispat edilebilir mi?
Somut olayda kaza tespit tutanağı ve plaka bulunmamasına rağmen Kurul, olayın hemen ardından yapılan hastane başvurusu, on bir günlük yatış, kolluk ifadesi, hemşire gözlem tutanağı ve sağlık raporlarındaki trafik kazası kaydını birlikte değerlendirerek kazanın ispatlandığını kabul etmiştir. Her dosyada delillerin niteliğine göre farklı bir sonuç çıkabileceği unutulmamalıdır.
Ceza soruşturmasında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesi davayı etkiledi mi?
Soruşturmada kazaya karışan araca ilişkin bilgiye ulaşılamamış ve kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmiştir. Hukuk Genel Kurulu bu durumu, Güvence Hesabına karşı açılan tazminat davasında trafik kazası vakıasının ispatına engel saymamış; kazanın varlığını hukuk yargılamasındaki deliller üzerinden değerlendirmiştir.
Kararda “değişik gerekçe ile bozma” ne anlama geliyor?
Özel Daire, yaralanmanın çarpmanın sonucu olup olmadığının araştırılması gerektiğini belirterek eksik inceleme nedeniyle bozma yapmıştı. Hukuk Genel Kurulu ise dosyadaki mevcut delillerle olayın trafik kazası olduğunun zaten ispatlandığını kabul etmiş ve Güvence Hesabının sorumluluğuna karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir. Sonuç aynı yönde (bozma) olmakla birlikte gerekçesi Özel Daireninkinden farklıdır.
Detaylı bilgi ve hukuki destek için Savun Hukuk & Danışmanlık ile iletişime geçebilirsiniz. İletişim sayfası üzerinden ulaşım bilgilerine, Emsal Kararlar arşivinden serinin diğer yazılarına erişilebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; özet, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun Karar Arama sisteminde yayımlanan, direnme kararını değişik gerekçeyle bozan ilamından ve bu ilamda aktarılan ilk derece mahkemesi, bölge adliye mahkemesi ve Özel Daire gerekçelerinden derlenmiştir. Değerlendirme, plakası tespit edilemeyen bir aracın karıştığı, olay anına yakın sağlık kayıtları ve kolluk ifadesi bulunan somut dosyaya dayanmaktadır; delillerin içeriği, kusur durumu ve başvuru koşulları farklı olan dosyalarda sonuç değişebilir. Yazı kullanılarak yapılan başvuru, dava ve savunmalardan Savun Hukuk sorumlu tutulamaz.
